TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 

Göktürkler



I.Göktürk Hakanl??? - Do?u Göktürk Hakanl???
Bat? Göktürk Hakanl??? - II.Göktürk Hakanl???

Asya "Büyük Hun" imparatorlu?undan sonra, her bak?mdan temsil etti?i Türk kültürü itibariyle 2. "süper" Türk imparatorlu?u niteli?inde olan Gök-Türk hakanl???, "Türk" sözünü ilk defa resmî devlet ad? olarak benimsemekle bütün bir millete ad vermek ?erefini kazanm??, Do?u Sibirya'daki Yakut Türkleri ile bat?da Ogur (Bulgar) Türklerinin bir k?sm? d???ndaki Türk as?ll? bütün kütleleri kendi idaresinde birle?tirmi?tir. Hakanl???n y?k?lmas?ndan sonra bir yelpaze gibi aç?larak dört tarafa yay?lan çe?itli Türk zümreleri gittikleri yerlerde 'Türk" ad?n? ve Gök-Türk idarî, siyasî ve iktisadî geleneklerini ya?atm??lard?r. Yine bütün bu Türklerin tarihinde Gök-Türk te?kilat?n?n, edebiyat?n?n, töre ve hayat telakkisinin izleri görülmü?tür. Gök-Türklerden sonraki ça?larda, R Türkçesi (Ogur lehçesi) müstesna, bütün Türk lehçe ve a??zlar? Gök-Türk Türkçesi'nin damgas?n? ta??r. Do?udan bat?ya:Orta Asya, Türkistan, Maveraünnehir, Kuzey Hindistan, ?ran, Anadolu, Irak, Suriye ve Balkan Türkleri, Gök-Türkler yolu ile Türk'tür.

Bizim bugün di?er Türk devlet ve zümrelerinden ay?rdetmek üzere Gök-Türk (Kök-Türk) dedi?imiz bu topluluk ve devletin ad? "Türk" veya "Türük" idi. Ancak, kitabelerin bir yerinde kendini Gök-Türk olarak tan?tm??t?r ki, "Gök'e mensup, ilahî Türk" manas?na gelen bu tabir V. Thomsen'e göre hakanl???n parlak devresine i?aret etmekte olmal?d?r (herhalde Mu-kan Ka?an zaman?).

Gök-Türk hakanl??? ça??nda, daha do?rusu 6.-9. as?rlarda Orta Asya'da tarihî rol oynayan topluluklar?n, çe?itli adlar alt?nda grupla?an Tölesler oldu?u anla??lmaktad?r. Türkçe Töles kelimesi ihtimal "as?l, kök, temel" manalar?na gelmektedir. Bk. L. Bazin, Les Calendriers..., s. 661, 667.

Töles (Tölös, Tolis, Çince'de T'ie - lo, T'ieh - le)'ler, Çin kaynaklar?nda eski Hun boylar?ndan olarak zikredilen ve bütün Orta Asya'ya yay?lm?? kalabal?k Türk kütleleri bütünüdür. Sui-shu (Çin Sui hanedan?n?n - 581 - 618-y?ll???)'da 50 kadar kabilesi say?lmakta ve ?öyle s?ralanmaktad?r: l'i Baykal gölünün kuzeyinde, 5'i Tola ?rma?? kuzeyinde, 5'i Tanr? da?lar? kuzey ete?inde, 9'u Altaylar'?n güneybat?s?nda, 4'ü K'ang (Semerkant havalisi) "krall???"n?n kuzeyinde, 10'u Seyhun boyunda, 4'ü Hazar'?n do?usu ve bat?s?nda, 6's? Fu-lin(Bizans)'in do?usunda" . Ancak Baykal gölünden Karadeniz'e kadar yay?lan bu topluluklar?n hepsini de Türk men?eli saymak do?ru olmasa gerektir. En bat?da gösterilen baz?lar?n?n (mesela Alanlar) ?ranl? olduklar? biliniyor. Wu-hun (=Ugor)'lar da Urall? bir kavim grubudur .Ayr?ca Ogur boylar?n?n da T'ieh-le'ler olarak zikredildi?i anla??lmaktad?r. Töles boylar?n?n, ta??d?klar? adlar henüz tamamen çözülememi? olmakla beraber, Hunlardan geldikleri ve umumiyetle dil ve örflerinin Gök-Türklerinkinin ayn? oldu?u belirtilmi?tir' ". Baz? Çin kay?tlar?na göre, Tabgaçlar devrinde (386-534), yüksek tekerlekli araba kulland?klar?ndan dolay? Kao-kü (Chao-ch'e = yüksek tekerlek) diye adland?r?lan bir k?s?m Töles kabileleri di?er Türkler gibi kendilerini kurt ata'dan türemi? kabul ederlerdi. Ayr?ca, T'ang-shu (Çin T'ang sülalesi -618-906- y?ll???)'da da 15 Töles kabilesinin adlan verilmi?tir. Gök-Türk hakanl??? zaman?nda Orta ve Do?u Asya'da grupla?an Tölesler ile di?er ilgili bölgelerdeki topluluklar ?unlard?r:

1. Tardu? (Çince'de Sie Yen-t'o, Hsieh Yen-t'o. Hsie/ = Sir/ Yen-t'o = Tardu??) lar .Töles kabilelerinden bir grup (herhalde Tardu?: Hakan Tar-du'nun unvan? ile an?lanlar: Bat? Gök-Türk'leri= On-oklar) Altaylar'?n bat?s?nda oturmakta olup Töleslerin en zengin ve kuvvetlileri olarak gösterilirler.

2. Uygurlar. Töleslerden bir kütle. Tola ?rma??n?n kuzey sahas?nda yer alm??lard?.

3. On-0klar (ihtimal "Tardu?" diye de adland?r?lan Töles grubu), Altaylar'dan Seyhun (S?r-derya) yak?nlar?na kadar uzanan geni? bölgede görünüyorlar. Çu ?rma?? - Is?kgöle göre, 5'i do?uda To-lu (sol kanat), 5'i bat?da Nu-çi-pi (sa? kanat) ad? ile 10 kabileden kurulu olup, "Bat? Gök-Türkleri" diye de an?lm??lard?r. Türgi?ler (a?.bk.) To-lulardan idiler. Ayr?ca bunlar-dan bir k?sm? Çu-yüe (Çi?il?) ve Ç'u-mi (Çumul) adlar? ile an?lan Türk kabileleri ile birlikte 630'u takip eden y?llarda, Gök-Türk hakanl???n?n fetret devresinde, Be?-bal?k civanndaki kurak bozk?rlara çekilmi?ler ve ?a-t'o (Çince çöl veya Türkçe sadak? Veya Çi?il'ler?) ad?n? alm??lard?r.

4. Karluklar. Altaylar'?n bat?s?nda idiler .

5. O?uzlar (630'dan sonra bu adla ortaya ç?kan Töles boylar?.) Selenga ?rma?? - Ötüken bölgesinde oturuyorlard?.

6. Do?u Avrupa'da Türk topluluklar?: Avarlar, Hazarlar, Ogurlar, Peçenekler ve ihtimal K?pçak-Kumanlar vb.

7. K?rg?zlar. Baykal'?n bat?s?nda, Yenisey nehrinin kaynaklar? bölgesinde idiler .

8. Basm?llar (Çince'de Pa-si-mi). ?di-kut(hükümdar)'unun Türk oldu?u belirtilen bu kavmin aslen yabanc? olup, Türklerle kar??t??? ileri sürülmü?tür. Daha ziyade îç-Asya'da Be?-bal?k havalisinde görünmektedirler.

9. K'i-tan, Tatab?, Dokuz-Tatar, Otuz-Tatar gibi Mo?ol soyundan kabileler do?u bölgesinde Kerulen ve Onon nehirleri havalisinde bulunuyorlard?.

Ancak, hat?rlatmak gerekir ki, bütün bu topluluklar, zaman zaman yer de?i?tirmekte, arada bir çözülen boylardan yeni birlikler meydana gelmekte, hülasa oynak kütleler te?kil etmekte idiler. Yine görülmektedir ki, Tardu?, Uygur, On-ok, O?uz, Ogur, Hazar vb. gibi isimler Türk soyundan gelen kütlelerin türlü te?kilatlanmalar dolay?s?yla ald?klar? adlardan ibarettir. "Türk" de, bilinen manas? ile önceleri belirli bir toplulu?un (A??na ailesi etraf?nda toplananlar?n) ad? iken sonralar? yayg?nla?m??t?r.

Gök-Türkler, Çin kaynaklar?n?n aç?kça belirttikleri üzere, Asya Hunlar?ndan iniyorlard? Ba?bu? ailesi olan A??na soyunun bir di?i kurttan türedi?ine dair o ça?da pek yayg?n oldu?u anla??lan rivayetler Gök-Türklerin erken tarihini efsanelerle kar??t?rmaktad?r. Ancak kurttan-türeme gelene?inin Asya Hunlar? aras?nda da mevcut olmas? ve kurt ata'n?n Türkleri dar, geçilmez yollardan selamete ula?t?rd??? (Bozkurt Destan?'n?n asl?) rivayetinin Hunlarda görülmesi Gök-Türklerin Hunlara nispetini ortaya koymaktad?r. A??na ailesinin, yaln?z bir erkek çocuk hayatta kalmak üzere, katliama u?ram?? oldu?u rivayeti , Tsü-kü (asl?nda Asya Hun devletinde bir unvan) adl? Hun ailesine mensup Meng-sün taraf?ndan kurulan Kuzey Liang Hun devletinin (yk. bk.) 439'da Tabgaçlar taraf?ndan y?k?lmas? hadisesine ba?lamak mümkündür. Sui-shu (Çin y?ll???, 581-618)'ya göre, bu Hun devletinde idareyi elinde tutan Tsü-kü(Chü-ch'ü)'ler imha edildi?i zaman A-shih-na (Aç?na) kolu 500 ailelik bir kütle halinde, Kan-su bölgesinden göçerek, Juan-juanlara s???nm??lard?. Gök-Türklerin nüvesini te?kil etti?i belirtilen ve Meng-sün'ün o?lu An-çu ve sonra torunu ?u'nun öldürülmesi üzerine önce Hsi-hai'da iken sonra Altaylar'a nüfuz eden bu kütle, Chü-ch'ü (Tsü-kü)ler yolu ile de Asya Hunlar?na ba?lanmaktad?r ve hatta, bu k?sa göç hareketini idare eden A??na soyunun, Güney Hun tanhular? yolu ile Mo-tun'un mensup oldu?u ünlü T'u-ko (Tu-ku) ailesinden gelmesi kuvvetle muhtemeldir . Kurt ata inanc? dolay?s?yla Gök-Türk hakanl?k belgesi, alt?ndan kurt ba?l? sancak (tu?) olmu?tur.

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn595
mod_vvisit_counterDn1100
mod_vvisit_counterBu Hafta1695
mod_vvisit_counterBu Ay31557
mod_vvisit_counterToplam7555002

Kimler evrimii

Şu anda 30 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev