TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Bir ?lk Kad?n: Afife Jale

Ba?kald?r?, ba?ar?, a?k, mutluluk, mutsuzluk... Huysuz ve Tatl? Kad?n ?ark?s? onun için yap?ld?. 24 Temmuz 1941"de ya?ama veda eden Afife Jale , tarihe; "sahneye ç?kan ilk Müslüman Türk kad?n?" olarak geçti. Ama onun k?sac?k ya?am? daha fazlas?n? içeriyor.


Afife Jale , orta halli bir ailenin k?z? olarak,1902 y?l?nda ?stanbul'un Kad?köy semtinde dünyaya geldi. Dr. Sait Pa?a'n?n torunudur. Çocukluk dü?lerinde hep tiyatro vard?. ?stanbul K?z Sanayi Mektebi'nde okuyordu. Ama onun akl? tiyatrodayd?.O y?llar Müslüman kad?nlar?n sahneye ç?kmas?n?n yasak oldu?u y?llard?. Bu yasa?a ra?men 1918'de, Darülbedayi'ye (?ehir Tiyatrolar?) al?nmak üzere aç?lan s?nava bile girdi.

10 Kas?m 1918'de, Behire, Memduha, Beyza, Refika ve Afife stajyer kadrosuna al?nd?lar. Afife ve Refika hariç öteki k?zlar daha fazla dayanamam?? ve "nas?lsa sahneye ç?kamayacaklar?" gerekçesiyle tiyatroyu b?rakm??lard? . Ayn? y?l?n 18 Aral?k günü, Refika tiyatronun süflör, Afife de "mülaz?m artistlik" (stajyer oyuncu) kadrolar?na al?nm??lard?. Afife ise bir y?l? a?k?n bir süre boyunca bütün provalara kat?ld?, kendini sahneye haz?rlad?. Ama bir türlü sahneye ç?kamad?. Öte yandan Refika, sahne gerisinde görev alan ilk müslüman Türk kad?n? oldu.


Prof. Metin And, Türk Tiyatrosu Tarihi kitab?nda, 1920 y?l?nda Darülbedayi'de, Hüseyin Suat'?n "Yamalar" adl? oyununu, Kad?köy'deki Apollon Tiyatrosu'nda (?imdiki Reks Sinemas?) sahneye koyuyordu. Bu oyunda Emel adl? k?z? oynayan Eliza Benemenciyan topluluktan ayr?l?p Paris'e gitti?i için, bu rolü yüklenecek bir kad?n sanatç?ya ihtiyaç vard?. Ve Afife Jale, bu rol için seçildi. ?lk kez Emel rolüyle ve takma bir isimle sahneye ç?kt?. O gece tiyatroya gelen zaptiyeler, yöneticilere bir uyar?da bulundularsa da, genç sanatç? bir hafta sonra da "Tatl? S?r" oyununda yeniden sahneye ç?kt?. Sanatç? polis taraf?ndan tutuklanmak istenince, K?nar Han?m taraf?ndan arka bahçeye kaç?r?larak polislerin elinden zor kurtuldu.


"Mesut oldu?um ilk gece"
Afife Jale O tarihi geceyi, alt? y?l sonra Refik Ahmet Sevengil'e anlat?rken; "Hayat?mda mesut oldu?um ilk gece..." diye tan?ml?yordu: "Sanat?n, ruhuma verdi?i güzel sarho?luk içinde idim. A?lama sahnesinde, ta?k?n bir saadetle a?lad?m. Sahiden a?lad?m... Alk??, alk??, alk??... Perde kapand?; aç?ld?, bana çiçekler getirdiler. Muharrir Hüseyin Suat bey, kuliste bekliyormu?; ben ç?karken durdurdu; aln?mdan öptü: "Bizim sahnemize bir sanat fedaisi laz?md?; sen i?te o fedaisin." dedi.


Gerçekten de Afife Jale bir fedai gibi geçirir bundan sonraki ya?am?n?...
Ve daha sonra Onu di?er kad?nlar izledi. Tüm bask?lara kar??n bundan sonra Burhanettin Toplulu?unda Seniye, Yeni Sahne'de ?aziye (Moral), Münir (Neyire Neyyir), Bedia (Muvahhit) Milli Sahne'de Huriye ve Hikmet, Ruhat gibi Müslüman Türk kad?nlar? Afife'yi izlediler" diye anlat?l?r.

??sizlik
Üçüncü piyesi olan Odal?k'ta oynarken, polis yine tiyatroyu bast?. Afife bu kez de makine dairesinden kaç?r?ld? . Bu zaptiye bask?n?nda, Afife arkada?lar?nca kaç?r?lm??sa da, daha sonra sokakta polisce yakalanarak karakola götürüldü . "Dinini, milliyetini unutan sen misin?" diye h?rpaland?. Aile içinde, Babas? Hidayet bey de, onun tiyatrocu olmas?na kar??yd?. k?z?n? bu sevdadan vazgeçirmek için çok u?ra?t?. Ba?aramay?nca sertle?ti. Ona "******" dedi?i bir gün, "Benim Afife diye bir k?z?m yok" diye gürledi. Zaten Afife art?k sahnede, "Jale" ad?n? kullan?yordu. Sanat? için baba evini terk etti. 1921'de dahiliye nezaretinin bir buyru?u ile belediye, 27 ?ubat günü 204 say?l? bildiriyi Darülbedayi Yönetim Kurulu'na gönderdi. Bildiride, Müslüman kad?nlar?n kesinlikle sahneye ç?kamayacaklar? yaz?yordu. Bu bildiri üzerine Afife'nin, Darülbedayi'deki ücretli görevine de son verildi.. Art?k hayat onun için çok zorla?m??t?. Güvencesiz ve paras?zd? ama tiyatro onun için bir tutkuydu ve gözü ba?ka bir ?ey görmüyordu.

Hastal?k
Önüne gecilmeyen ?iddetli ba?a?r?lar? ba?lar. Tiyatrosuz kalmas? Afife'nin zaten zay?f olan sinirlerini alt üst etmi?, kaç??? haplarda ve uyu?turucularda bulmaya ba?lam??t?. Sonradan a??k oldu?u Suriye'li bir eczac?n?n , yapt??? i?neler de onda bir al??kanl?k ba?latm??t?. Eczac? morfinle tedavi yoluna giderek büyük bir yanl??l?k yapar. Bunun sonucu Afife art?k bir morfinmand?r.


Ortal?k biraz durulunca, birkaç y?l sonra Burhanettin Tepsi Kumpanyas? ile Anadolu'da turneye ç?km??, yeni tiyatro toplulu?u ile Kad?köy'de oynam??, daha sonra da Fikret ?adi'nin Milli Sahne'siyle çe?itli kentlerde temsiller vermi?ti. Zaten 1923'ten sonra Türk Kad?nlar? Atatürk'ün emriyle sahneye ç?kmaya ba?lam??t?.


Gün geçtikçe bozulan sa?l??? ve uyu?turucu al??kanl???, tiyatroyu ister istemez b?rakmas?na neden oldu. Bu onu büsbütün çileden ç?kard?.


1928 y?l?nda bir arkada??yla, Ku?dili çay?r?nda Haf?z Burhan'?n bir konserine gitmi?, orada sanatç?ya tamburuyla e?lik eden Selahattin P?nar'la tan??m??t?. K?sa bir sürede P?nar, genç kad?na ****ler gibi a??k olur. 1929 y?l?nda evlenirler ve Selahattin P?nar "Nereden Sevdim O Zalim Kad?n?", " Huysuz ve Tatl? Kad?n " gibi birçok ölümsüz ?ark?s?n? onun için besteler.


?kisi de, Gençliklerini ac?lar içinde harcam??lard?. Evlenince hayat boyu ?skalad?klar? her ?eyi, birlikte yapmaya çal??t?lar. Evde saklambaç oynad?lar. Bahçede enginar yeti?tirip, yar??t?lar. "Bir çocuk resmi" k?vam?nda ?iirler yazd?lar. P?nar çald?; Afife dinledi. Ancak güzel günler uzun sürmedi. Afife, tiyatrosuz ya?ayam?yordu ve tiyatronun bo?lu?unu uyu?turucularla dolduruyordu. Suriye'li Eczac? onu morfine al??t?rm??t? bir defa, kurtulam?yordu.... Selahattin P?nar, bir gün e?inin ö?le uykusu için çekildi?i odas?n?n anahtar ****?inden içeri bakt???nda, damar?na morfin ??r?nga etti?ini gördü ve çöktü. Morfin için eczac?yla ili?kiye girmi?ti Afife.. Ama P?nar, e?ine öfkeden çok, merhamet duyuyordu. Onu hayata döndürebilmek için ç?rp?nmaya ba?lad?. Sürekli melankolik besteler yapar olmu?tu .Ama Bir süre sonra, P?nar kar?s?n?n morfin ba??ml?l??? ile ba?a ç?kamamaya ba?lad?. Tiyatrodan uzak kalmak, sahneye ç?kamamak, Afife'yi mutsuz k?l?yor, kurtulu?u yaln?z "i?ne"de buluyordu.


Ç?rp?nd?lar, bu gidi?i geri çevirebilmek için... Olmad? ! Selahattin P?nar, kendisi de morfin tuza??na dü?er gibi oldu. Bunun üzerine Afife; "Terk et beni" diye yalvard? ona. "Yoksa sen de mahvolacaks?n, b?rak beni gideyim" dedi. Ve 1935 y?l?nda bo?and?lar... ?imdi afife için en kötü y?llar ba?l?yordu. Bundan sonra Afife içine dü?tü?ü girdaba büsbütün batarak, sefalet içinde sürünmeye ba?lad?. Afife, kimsesiz ve be? paras?z, tenha parklarda yat?p kalkar, a?evlerinde kar?n?n doyururken, ayr?ld??? e?inin kendisinin ard?ndan yazd??? ?ark?lar? ta? plaktan dinleyip a?lard?. Ayr?l?k ac?s?n? yeni bir evlilikte dindirmeyi deneyen Selahattin P?nar ise hiç birlikte yatmad??? bu kad?ndan k?sa sürede ayr?l?r.


Afife Jale, kimsesizli?inin, terk edilmi?li?inin, yoksullu?unun son dura?? olan, Bak?rköy Ak?l ve Sinir Hastanesi'nde geçirir, ya?am?n?n son y?llar?n?... 24 Temmuz 1941 günü henüz 39 ya??ndayken, bir deri bir kemik veda etti hayata.. **ümü gazetelere haber bile olmad?. Cenazesine 4 ki?i kat?ld?. Mezar yeri de, mektuplar? ve foto?raflar?yla birlikte kaybolup gitti. Unutuldu...


Tiyatronun ve devrinin bu büyük fedaisi, böylece sessiz sedas?z yok olup gitti. O istedi?i hayat? ya?ayabilmek için çok bedel ödedi. Büyük mutluluklar? ve mutsuzluklar? bir arada ya?ad? . Ve elbette sanatta, kad?nlar?n tarihine geçti.


Uzun y?llar onun ad?n? bile anan olmad?. Lâkin son dönemlerde, önemli bir yere sahip oldu;yönetmenli?ini "?ahin Kaygun'un üstlendi?i, Müjde Ar ve Tar?k Tarcan'?n ba? rollerini payla?t???, " AF?FE JALE " adl? sinema filmi ile, Afife Jalenin hayat?, beyaz perdeye ta??nm??t?r... Daha sonra, Haldun Dormen'in önerisi ile 1997 y?l?n?n may?s ay?ndan bu yana, her y?l Afife Jale ad?na, tiyatro ödülleri da??t?lmaktad?r...


Neziha Araz'?n kaleminden Afife ?öyle sesleniyor; "Beni ac?yarak de?il, dü?ünerek severek, kucaklayarak hat?rlay?n.


Tiyatro varsa ben var?m" inanc? ve a?k?yla ya??yordu Afife, "Olmak ya da olmamak" i?te gerçek buydu onun için. "Olmak"la sanat?n? icra etmek e?anlaml?yd?, bu e?anlam da tiyatroydu. Toplum hayat?nda ilk olmak; yani onun deyimle "ilk ate?i yakmak"," ilk türküyü söylemek"," ilk a?k? ya da direni?i ba?latmak" bir olayd? ve bunun her zaman bir be**** vard?. ?lkler, yol boyu bu be**** ödediler."

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn847
mod_vvisit_counterDn1231
mod_vvisit_counterBu Hafta12920
mod_vvisit_counterBu Ay12920
mod_vvisit_counterToplam7669266

Kimler evrimii

Şu anda 11 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev