TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 

On dördüncü yüzy?ldan itibaren Orta Asya’da hakimiyet kuran, bugün ço?unlukla Özbekistan Cumhuriyetinde ya?ayan Türk boyu.

Özbek halk?n?n tarihinin ilk dönemlerine ait bilgi yoktur. Özbeklere bu ad, ilk olarak 1313-1340 y?llar? aras?nda hüküm süren, Alt?nordu Hükümdar? G?yâseddin Muhammed Özbek taraf?ndan verildi. Daha sonralar?, 1412-1468 y?llar? aras?nda hüküm süren Ebü’l-Hayr’a ba?l? Müslüman-Türklerin ad? oldu.

Timur Han'?n 1405’te ölümünden sonra zay?flayan Timur ?mparatorlu?u parçalanmaya ba?lad?. Bu s?rada Aral Gölünün ve Seyhun Irma??n?n kuzeyindeki bölgede da??n?k olarak ya?ayan Özbekler, Ebü’l-Hayr’?n idaresinde toplanarak, 1428’de onu kendilerine han ilan ettiler. K?sa zamanda kuvvetlenip, çevredeki di?er boylar? da hakimiyetleri alt?na ald?lar. Timurlulardan, Harezm’i al?p, Urgenc’i zaptettiler.

Siriderya (Seyhun) Irma?? k?y?s?ndaki S??nak, Arkuk, Suzak, Akkurgan, Özkent gibi ?ehirleri ülkelerine katt?lar ve bunlardan S??nak’? ba??ehir yapt?lar. Türkistan taraflar?na seferler düzenledilerse de, Kalmuklara yenilerek S??nak’a çekildiler. Özbeklerin bu zay?f durumundan istifade eden Karay ve Canibek adl? ba?bu?lar, Özbeklerden bir k?sm?n? etraflar?nda toplay?p, Ça?atay Han? Esenbo?a’ya ba?vurarak, kendilerine yurt vermesini istediler. Esenbo?a, onlar?, Ça?atay Mo?ol ?mparatorlu?unun s?n?r bölgelerine yerle?tirdi. Canibek ve Karay’a tâbi olarak Özbeklerden ayr?lan göçebe boylara, daha sonra Kazak veya K?rg?z Kazaklar? ad? verildi. K?rg?z Kazaklar?n? yeniden hakimiyeti alt?na almaya çal??an Ebü’l-Hayr, 1468’de bir sava?ta vefat etti. Ebü’l-Hayr’?n vefat?ndan sonra, Özbekler, Ça?atay Mo?ol hükümdar? Yunus Hana yenilerek da??ld?lar. Yunus Han, Ebü’l-Hayr’?n o?lu ?ah Budak’? öldürttü. Da??n?k halde bulunan Özbekler, bu hadise üzerine ?ah Budak’?n o?lu Muhammed ?eybek’in (?eybânî) etraf?nda tekrar toplanarak güneye do?ru inmeye ba?lad?lar.

Bu tarihten itibaren ?eybânîler ad?yla da an?lan Özbekler, ilk zamanlar, Ça?atay Han? Mahmud Han?n himayesine girerek Türkistan’a yerle?tiler. 1500 y?l?nda Timuro?ullar? Devletindeki iç kar???kl?ktan yararlanarak, Buhara’y? zaptedip, Timur Hanedan?na son verdiler. Mâverâünnehir taht?na, Muhammed ?eybânî geçti. Timur soyundan gelen Hüseyin Baykara’n?n hüküm sürdü?ü Harezm’i ve Hüseyin Safi’nin idare etti?i Hîve’yi de ele geçiren Özbekler, Ça?atay Hükümdar? Yunus Han?n torunu Babür ile u?ra?t?lar. Yap?lan bir sava?ta, Babür’ü ma?lup ederek Ta?kent’e çekilmek zorunda b?rakt?lar. Horasan taraf?na da seferler düzenleyip, Belh ve Herat’? ele geçirdiler. Ça?ataylar?n elinde bulunan Ta?kent’i de zapteden Özbekler, Ça?atay Han? Mahmud Han ile karde?i Ahmed Han? esir ald?lar. Böylece Türkistan, Mâverâünnehir, Fergana ve Horasan bölgelerine hakim olup, Orta Asya’n?n en güçlü devleti hâline geldiler.

Özbekler, on alt?nc? yüzy?l boyunca ?ran’daki ?iî-Safevîler'le devaml? olarak sava?t?lar. Osmanl?lar ve Hindistan’daki Babürlüler'le iyi münasebetler kurmaya çal??t?lar. 17 ve 18. yüzy?l?n ortalar?na kadar Ast?rhanlar Hanl???'n?n hakimiyeti alt?nda kald?lar. 1740’ta, Nâdir ?ah taraf?ndan, Ast?rhanlar (Astrahan) Hanl??? y?k?ld?.

Nâdir ?ah?n vefat?ndan sonra, hakimiyet Cano?ullar?n?n yerine Mang?thanlar sülâlesine geçti. Cano?ullar?n?n hakimiyeti, 1860 y?l?na kadar devam etti. 1860’tan itibaren Türkistan içlerine do?ru ilerleyen Ruslar?n himayesinde, yar? ba??ms?z olarak devam eden Buhara Hanl???'n?n hakimiyetinde kalan Özbekler, Ruslar?n bask?s? alt?nda ya?ad?lar. 1917’deki komünist ihtilalden sonra, Rus esaretine kar?? harekete geçtiler. Buhara, 1920’de Ruslar taraf?ndan tamamen i?gal edilince, Mang?thanlar sülalesi de ortadan kalkt?. Kad?n-erkek, ihtiyar-çocuk demeden insanlar?n kur?una dizilmesi, cami ve mescitlerin kapat?l?p din adamlar?n?n ?ehit edilmesinden sonra, Buhara Halk Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet de 1924’te ortadan kald?r?ld?.

Bugün Özbekler, 1991’de ba??ms?zl???n? kazanan Özbekistan Cumhuriyeti'nde ya?amaktad?rlar. 1984’te 17.5 milyon olan Özbekistan nüfusunun, 12 milyonu Özbeklerden meydana geliyordu. Ayr?ca, Tacikistan’da 1 milyon, Türkmenistan’da 240 bin, K?rg?zistan’da 450 bin, Kazakistan’da 2 milyon 400 bin kadar Özbek ya?amaktad?r. Böylece Orta Asya Türk Cumhuriyetlerindeki toplam Özbek say?s?, 16 milyonu bulmaktad?r.

 

 

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn941
mod_vvisit_counterDn1591
mod_vvisit_counterBu Hafta4648
mod_vvisit_counterBu Ay37948
mod_vvisit_counterToplam7345253

Kimler evrimii

Şu anda 50 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev