TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Mant?k Ders Notlar?
MANTIK DERS NOTLARI

KLAS?K MANTIK DERS NOTLARI

I. Ünite: KLAS?K MANTIKA. MANTI?IN ALANI ve ?LKELER?

1- Mant???n Tan?m?

Dü?ünmeye dayal? olan her alan?n do?rulu?u dü?ünme eyleminin do?ru yap?lmas?na ba?l?d?r. Çok uzun zamanlardan beri kullan?lan mant?k, bizlere do?ru dü?ünmenin yollar?n? gösteren bir bilimdir.

Mant???n temel amac? (bilimsel dilden günlük dile kadar tüm alanlardaki) ifadeleri genel bir yöntemle inceleyerek do?ruluk ya da yanl??l?k yarg?s?yla de?erlendirebilmektir. Mant?k, bu amaç için, dü?ünme faaliyetini çözümlemekle i?e ba?lar. Buna göre:
Her insan zihninde herhangi bir konu ile ilgili çe?itli yarg?lar (önermeler) vard?r. Ancak insan, daha geçerli bir do?ru bilgi arad??? için, elindeki bilgilerden yeni bilgilere ula?maya çal???r. Mant?k içerisinde, dü?ünme faaliyeti bir “ak?l yürütme” (k?yas) olarak adland?r?l?r. Ak?l yürütme ise verilen yarg?lardan (öncüllerden) do?ru ya da yanl?? olabilecek yeni bir yarg? ç?karma i?lemidir. Önermelerin do?ru veya yanl?? olabilmesine do?ruluk de?erleri denir.

Uyar?: Mant?k içerisinde ak?l yürütmenin do?rulu?u ile gerçek ya?am?n do?rulu?u birbirinden ayr? olarak de?erlendirilir. Mant?kta öncelikli olan (kimi zaman gerçek ya?am?n do?rulu?una ters dü?se de), ak?l yürütmenin do?rulu?udur.




Mant???n Özellikleri:

• Nas?l daha do?ru dü?ünülebilece?ini inceler. Bu nedenle olmas? gerekeni konu edinir ve bu nedenle kural koyan (normatif) bir aland?r.
• Do?ruluk de?erini sorgularken deney-gözlem yoluna ba?vurmaz.
• Tüm alanlar için dü?ünme metotlar? geli?tirir.
• Kendisine özgü ara?t?rma yöntemleri vard?r.

 

2- Mant?k ile ?lgili Temel Kavramlar

Varl?k: D?? dünyada belli bir konuma sahip, yer kaplayan ve üzerinde deney-gözlem yap?labilen her ?eye denir.

Kavram: Varl???n zihnimizde b?rakt??? etkiyle olu?an izlenimlerdir. Bu izlenimler do?rudan varl???n ta??d??? özellikler olabilece?i gibi varl???n ta??d??? özelliklerin tersine çevrilmi? hali de olabilir.

Örne?in: ölüm - ölümsüzlük.

Terim: Kavramlar?n dildeki söyleni? biçimleridir. Ayn? zamanda, dilde tek ba??na anlam ta??yan en küçük birim oldu?unu da söyleyebiliriz.
Varl?k, kavram ve terimi bir arada gösterecek olursak a?a??daki ?ekil ortaya ç?kacakt?r:



?çlem: Bir kavram?n kendi bünyesinde ta??d??? özelliklerdir. En özel ifadeler, genel ifadelere göre daha çok içleme sahiptir.

Örne?in : “Çikolatal? pasta” kavram? kendi bünyesinde “çikolatal? olma”, “hamur i?i olma”, “cans?z olma” ve “varl?k olma” gibi birçok özellik bar?nd?r?r; ya da “Türkiyeli” kavram? bünyesinde “Türkiye’de ya?ama”, “insan olma”, “canl? olma” ve “varl?k olma” gibi birçok özellik bar?nd?r?r. Tüm bu özellikler bu kavramlar?n içlemidir.

Kaplam: Bir kavram?n kendi bünyesinde ta??d??? alt gruplar? o kavram?n kaplam?n? belirtir. En genel ifadeler, özel ifadelere göre daha çok kaplama sahiptir.

Örne?in : “Varl?k” kavram? “canl?” ve “cans?z” kavramlar?n? alt grubu olarak bünyesinde bar?nd?r?r. “Canl?” ve “cans?z” kavramlar? da birçok alt kümeye sahiptir ve bu alt kümeler ayn? zamanda “varl?k” kavram?n?n alt kümeleri say?l?r.



Önerme: Belli bir yarg? ifade eden ve bir do?ruluk de?eri alabilen ifadelere denir. ?stek, emir, soru ve ünlem bildiren ifadeler, herhangi bir do?ruluk de?eri alamayacaklar? için önerme olarak de?erlendirilmez.

Öncül: Dü?ünsel i?lemler (ak?l yürütmeler) sonucunda yeni bir önermenin temeli olmu? önermelere denir.
Do?ruluk De?eri: Herhangi bir ifadenin do?rulanmas? veya yanl??lanmas? sonucunda önermeye yüklenen “Do?rudur” ya da “Yanl??t?r” de?erine denir. Yani do?ruluk de?eri, bir önermenin do?ru olmas?n? gösterebildi?i gibi, yanl?? olmas?n? da gösterebilir. Do?ruluk de?eri tek bir önermeye yükleniyorsa, bunu belirlemek için gerçekli?in do?rusuna veya hayali do?ruya ba?vurulabilirken; do?ruluk de?eri öncüllerden elde edilen bir sonuca yükleniyorsa, sadece mant?k do?rusuna ba?vurulabilir.

 

3- Dü?ünme Biçimleri

Dü?ünce, üç farkl? biçimde geli?im gösterir:



a. Analoji (Özelden–Özele)
Zihnin iki benzer kavram aras?nda, benzerli?e dayanarak, yarg? genellemesi yapmas?d?r. Özel bir kavramdan di?er özel bir kavrama do?ru yap?l?r.



b. Tümevar?m (Özelden–Genele)
Zihnin bir kavrama dair birkaç örnek olaydan sonra benzer bütün kavramlar için geçerli kabul edilecek genel bir sonuca ula?mas?d?r. Özel bir kavramdan benzer bütün kavramlar?n olu?turdu?u genel bir kavrama do?ru yap?l?r.



c. Tümdengelim (Genelden–Özele)
Zihnin bir kavram?n bütün üyeleriyle ile ilgili genel bilgisinden hareketle o kavram grubuna ait tek bir eleman için geçerli kabul edilecek sonuca ula?mas?d?r. Genel bir kavramdan (benzeri) tekil bir kavrama do?ru yap?l?r.




4- Dü?ünme ?lkeleri

?nsan akl? bir durum kar??s?nda baz? ilkeler çerçevesinde dü?ünce geli?tirir. Mant?k ise bu ilkeler içerisinden baz?lar?n? kendisine temel al?r bu ilkeler ?unlard?r:

a. Özde?lik (Ayn?l?k) ?lkesi
Bir varl???n de?i?medi?i müddetçe hep ayn? kalaca??n? anlatan ilkedir. “A, A’d?r” ?eklinde gösterilir. K?saca, “Bir ?ey ne ise, yaln?zca odur” yarg?s?n? bildirir.

b. Çeli?mezlik ?lkesi
Herhangi bir varl???n ayn? anda hem bir ?ey, hem ba?ka bir ?ey olamayaca??n? ifade eder. “A, -A de?ildir” (A, A olmayan de?ildir) ?eklinde gösterilir. Örne?in, ”Bir ?ey, ayn? anda hem bir yerde, hem de ba?ka bir yerde olamaz.”


c. Üçüncü Halin ?mkans?zl???
Bir varl?k ya kendisidir ya da kendisi olmayand?r. ?fadesi, “A veya -A”d?r. Bunun d???nda üçüncü bir durum olanaks?zd?r. Çünkü bir ?eyin kendisiyle birlikte kendisi olmayan?n?n toplam? evrensel kümeye kar??l?k gelir. “A + '-A' = Evren” ?eklinde formüle edilir.

Örne?in: Elma k?rm?z?d?r ya da k?rm?z? olmayand?r.
(Zaten “k?rm?z?” ve “k?rm?z? olmayan her ?ey” tüm evreni ifade etti?i için üçüncü bir durum imkâns?zla?maktad?r.)


d. Yeter - Sebep ?lkesi
Herhangi bir durumun gerçekle?mesi için belli bir durumun yeterli olmas? ilkesidir.

Örne?in : “Çal???rsan ba?ar?rs?n” ifadesinin do?rulu?u için “Bütün çal??anlar ba?ard?lar” ifadesi yeterlidir.


Mant?kta anlam ta??yan en küçük birime Kavram (terim) denir. Kavramlarla yap?lan bilgilendirme amaçl? ifadelere Önerme; önermelerden yeni bir önermeye ula?ma i?ine de K?yas denir. Ancak her üçünün de mant?k içerisinde ayr? bir önemi vard?r.

B. KAVRAM ve TER?M

Kavram, nesnelerin zihnimizdeki tasar?m?d?r. Terim ise kavramlar?n dil ile ifadesidir. Kavram bir nesneyi, terim ise kavram? gösterir.

1- Kavram Çe?itleri

Mant?k her kavram? öncelikle “Nelik” ve “Gerçeklik” olarak ele al?r. Nelik, bir kavram?n zihinde ta??d??? tüm anlamlard?r. Gerçeklik ise bir kavram?n dünyada ta??d??? tüm somut özelliklerdir. Bir varl???n gerçekli?i olsa da henüz alg?lanmam??sa neli?i olu?maz. Her neli?i olan kavram?n ise d?? dünyada bir kar??l??? olmayabilir (örne?in, hayali varl?klar). Ama her kavram?n bir neli?i vard?r.




a. Tek-Tek Ele Al?n??lar?na Göre Kavramlar

– Tümel, Tikel ve Tekil: E?er bir kavram, ifade etti?i grubun tamam?n? kaps?yorsa (bütün insanlar, tüm gezegenler, tüm çiçekler…) “tümel” ; e?er ifade etti?i grubun tümü kadar büyük, bir tek üyesi kadar küçük olmayan bir k?sm?n? kaps?yorsa (baz? insanlar, bir k?s?m gezegenler, birkaç çiçek…) “tikel” ; e?er gruptaki yaln?zca bir eleman? kaps?yorsa (Ali, Ay?e, Dünya, papatya…) “tekil” kavramd?r.

– Yal?n ve Karma??k: ?çlemi az olan genel kavramlara “Yal?n”, içlemi fazla olan özel kavramlara "Karma??k” denir.

– Olumlu ve Olumsuz: De Morgan adl? dü?ünüre göre bir ?eyin kendisi ve kendisinin de?illenmesi evreni kapsamal?d?r. “Üçüncü halin imkâns?zl???” ilkesi bunu gerektirmektedir. Bu nedenle bu ?eyin kendisine (güzel, iyi, insan, kötü…) “Olumlu” (Pozitif), de?illenmesine (güzel olmayan, iyi olmayan, insan olmayan, kötü olmayan…) “Olumsuz” (Negatif) kavram denir.

Uyar?: “?yi” ve “kötü olmayan” ayn? anlamlara gelseler de farkl? gruplarda de?erlendirilirler. Çünkü mant?k, anlama de?il, biçime dikkat etmektedir.

– Soyut ve Somut: Bir kavram, gerçekli?i olan bir nesneye kar??l?k geliyorsa “somut”; bir nesnenin ya da nesnelerin ortak özeli?ini ifade ediyorsa “soyut” kavramd?r.

– Kollektif ve Distribütif: Bir kavram insanlar grubunu i?aret ediyor ve grubun tamam?n? ifade ediyorsa kollektif (ortak) kavram; kavram insanlar grubunu i?aret ediyor ama gruptaki bir bireyi ifade ediyorsa distribütif (da??t?lm??) kavramd?r.

 

b. Birbirleriyle ?li?kilerine Göre Kavramlar

- Özlük ve ?lintilik: Bir kavram, sadece ba?ka bir kavram?n özelli?ini belirtiyorsa “özlü?ü”; kavram, di?er kavram ile birlikte ba?ka kavramlar?nda özelli?ini belirtiyorsa, yani ortak bir özellik ise bu durumda “ilintili?i” olur.

Örne?in : “?nsan, elektronik alet yapand?r.” ifadesinde “elektronik alet yapmak” sadece insana özgü oldu?u için “insan” kavram?n?n “özlü?ü” olur. Ancak “?nsan, hareket edendir.” ifadesinde “hareket etmek” insan d???nda di?er canl?larda da görüldü?ünden “insan” kavram?n?n “ilintili?idir.


2- Kavramlar Aras? ?li?kiler

a. E?itlik ?li?kisi
E?er, iki kavram, kar??l?kl? olarak birbirlerinin tüm elemanlar?n? kapsay?p, bünyelerinde bar?nd?r?yorlarsa bu kavramlar?n aralar?nda e?itlik ili?kisi vard?r.



b. Ayr?l?k ?li?kisi
E?er, iki kavram, birbirlerinin hiçbir eleman?n? kapsam?yor ve bünyelerinde bar?nd?rm?yorlarsa bu kavramlar?n aralar?nda ayr?kl?k ili?kisi vard?r.



c. Tam Giri?imlilik ?li?kisi
E?er, bir kavram, di?er bir kavram?n tüm elemanlar?n? kaps?yor; ancak daha özel olan kavram, di?erinin sadece baz? elemanlar?n? kaps?yor ise bu kavramlar?n aras?nda tam giri?imlilik ili?kisi vard?r.





d. Eksik Giri?imlilik ?li?kisi
E?er, iki kavram da kar??l?kl? olarak birbirlerinin baz? elemanlar?n? kaps?yorlarsa, aralar?nda eksik giri?imlilik ili?kisi vard?r.





3- Tan?m

Herhangi bir kavram?n anlam?n?, di?er kavramlar? kullanarak daha anla??l?r hale getirmektir.

Tan?m?n Özellikleri:

– Tan?m tam olmal?d?r. Yani tan?mlanan kavrama dahil tüm elemanlar tan?mda kapsanmal?, o kavrama dahil olmayanlar d??ar?da b?rak?lmal?d?r.
– Bilinmeyen bir kavramla tan?m yap?lmamal?d?r.
– Tan?mda k?s?r döngü bulunmamal?d?r. Yani aç?klamas? tan?mlanan kavrama ba?l? ba?ka bir kavram tan?mda olmamal?d?r.
– Tekil terimler tan?mlanamaz, ancak detayl? tasvirleri yap?labilir.
– Tan?m ne çok k?sa ne de çok uzun olmal?d?r.

Tan?mlar, kavram?n içleminde veya kaplam?nda bulunan kavramlara dayanarak, bir de ba?ka kavramlarla yeni ili?ki ba?lar? kurularak yap?labilir.

a. ?çlemine ve Kapl***** Göre Tan?mlar
Bir kavram, bünyesinde ta??d??? özelliklerin aç?klanmas?yla yap?l?yorsa (Örn: “A?aç, bitkidir”; “?nsan, varl?kt?r”…) içlemine göre; kaps***** e?it bir kavramla yap?l?yorsa (Örn: “Canl?, ya?ayand?r”; “Yarasa, memeli, uçan bir ku?tur”…) kapl***** göre tan?md?r.

b. Ad ve Nesne Tan?mlar?
Bir kavram, ba?ka kavramlarla zihinden yeni ili?kiler kurularak aç?klan?yorsa (Örn: “Araba, ça??m?z?n gerekleri aras?nda say?lan, önemli bir araçt?r”; “Çikolatal? pasta, dünyan?n en güzel yiyece?idir”…) ad tan?m?; deney ve gözlem ile ispatlanm?? bir özellik yüklenerek aç?klama yap?l?yorsa (Örn: “Su, deniz seviyesinde 100 oC’ de kaynar”; “metaller, ?s?n?nca genle?ir”…) nesne tan?m?d?r.

C. ÖNERME ve ÖNERME TÜRLER?

Do?ru ya da yanl?? olsa da herhangi kesin bir yarg? bildiren (Örn: "Duvar sar?d?r") cümledir. Her önerme cümledir ama her cümle önerme de?ildir. Emir, dua, istek ve soru tipindeki cümlelerle, adlar, s?fatlar… Önerme olamazlar. (Örn: "Duvar sar? olmal?d?r"; “Umar?m duvar, sar?ya boyanm??t?r”; “Duvar, sar? m?d?r?”…)
Her önerme, yüklenilen (özne), yüklenen (yüklem) ve bir de ba? (kopula, özneyi yükleme ba?layan ba?laç) bulunur.

Örne?in: Duvar, sar?d?r





1- Önerme Çe?itleri





a. Yarg?n?n Niteli?ine Göre Önermeler

– Olumlu ve Olumsuz Önermeler: Önermenin yükleminin niteli?ine göre de?erlendirilmesidir. Buna göre, ?ayet yüklem, özneye bir özellik ekliyorsa (“Ali, çal??kand?r.”; “Pasta, çikolatal?d?r.”; “Bütün kad?nlar, güzeldir.”) Olumlu; ?ayet yüklem, özneden bir özellik ç?kar?yorsa (“Ali, çal??kan de?ildir.”; “Masa burada de?ildir.”; “Hiçbir kad?n, çirkin de?ildir.”) Olumsuz Önermedir.

Uyar?: Bu önermeleri de?erlendirirken anlama de?il biçime bak?l?r.

Örne?in : “Ali, çal??kan de?ildir.” (Olumsuz)
“Ali, tembeldir.” (Olumlu)


b. Yarg?n?n Say?s?na Göre Önermeler
– Basit (Yüklemli, Kategorik) Önermeler: ?ayet bir önerme, tek bir yarg? ta??yorsa basit önermedir. Basit önermeler, sadece özne ve yüklemden olu?urlar. Ancak baz? durumlarda özne ve yüklem aç?klamal? verilmi?tir. Bunlara, Karma??k Önermeler de denir. Yine de tek bir özne ve yüklem bulundu?u için karma??k önermeler, basit önermeler içerisinde de?erlendirilirler.

Örne?in : “Uzay, fethedilmi?tir.” (Basit)
“Tarih boyunca insanlar?n ilgisini çeken uzay, merakl? insanlar taraf?ndan fethedilmi?tir.” (Karma??k)


– Bile?ik Önermeler: Birden fazla yarg? ta??yan önermelere denir. Bile?ik önermeler, bile?ikli?i ta??d?klar? eklerle aç?kça belli olan önermeler ve bile?ikli?i hiç ek ta??mad?klar? için gizli olan önermeler olarak ikiye ayr?l?rlar.


I) Bile?ikli?i aç?kça belli olan önermeler
Ko?ullu Önermeler : Bu önermeler, iki§ basit önermenin “ise” ba?lac?yla birle?tirilmesiyle olu?ur. Bunun sonucunda “ön bile?en” ve “art bile?en” ortaya ç?kar. Ancak bu birle?tirmede e?er, ba?laç art bile?enin olup-olmama ko?ulunu ön bile?ene ba?l?yorsa Biti?ik Ko?ullu Önerme; e?er ba?laç ön bile?enle art bile?enden birini seçip di?erini yok ediyorsa Ayr?k Ko?ullu Önermedir.

Örne?in : “Çok çal???rsa, istedi?i bölümü kazan?r.” (Biti?ik)
“Kazanamam??sa, gerekti?i kadar çal??m?? de?ildir.” (Biti?ik)
“Ya Marmara’y? ya da Ege’yi kazanaca??m” (Ayr?k)


Ba?lant?l? Önermeler: Birbirlerine olumlu ya da olumsuz olarak ba?lanm?? önermeler toplulu?una denir.

Örne?in : “Bu yaz hem gezece?im hem de bol-bol dinlenece?im.” (Olumlu – Ba?lant?l?)
“K???n ne gezdim, ne de dinlendim.” (Olumsuz – Ba?lant?l?)


Nedenli Önermeler: Ön bile?enin, art bile?enin nedeni oldu?u önermelerdir. Bu önermelerde ba?lant? genelde neden bildiren “çünkü” ba?lac?yla yap?l?r.

Örne?in : “Hasta olacaks?n; çünkü kendine hiç iyi bakm?yorsun.”
“Gitmeni uygun bulmuyorum, yani gitmeni istemiyorum.”


Ekli Önermeler: Bu önermeler, “ama”, “fakat”, “mamafih”, “lâkin” gibi eklerle birbirine ba?lanm?? basit önermelerden olu?ur.

Örne?in : “?stedi?in yere kaçabilirsin; ama benden saklanamazs?n.”
“Herkes trenden indi; lâkin o inmedi.”


II) Bile?ikli?i gizli olan önermeler
Bu tür önermelerin bile?iklikleri biçimlerinden de?il, anlamlar?ndan ç?kart?l?r.
Özgülü Önermeler: Yükleminde bildirilen eylemin sadece özneye ait oldu?unu bildiren önermelere denir. Bu önermelerde gizli bir “onlar?n d???ndakiler de bu özellik bulunmaz” anlam? vard?r.

Örne?in : “Bu matineye yaln?z kad?nlar girebilir.” (Kad?n olmayanlar giremez.)
“Ancak çal??anlar kazanacakt?r.” (Çal??mayanlar kazanamayacakt?r.)


Ç?karmal? Önermeler: Özne ve yüklemin birbirine “d???nda”, “hariç” kavramlar?yla ba?lan?r. Böylece yüklemdeki eylem, öznenin d???nda öznenin ait oldu?u kaplam?n geneline yay?lm??t?r. Bu önermelerde “yüklemin yükledi?i özelli?in tam tersi öznede bulunur” ifadesi gizli olarak bulunmaktad?r.

Örne?in : “Seninle ili?kimiz hariç, tüm ili?kilerimde yalan söyledim.” (Seninle ili?kimde yalan söylemedim)
“Çikolatal? pasta d???nda pasta yemem.” (Çikolatal? pasta yerim)


Kar??la?t?rmal? Önermeler: ?çlerinde “en”, “en çok”, “daha çok” gibi ifadelerle kurulan önermelerdir. Bu önermelerde “Öznenin bulundu?u gruptaki di?er elemanlar yüklemin ifade etti?i özelli?i bar?nd?r?rlar.” ifadesi ile “ama özne, en çok bar?nd?r?r.” ifadesi gizli olarak bulunmaktad?r.

Örne?in : “Bu olaya en çok o ?a??rd?.” (Di?erleri de ?a??rd?)
“Bu araba en h?zl?s?d?r.” (Di?er arabalar da h?zl?d?r.)


S?n?rland?r?c? Önermeler: Öznenin yüklemde ifade edilen özelli?i nereye veya ne zamana kadar ta??d???n?/ta??yaca??n? belirten önermelerdir. ?fade edilen anlam?n tam tersini gizli olarak ta??maktad?r.

Örne?in : “Bu tak?m, son dört maçt?r galibiyet yüzü görmedi.” (Dört maç öncesine kadar galibiyet alabiliyordu.)
“17 A?ustos’tan sonra her ?ey de?i?ti.” (17 A?ustos’tan önce her ?ey ba?kayd?.)


c. Yarg?n?n Kipli?ine Göre Önermeler
Bu tür önermelerin ortak özelli?i basit önerme olmalar?d?r. Öznenin yüklem ile ili?kisini bildirmektedir. Ancak, biçime de?il de anlama göre de?erlendirme yap?ld??? için, kimilerince mant???n konusu d???nda tutulmu?tur.
– Yal?n (Assertorik) Önermeler: Öznenin yüklemi deney ve gözlemle ispatlanm?? bir ?ekilde kendisinde ta??d???n?n ifade edildi?i önermelerdir.

Örne?in : “?nsan, omurgal?d?r.”


– Zorunlu (Apodiktik) Önermeler: Öznenin yüklemi zorunlu bir ?ekilde ta??d???n? ifade eden önermelerdir.

Örne?in : “Ba?ar? isteyenlerin, sorumlu olmas? gerekir.”


– Mümkün (Problematik) Önermeler: Öznenin yüklemde belirtilen özelli?i olas?l?k olarak ta??yabildi?ini ifade eden önermelerdir.

Örne?in : “Ayça bugün buraya gelebilir.”

 

2- Önermeler Aras? ?li?kiler

Önermeler aras?ndaki ili?kilere bakmak için basit önermeler üzerinde inceleme yapmak gereklidir. Basit önermeler, bir özne ve yüklemden olu?ur. Mant?kta özne “S” harfi ile (Subject) ve yüklem “P” harfi ile (Predicate) gösterilir.
Önermelerin niteliklerine ve niceliklerine göre s?n?fland?rma yap?larak aras?ndaki ili?kileri belirtebiliriz. Nicelik için öznenin kaps*****, nitelik içinse yüklemin durumuna bakmak gerekmektedir.
Bütün S’ler P’dir.




Önermeler aras? ili?kileri incelemek için kar?? olma karesine bak?l?r. Buna göre önermeler aras? ili?kiler, kar?? olma ve döndürme olarak iki grupta incelenir.




a. Kar?? Olma
Ayn? terimlerle kurulmu? olan önermelerin, ya nicelik, ya nitelik ya da hem nicelik hem de nitelik olarak birbirlerinden farkl? olmas?na denir. Bu durumdaki önermeler, üç ?ekilde incelenir.


– Kar??t Önerme: Öznesi ve yüklemi ayn? olan önermelerin sadece nitelik olarak farkl?la?mas?d?r. Nitelikleri de?i?en tümel önermeler Üst Kar??t; nitelikleri de?i?en tikel önermeler Alt Kar??t önermeler olur.
Örne?in : “Bütün yollar Roma’ya ç?kar.” Üst
“Hiçbir yol Roma’ya ç?kan de?ildir.” Kar??t
--------------------------------
“Baz? yollar Roma’ya ç?kar.” Alt
“Baz? yollar Roma’ya ç?kan de?ildir.” Kar??t


– Alt?k Önermeler: Öznesi ve yüklemi ayn? olan önermelerin sadece niceli?inin fakl? olmas? durumudur.
Örne?in : “Bütün güzeller ak?ll?d?r.”
“Baz? güzeller ak?ll?d?r.”
--------------------------------
“Hiçbir güzel ak?ll? de?ildir.”
“Baz? güzeller ak?ll? de?ildir.”

– Çeli?ik Önermeler: Öznesi ve yüklemi ayn? olan önermelerin hem nicelik hem de nitelik yönünden farkl? olmas? durumudur.
Çeli?ik önermeler aras?nda do?ruluk de?eri bak?m?ndan da bir z?tl?k vard?r. Buna göre önermelerden biri do?ruysa di?eri zorunlu olarak yanl??t?r.
Örne?in : “Bütün e?lenceler pahal?d?r.” D
“Baz? e?lenceler pahal? de?ildir.” Y
--------------------------------
“Hiçbir e?lence pahal? de?ildir.” D
“Baz? e?lenceler pahal?d?r.” Y

?spat?: Çeli?ik önermelerin temel amac?, öne sürülen herhangi bir önermenin nas?l yanl??lanabilece?ini göstermektir. Buna göre;





b. Döndürme

Döndürme, önermelerle e?de?erli olan ba?ka önermelerin ç?kart?lmas?d?r. Döndürme yap?l?rken temel amaç, özne ve yüklemin yerlerini de?i?tirerek e?de?er ifadeler yaratmakt?r. Böylece önermelerin do?ruluk de?eri ara?t?rmalar? daha rahat yap?labilmektedir. ?ki ?ekilde yap?l?r:

– Düz Döndürme: Önermede özne-yüklem ili?kisi özne merkezli ele al?n?r. Ancak düz döndürmede önermelerin olumlulu?una ya da olumsuzlu?una dokunmadan özne ve yüklemin yerleri de?i?tirilerek e?de?eri bulunur.
Bütün A’lar, B’dir.
A

I
Baz? B’ler, A’d?r.
Hiçbir A, B de?ildir.
E

E
Hiçbir B, A de?ildir.
Baz? A’lar, B’dir.
I

I
Baz? B’ler, A’d?r.
Baz? A’lar, B de?ildir.
O

YOK
--------------------------



Örne?in:
“Bütün ku?lar, omurgal?d?r.”
“Baz? omurgal?lar, ku?tur.”
D
D
Önermeler
E?de?erdir



“Hiçbir zeki, hayvan de?ildir.”
“Hiçbir hayvan, zeki de?ildir.”
D
D
Önermeler
E?de?erdir



“Baz? insanlar, h?zl? ko?and?r.”
“Baz? h?zl? ko?anlar, insand?r.”
D
D
Önermeler
E?de?erdir



“Baz? insanlar, zeki de?ildir.”
“Baz? zekiler, insan de?ildir.”
D
Y
Önermeler
E?de?er De?ildir




?spat?: Düz döndürmenin temel amac?, öne sürülen herhangi bir önermenin ayn? do?ruluk de?erine sahip ba?ka türlü ifadesini yaratmaya çal??makt?r. Buna göre;





– Ters Döndürme: Herhangi bir önermenin niteli?ini de?i?tirmeden öznesinin olumsuzunu yüklem; yüklemin olumsuzunu da özne yaparak e?de?er önermesini bulma i?idir.
 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn159
mod_vvisit_counterDn1225
mod_vvisit_counterBu Hafta10874
mod_vvisit_counterBu Ay40736
mod_vvisit_counterToplam7564181

Kimler evrimii

Şu anda 71 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev