TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Anlat?m Bozukluklar?
CÜMLE DÜZEY?NDE ANLATIM BOZUKLUKLARI
 
Anlat?m? etkili k?lman?n tek yolu, sa?lam cümleler kurmakt?r. Çünkü anlat?m?n temel birimi cümledir. Anlat?m?m?zdaki ba?ar?m?zla, cümlelerimizdeki sa?laml?k aras?nda do?rudan bir ba?lant? vard?r.
K?sa tan?m?yla cümle; bir yarg? birimidir. Yarg?n?n tam olarak görülebilmesi cümlemizin, ortak dilin yerle?mi? kurallar?na uygun olmas?na ba?l?d?r. Bu da cümledeki ö?elerin yerinde kullan?lmas?yla, ö?eler aras?ndaki ba?lant?n?n sa?lanmas?yla gerçekle?ir.
Bu konunun daha iyi anla??labilmesi için cümlenin ö?eleri, cümlenin yap?s?, fiilimsiler, fiil çat?lar?... gibi konular?n iyi kavranm?? olmas? gerekir.
Cümle düzeyinde en s?k rastlanan anlat?m bozukluklar? ?unlard?r:
 
1. Yüklem Eksikli?inden Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
*Yüklemle ilgili yanl??l?klar, cümlede bir eylem ya da yard?mc? eylem eksikli?inden kaynaklan?r veya birbirine ba?l? cümlelerin yüklemleri aras?ndaki uyumsuzluktan meydana gelir. Bu uyumsuzluk etken – edilgen, tek ki?i – çok ki?i, zaman... uyumsuzlu?u biçiminde görülebilir.
 
Bu geziye, okulumuzun ö?rencilerinden çal??kan ve disiplin cezas? olmayanlar kat?labilecek.
 
Bu cümlede “çal??kan ve disiplin cezas? olmayan” sözünde “çal??kan” dan sonra bir yard?mc? eylem eksiktir; anlat?m bozuklu?u bu eksiklikten kaynaklanmaktad?r. Cümlenin do?ru kurulu?u: “Bu geziye, okulumuzun ö?rencilerinden çal??kan olan ve disiplin cezas? olmayanlar kat?labilecek.” biçiminde olmal?d?r.
 
*Cümledeki anlat?m bozuklu?u, kimi durumlarda gerekli bir yüklem eksikli?inden de kaynaklanabilir.
 
“Bu ?ehrimizde hava kirlili?i hiç; ya da çok az görülmektedir.”
Bu cümlede “hiç” sözcü?ü olumsuz bir yüklem (görülmemekte) isterken cümlenin sonundakin “görülmektedir” yüklemine ba?lanm??t?r. “Hiç” sözcü?ünden sonra “görülmemekte” yülemi getirilseydi anlat?m bozuklu?u görülmezdi. Cümlenin kusursuz bi?imini söyle kurabiliriz: “Bu ?ehrimizde hava kirlili?i hiç görülmemekte ya da çok az görülmektedir.”
 
*Virgülle ayr?lm?? s?ral? isim cümlesinin birinci yüklemi olumlu,ikinci yüklemi olumsuz ise, iki yüklem de ayr? ayr? ek – fiillerle tamamlanmal?d?r.
 
“Bu da? kulubesindeki adam?n bak??lar? sert, davran??lar? da pek içten de?il.”
Bu cümlede, da? kulubesindeki adam?n bak??lar?n?n sert oldu?u, davran??lar?n?n da içten olmad??? anlat?lmak isteniyor. Cümlenin ilk k?sm?ndaki “sert” sözünün “idi” ek – fiiliyle tamamlanmamas? ve bu sözün sondaki “de?ildi” ye ba?lanmas? anlat?m bozuklu?una neden olmu?tur. Cümleden ç?kan anlam “Bu da? kulubesindeki adam?nbak??lar? sert de?ildi, davran??lar? da pek içten de?ildi.” biçimindedir. Oysa kastedilen görü? bundan farkl?d?r. Cümlenin do?ru ?ekli ?öyle olmal?d?r: “Bu da? kulubesindeki adam?n bak??lar? sertti, davran??lar? da pek içten de?ildi.”
 
*Birbirine ba?l? iki cümleden birinin eylemi etken, ötekinin eylemi edilgen olamaz. Yüklem yanl??lar?n?n bir bölümü de bununla ilgilidir.
 
“Bu konuda yurt d??? temaslarda bulunmu?sa da ihracat konusunda istenilen hedefe ula??lamam??t?r.”
Bu cümlede üç ayr? yüklem görülüyor: “Bulunmu?sa” , “istenilen” , “ula??lamam??t?r” . Bu yüklemlerdeki fiillerden birincisi etken çat?l?, di?er ikisi ise edilgen çat?l?d?r. Bu durum bir anlat?m bozukl?u olu?turmatad?r. Bu bozuklu?u gidermek için fiilerin hepsine ya etken ya da edilgenlik anlam? kat?larak cümle ba?tan kurulmal?d?r. Cümle iki biçimde kurulabilir: “Bu konuda yurt d??? temaslarda bulunmu?sa da ihracat konusunda istedi?i hedefe ula?amam??t?r. Cümle bu biçimiyle anlam ve anlat?m bak?m?ndan do?rudur. “Bu konuda yurt d??? temaslarda bulunulmu?sa da ihracat konusunda istenilen hedefe ula??lamam??t?r.” Cümle bu biçimiyle de do?rudur.
 
2. Özne Eksikli?inden Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir cümlede özne ve yüklem aras?nda uyum olmamas?, öznenin yanl?? belirlenmesi gibi nedenler anlat?m bozuklu?una yol açar. Bu tür yanl??l?klar özellikle s?ral? cümlelerde görülür. S?ral? cümlelerde özne bazen ortak olur, bazen de olmaz. Öznesi ortak olmayan s?ral? cümlelerde, öznenin ortak kullan?lmas? anlat?m bozuklu?una yol açar.
 
Kursa kat?lan ö?rencilerin yapt??? el i?lemeleri sergide be?enildi ve hediyelerle ödüllendirildi.
Yukar?daki s?ral? cümlede iki ayr? cümle ve bunlar?n iki ayr? yüklemi vard?r. Birinci cümlede “be?enildi” yükleminin öznesi “kursa kat?lan ö?rencilerin yapt??? el i?lemeleri” dir. ?kinci cümlenin yüklemi “ödüllendirildi” sözcü?üdür. Bu cümlenin öznesi verilmemi?tir ve “ödüllendirildi” yüklemi yanl?? olarak birinci cümlenin öznesine ba?lanm??t?r. Bu cümle do?ru biçimde ?öyle kurulabilir: “Kursa kat?lan ö?rencilerin yapt??? el i?lemeleri sergide be?enildi ve kursa kat?lan ö?renciler, baz? hediyelerle ödüllendirildi.”
 
3. Tümleç Eksikli?inden Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Anlat?m bozukluklar?n?n bir bölümü de cümlede tümleç eksikli?inden kaynaklan?r. Cümlede tümleç ile yüklem aras?nda uyum olmal?d?r; aksi halde anlat?m bozuklu?u olu?ur.
 
Ö?rencilerini çok sever, tatil günleri bile yard?mc? olmaya çal???r.
Bu cümle s?ral? bir cümledir; iki ayr? ayr? cümle anlamca birbirine ba?lanm??t?r. Birinci cümlenin yüllemi “sever” , ikinci cümlenin yüklemi “çal???rd?” sözcükleridir. Birinci cümle (ö?rencilerini çok sever) anlat?m bak?m?ndan do?rudur ama “ö?rencilerini” nesnesi her iki cümle için de ortak gibi kullan?lm??t?r. “Ö?rencilerini tatil günleri bile yard?mc? olmaya çal???rd?.” denmez. ?kinci cümlede dolayl? tümleç eksikli?i vard?r. Buna göre cümlenin kurulu?u söyle olmal?d?r: “Ö?rencilerini çok sever, tatil günleri bile onlara yard?mc? olmaya çal???rd?.”
 
4. Nesne Eksikli?inden Kaynaklanan Anlat?m Bozukluklar?
 
S?ral? ya da ba?l? cümlelerde nesne eksikli?inden kaynaklanan anlat?m bozukluklar? görülmektedir. Bu tür anlat?m bozukluklar?, yüklemlerden birine uygun dü?en tümlecin, ikinci yükleme uygun dü?memesinden ve ikinci yüklemin nesne istemesinden kaynaklanmaktad?r.
 
Bu adam da bir alem; çocuklar?na hem hediye al?yor hem de dövüyor.
Bu cümlede “çocuklar?na” tümleci “hediye al?yor” yüklemine uygun dü?üyor ama “dövüyor” yüklemine uygun dü?müyor. Yani “hem de çocuklar?na dövüyor” denmez. Cümlenin do?ru kurulu?u söyle olmal?d?r: “Bu adam da bir alem; çocuklar?na hem hediye al?yor hem de onlar? dövüyor.”
 
5. Tümleç ve Nesne Fazlal???ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir cümlede dolayl? tümlecin veya nesnenin eksik kullan?m? nas?l anlat?m bozuklu?una neden oluyorsa, bunlar?n gereksiz kullan?mlar? da cümlede anlat?m bozuklu?una neden olur. ?yi ve do?ru bir cümle her?eyden önce “duru” bir cümledir.
 
Bu tür yakla??mlar?n ülkemize fayda sa?lamak ?öyle dursun ona zarar verdi?i kan?s?nday?m.
Bu cümlede “ülkemize” dolayl? tümleci ortak kullan?lm??t?r; yani s?ral? cümledeki her iki yükleme bu tümleç uygun dü?mektedir. Böyle oldu?u halde “ona” tümleci de kullan?larak cümlenin anlat?m? bozulmu?tur. Herhangi bir ö?esi ortak olan s?ral? cümlelerde ayn? görevi üstlenen zamir türünden ikinci bir tümlecin kullan?m? gereksizdir. “Ona” tümlecini cümleden ç?kart?rsak anlat?m bozuklu?unu gidermi? oluruz.
 
6. Özne-Yüklem Uygunsuzlu?undan Kaynaklanan Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir cümlede özne ile yüklemin ki?i, tekillik ve ço?ulluk yönünden tutarl? olu?una “uygunluk” diyoruz. Sözgelimi “Onlar, az önce ç?kt?lar.” cümlesinde özne üçüncü ço?ul ki?i (onlar)d?r; buna ba?l? olarak yüklem de (ç?kt?lar) üçüncü ço?ul ki?idir. Bu uyum genel ve de?i?mez bir kurald?r. Ancak bunun d???nda kimi durumlar vard?r ki özne – yüklem aras?ndaki tekillik, ço?ulluk, ki?i uygunlu?u de?i?ir. Bu durumlar?n bilinmemesi anlat?m bozuklu?una yol açar.
 
Deminden beri kulaklar?m ç?nl?yorlar.
Bu cümle anlat?m bak?m?ndan bozuktur. Çünkü özne. Bir organ?n veya organdan ç?kan nesnenin ad? oldu?u zaman yüklemin tekil olmas? gerekir. Verilen cümlenin yüklemi “ç?nl?yor” biçiminde düzeltilirse anlat?m bozuklu?u giderilmi? olur.
 
Ailem bana bu tür etkinliklerimizde kesinlikle destek olurlar.
Bu cümle anlat?m yönünden bozuktur. Çünkü topluluk adlar? özne olduklar?nda yüklem tekil olur. Cümledeki bozukluk yüklemin “destek olur” ?eklinde düzeltilmesiyle giderilebilir.
 
7. Kar??la?t?rma Yanl??lar?
 
Cümlelerimizin anlat?m gücünü zay?flatan, aç?kl???n? engelleyen etkenlerden biri de kar??la?t?rmalar?n yerinde ve do?ru yap?lmay???d?r.
 
“Futbolu Hüseyin’den çok severim.” cümlesinden  bu biçimiyle ?u anlam ç?k?yor: Futbolu da severim, Hüseyin’i de. Ama futbolu, Hüseyin’i sevdi?imden daha çok severim. Oysa bu cümleyi söyleyenin amac?, böyle bir anlama? belirlemek de?ildir. O, ?unu demek istiyor: Ben de Hüseyin de futbolu sevmekteyiz. Ama ben, futbolu Hüseyin’in sevdi?inden daha çok severim. Cümlenin do?ru kurulu?u: “Ben futbolu Hüseyin’in sevdi?inden daha çok severim.” ya da “Benim futbol sevgim Hüseyin’inkinden fazlad?r.” biçiminde olabilir.
 
8. Noktalama ??aretlerinin Yerinde Kullan?lmay???ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Noktalama i?aretleri, cümlenin anlat?m?n? ve anla??lmas?n? kolayla?t?r?rlar. Bu i?aretlerin yerinde kullan?lmamas? yanl?? anla??lmalara neden olabilir.
 
“Bu önemli toplant?ya doktor k?z?yla geldi.” cümlesinden üç türlü anlam ç?kmaktad?r.
a)     Doktor, bu önemli toplant?ya k?z?yla geldi.
b)     O, bu önemli toplant?ya doktorun k?z?yla geldi.
c)     O, bu önemli toplant?ya doktor olan k?z?yla geldi.
Bu cümledeki anlat?m bozuklu?unun giderilebilmesi için “doktor” sözcü?ünden sonra virgül konmal? ya da “doktor” sözcü?ü cümlenin ba??na al?nmal?d?r.
 
9. Zamirlerin Yanl?? Kullan?lmas?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Cümlede aç?kl??? engelleyen nedenlerden biri de zamirlerin geli?i güzel kullan?lmas?d?r.
 
“Köye giderken ninesine bir çift ayakkab? ald?; bu onu mutlu etti.” cümlesinde “onu” hem ninesinin hem de i?i yapan ki?inin yerine kullan?lm??t?r. “Acaba hangisi kastediliyor?” sorusu akla geldi?i için cümle anlat?m bak?m?ndan bozuktur. “Onu” zamiri yerine bir ad getirilirse bu yanl??l?k giderilmi? olur.
 
“Buraya ta??nd???n? bilmiyordum.” cmlesinde gerekli zamirin kullan?lmay??? anlama belirsizli?i do?urmu?tur. Bu durum anlat?m bozuklu?u olu?turuyor. Cümle bu ahliyle iki biçimde dü?ünülebilir:
a)     Senin buraya ta??nd???n? bilmiyordum.
b)     Onun buraya ta??nd???n? bilmiyordum.
Bu cümledeki anlat?m belirsizli?ini gidermek için cümlenin ba??na, uygun bir ?ah?? zamiri getirilmelidir.
 
10. Deyimler ve Atasözlerinin Yanl?? Kullan?m?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Deyimler ve atasözleri kal?pla?m??, özgün sözlerdir. Deyimi veya atasözünü olu?turan sözcüklerin hiçbiri ba?ka bir sözcükle de?i?tirilemez, onlar?n yerine e?anlaml?s? da olsa getirilemez.
Deyimler ve atazöleriyle ilgili dil yanl??lar? ?u nedenlarle olu?abilir:
a)    Deyim veya atasözünün özgün ?ekli bozulmu? olabilir:
 
                    Do?ru                                                                    Yanl??
Bulan?k suda bal?k avlamak                                              Bulan?k suda bal?k tutmak
Ta?? gedi?ine koymak                                                      Ta?? deli?ine koymak
Süt dökmü? kedi gibi olmak                                             Su dökmü? kedi gibi olmak
Ek tohumun has?n?, çekçekme yiyecek has?n?                   Ek bu?day?n has?n?, çekçekme yiyecek has?n?
 
b)    Deyim, cümledeki anlam?yla ba?da?mayacak ?ekilde kullan?labilir:
“Gazetelere göz atarak onlar? dikkatlice inceledi.” cümlesi anlat?m yönünden bozuktur. “Göz atmak” deyimi bir ?eyi üstünkörü, dikkatsizce okumak anlam?ndad?r. Oysa cümlenin devam?nda “onlar? dikkatlice inceledi” ifadesi var. Bu iki kullan?m bir tezatt?r, bunlar?n birbirleriyle ba?da?mad??? görülüyor. Cümlenin do?ru kurulu?u: “Gazetelere göz atarak ba?l?klar? okuda sadece” denebilir veya “ Gazeteleri sat?r sat?r okuyarak dikkatlice inceledi” denebilir.
 
11. Gereksiz Sözcüklerin Kullan?m?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Cümleden ç?kar?ld???nda cümlenin anlam?nda daralam, anlat?m?nda bozukluk meydana getirmeyen kelime veya kelime gruplar? cümlede fazlal?kt?r. ?yi bir cümlede gereksiz sözcük bulunmaz.
 
Otobüslerde ya?l?, sakat ve ihtiyar insanlara yer vermeliyiz.
Yukar?daki cümlede “ya?l?” veya “ihtiyar” kelimelerinde birtanesi fazlal?kt?r. Çünkü ikisi de ayn? anlama gelmektedir ve bir daha kullan?m? gereksizdir.
 
12. Çeli?en Sözcüklerin Ayn? Cümlede Kullan?lmas?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir cümlede birbirlerine anlamca çeli?ki te?kil eden, böylece mant?ks?zl???n do?mas?na neden olan kelime veya kelime grubunun bir arada kullan?lmas? cümlede anlat?m yönünden bozuklu?a neden olur.
 
?üphesiznatç? bu alanda da çok ba?ar?l? eserler vermi? olmal?.
Yukar?daki cümlede ?üphesiz kesinlik bildirir, olmal? ihtimal bildirir. Cümlenin do?ru kurulu?u ?u ?ekilde olmal?d?r: “?üphesiz sanatç? bu alanda da çok ba?ar?l? eserler vermi?tir” ya da “Sanatç? bu alanda da çok ba?ar?l? eserler vermi? olmal?” ?eklinde olmal?d?r.
 
13. Kelimelerin Yanl?? Anlamada Kullan?lmas?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
Konu?mada veya yaz?da seçilen kelimenin anlatmak istedi?imiz ?eyi kar??lamaktan uzak olmas? durumudur.
 
A?ac?n alt?na yay?l?p güzel bir uyku çektim.
Yay?lmak sere serpe oturmakt?r. Yay?lmak kelimesi yerine uzanmak kelimesi kullan?lsayd? anlat?m bozuklu?u giderilmi? olurdu. Cümlenin do?ru kurulu?u ?u ?ekilde olmal?d?r: “A?ac?n alt?na uzan?p güzel bir uyku çektim.”
 
14. Yanl?? Yerde Kullan?lan Sözcüklerden Kaynaklanan Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir kelimenin, cümlenin ak???na ve anlam?na uygun bir yerde kullan?lmamas? durumudur.
 
Eski Ankara Valisi è Ankara eski valisi
Yüksek in?aat mühendisiè ?n?aat yüksek mühendisi
?zinsiz in?aata girmek yasakt?rè ?n?aata izinsiz girmek yasakt?r
 
15. Birbiriyle Kar??t?r?lan Sözcüklerin Meydana Getirdi?i Anlat?m Bozukluklar?
 
Anlamlar? farkl?, aralar?nda sadece söyleyi? benzerli?i bulunan iki kelimeden birini di?erinin yerine kullanma durumudur.
Örnek:
               ayr?nt?               ayr?m                                       az?msamak                   küçümsemek
               etki                  tepki                                        foto?raf                         resim
               ö?renim            ö?retim                                    etkin                            etken
               özel                 özgü                                        yank?lanmak                 yans?mak
               ayr?cal?k            ayr?l?k                                       yay?n                            yay?m  
               çekimserlik       çekingenlik                               görülmek                      görünmek
 
Camdan yank?lanan ???k gözlerimi kama?t?rd?.
Yukar?daki cümlede “yank?lanan” sözcü?ü yerine “yans?yan” sözcü?ü kullan?lmal?yd?. Çünkü ???k yank?lanmaz, ses yank?lan?r. I??k ise ancak yans?r. Cümlenin do?ru kurulu?u ?u ?ekilde olma?d?r: “Camdan yans?yan ???k gözlerimi kama?t?rd?.”
 
16. Tamlamalar?n Yanl?? Kullan?lmas?ndan Do?an Anlat?m Bozukluklar?
 
?sim ve s?fat tamlamalar?nda tamlayan ve tamlananlar?n yersiz kullan?lmalar?; almalar? gereken tamlayan eklerini almamalar?; almamalar? gereken tamlayan eklerini almalar? ya da tamlama kurulmaya elveri?li olmayan bir kelime ile isim yahut s?fat tamlamas? kurulmas? durumudur.
 
Bize pasta ve meyva suyu ikram etti.
Yukar?daki cümleden ç?kar?lan anlam: “Bize pasta suyu ve meyva suyu ikram etti.” dir. Bu anlam kar???kl???n? gidermek için cümlenin do?ru kurulu?u ?u ?ekilde olmal?d?r: “Bize meyva suyu ve pasta ikram etti.”
 
17. Mant?k Yanl??lar?
 
Bir cümlenein anlat?lmak istenen dü?ünceyi vermekten uzak olmas?, as?l söylenmesi gerekenden farkl? ?eyler anlatmas? durumudur.
 
Çift nüsha olan kitaplar? her zaman yabanc? kütüphanelerle de?i? toku? imkan?na sahiptir.
(Kim de?i? toku? imkan?na sahiptir? Kitaplar m?, kütüphaneler mi?)
Yukar?daki sorular?n akl?m?za gelmsei bu cümlenin anlat?m yönünden bozuk oldu?unu gösterir. Cümlenin do?ru kurulu?u ?u ?ekilde olmal?d?r: “Çift nüsha olan kitaplar? her zaman yabanc? kütüphanelerle de?i?tirme imkan? vard?r.”
 
18. Dü?üncenin Anlat?m?n? Bozan Anlat?mlardan Kaynaklanan Anlat?m Bozukluklar?
 
Bir parçada (dü?üncenin ak??? içerisinde) cümlelerden bir ya da bir kaç?n?n parçada anlat?lmak istenen dü?üncenin d???nda, dü?ünceye z?t, ya da dü?ünceden kopuk olmas? durumudur.
 
(I) Okuma en sevdi?im i?tir. (II) Ne yapar eder mutlaka kendime okuyacak bir zaman bulurum. (III) Bazen yata??mda bzaen yemek masas?nda bazen de otobüste devaml? bir?eyler okurum. (IV) Yazma sonradan ö?renilen bir kabilliyettir. (V) Bazen tan?d?klar?m?n bu kadar çok okumama k?zd?klar?na da tan?k oluyorum.
Yukar?daki metinde I. II. III. ve V. cümleler yazar?n okuma tutkusu ve okuma biçimini veren ve ayn? olay? dile getiren cümlelerdir. Metindeki IV. cümlenin bu parçadaki olay ya da dü?ünceyle hiçbir ba?lant?s? yoktur.
 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn73
mod_vvisit_counterDn785
mod_vvisit_counterBu Hafta3358
mod_vvisit_counterBu Ay26342
mod_vvisit_counterToplam7640176

Kimler evrimii

Şu anda 15 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev