TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Maden ve Elementler
Fosfor

Çabuk alev alan, karanl?kta parlayan basit cisim. Yunanca «phos», ???k ve «phoros», ta??yan sözcüklerinden. Beyaz fosfor, çok ?iddetli bir zehirdir; balmumu gibi yumu?ak olan bu madde suda erimez ve aç?khavada öylesine çabuk alev al?r ki, su içinde saklamak zorunlulu?u vard?r. K?rm?z? fosfor, beyaz fosforun ?s?t?lmas?yla elde edilir. Daha az tehlikeli oldu?undan kibrit ve havai fi?ek yap?m?nda kullan?l?r.

Canl? organizmalar?n i?lemesinde önemli bir rol oynayan fosfor, özellikle kemiklerde, sinir dokusunda ve beyinde bulunur. Fosforu 1669 y?l?nda Hamburglu Hennig Brand, idrarda bulmu?tur; daha sonra Kunckel ve Böyle adh kimyac?lar, fosfor elde etmeyi ba?ard?lar. Kireçlenmi? kemiklerde fosforik asit bulundu?unu, 1769'da Gahn saptad?; Scheele adl? kimyac? da, bu tür kemiklerden fosfor elde etme yöntemini geli?tirdi. Fosforun eczac?l?k, metalürji, t?p ve nükleer fizik alanlar?nda kullan?m? daha sonra ba?lad?.

Küllerde

Eskiden fosfor, kemikleri yakma yoluyla elde edilirdi: kül, fosforca hayli zengindir. Günümüzde fosfor, sülfürik asit ve kömürle i?lemden geçirilen fosfattan elde edilir. Ba?l?ca do?al fosfat yataklar?, Amerika Birle?ik Devletleri'nde, Fas'ta, S.S.C.B.'de ve Tunus'tad?r. Bu fosfatlar?n baz?lar?, Tarihöncesi hayvanlar?n le?lerinden ve d??k?lar?ndan meydana gelmi?tir, baz?lar? da madensel tortulardan olu?mu?tur.

Fosfor??? (Fosforesans)

Beyaz fosfor havada b?rak?lacak olursa, hafif bir mavi ???k ç?kart?r. Bu olay, oksijenden hemen etkilenen fosforun, ???k ç?kartarak a??r a??r yanmas?ndan ileri gelir: fosfor??? denilen i?te budur. Bu terim, yayg?nla?t?r?larak, zay?f bir ???k ç?kartan bütün cisimler (hattâ suyosunlar? ve ate?böcekleri) için kullan?lm??t?r. (?unu da belirtelim ki saatlerin «fosforlu» olmas? için kullan?lan maddelerin fosforla hiç bir ilintisi yoktur.)

 

Kükürt 115 derecede ergir ve esmerimsi bir s?v?ya dönü?ür; s?v? kükürt 444,6 derecede kaynar: ?s?y? ve elektri?i çok kötü iletti?i için, iyi bir elektrik yal?tkan?d?r. Kükürt kolay alev al?r ve k?sa mavi bir alevle yanarken kükürtlü bir duman verir. Çok zehirli olan bu gazlar bo?ucu ve a??nd?r?c?d?r; fabrika bacalar?ndan savrularak atmosferi kirletir ve çinko damlar? a??nd?r?r.

Zaçya?? ve Kibrit

Do?ada çok yayg?n olan kükürt, madenlerle kar???k olarak sülfür (pirit, galen) veya sülfat halinde (jips), baz? do?al gazlarda (Lacq gaz?) ise kükürtlü hidrojen halinde bulunur. Ta?kömüründen ve petrolden de kükürt ç?kart?l?r. Do?al haliyle kükürt ancak volkanik bölgelerde bulunur: en önemli do?al yataklar Louisiana (A.B.D.), Sicilya, Japonya ve Türkiye'dedir (Keçiborlu ve Sarayköy).

Devamını oku...
 
Krom

Gümü? gibi parlak, mavimsi beyaz, kolay k?nlan sert bir maden olan krom havaya kar?? çok dayan?kl?d?r, nemli havada bozulmaz, yani paslanmaz. Bu niteli?inden dolay?, paslanma olas?l??? büyük olan madenlerden birço?u ince bir krom tabakas? ile kaplan?r (kromlama).

Krom do?ada filizleri çok olan bir madendir, ilk defa Frans?z kimyac?s? Vauquelin taraf?ndan 1797'de Sibirya'da bir kur?un filizi içinde bulunmu?tur. Kromun bile?ikleri (zümrüt, yakut, safir v.b.) güzel renklerde oldu?u için ona bu ad verilmi?tir (Yunanca khroma, renk demektir).

Krom, do?ada genellikle kristal halde bulunur. Dünyam?z?n kat?la?mas? s?ras?nda ilk kristalle?en elementlerden biridir. Krom filizi kromit ad?n? ta??r, krom ta?? demektir. Ço?unlukla kayalar içinde ince kristaller halinde bulunur. Kromun birçok filizi bilinmektedir; bunlardan zümrüt, yakut ve safir de?erli ta?lar oldu?undan süs e?yas? yap?m?nda kullan?l?r. Ama en yayg?n krom filizi kromittir.

Devamını oku...
 

Milyonlarca y?l önce, ormanlardaki a?açlar kuruyup dökülerek kal?n katmanlar halinde üst üste y???ld? ve bu katmanlar yava? yava? toprakla örtüldü. Baz? bölgelerde toprak suyla doldu, içindeki a?açlar çürüyerek siyah ve sert bir maddeye dönü?tü: kömür.

Bu katmanlar?n meydana geldi?i zamanlara göre birkaç kömür çe?idi vard?r. En eski katmanlar madenkömürü veya ta?kömür dedi?imiz sert ve parlak bir kömür verir; ya?l? madenkömürleri, en çok ?s? veren kömür çe?ididir. Linyitler daha yeni ve dana az sert kayalard?r; l kilo madenkömürünün verdi?i ?s?y? yaratmak için 3 kilo linyit gerekir. Batakl?k kömürü de denen turba, kara topra?a benzer; bu kömür bir milyon y?ldan az bir zaman önce olu?mu?tur.

 
Nikel

Demirin baz? niteliklerini ta??yan beyaz, parlak maden.

Nikel dövülebilen ve ?s?t?ld??? za*man k?r?lmadan uzayabilen bir ma*den olmakla birlikte kullan?lan ma*denlerin de en sertidir. Yer'in yüzeyinde pek bol de?ildir; gökta?lar?nda saf halde bulunur. Ç?*kart?ld??? maden ocaklar?nda ba?ka madenlerle kar???k haldedir. Yeni Kaledonya garnierit'inde magnez*yumla kar???k olarak ortalama yüz*de 6 nikel vard?r; Kanada pirotin'leri ise demir ve bak?rla kar???k ola*rak yüzde 3 nikelden meydana gel*mi?tir.

Nikel, maden cevherinin zenginle?tirilip kavrulmas?ndan sonra, elek*trik f?r?n?nda ergitilmesiyle elde edi*lir: buna ham nikel denir. Son ar?t*ma için genellikle elektroliz denilen kimyasal yönteme ba?vurulur.

Devamını oku...
 
Uranyum

Uranyum, 1800°C'a do?ru eriyen, gümü? beyazl???nda bir madendir. 1789'da Alman kimyac?s? Martin Klaproth (1743-1817), pekblend denilen bir maden filizi içinde oksit halinde (uran) bulunan uranyumun varl???n? ke?fetti. Uranyumun, ço?u sar? ya da ye?il renkte pek çok oksidi ve tuzu vard?r. Frans?z kimyac?s? Henri Becquerel (1852-1908) uranyumu inceleyerek 1896 y?l?nda radyoaktiflik olay?n? ortaya ç?kard? ve ondan iki y?l sonra '''radyumu bulan Marie Curie bu olaya radyoaktiflik ad?n? verdi.

Do?al uranyum, üç izutop'un, yani atomlar?n?n kütlesi ve radyoaktiflik dereceleri bak?m?ndan aralar?nda baz? küçük farklar bulunan birbirine benzer üç kimyasal elementin kar???m?d?r. Nötronlarla "bombard?man edilen" uranyum 235 izotopu fisyon'a u?rar, yani çekirde?i kütlece e?it iki parçaya bölünür, uranyum 238 izotopu ise plütony??m'a dönü?ür.

Nükleer enerji üretiminin (nükleer reaktörler ve piller, atom bombalan) temel hammaddesi olan uranyum A.B.D.'de, Kanada'da ve Güney Afrika'da boldur. Baz? santrallar? beslemek için uranyumu "zenginle?tirmek" gerekir; bu amaçla izotop ay?r?m?'na ba?vurarak madenin bile?imindeki en radyoaktif izotoplar?n yüzde oran? artt?r?l?r.

 
Baryum

Gümü? renginde, yumu?ak bir madendir. Tabiatta daha çok, baryum sülfat? (BaSO4), baryum karbonat? (BaCO3) halinde bulunur. Bile?iklerinden saf baryum elde etmek için, ya erimi? baryum klorürü ya da s?cak bir baryum klorür eriyi?i elektrolize edilir. Havada çok çabuk oksit haline gelir. Su ile, ?iddetli bir tepkime göstererek, hidrojen ç?kart?r; kendisi de, hidroksit halinde erir. Baryumu ilk elde eden, ?ngiliz kimya bilgini S?r Humphrey Davy'dir (1808).

Baryum sülfat?, röntgen ???nlar?n? geçirmedi?i için, doktorlukta ve özellikle de radyolojide çok kullan?l?r. Mide, barsak gibi, içi bo? organlar, röntgen filminde pek iyi gözükmezler. Bu gibi organlar?n, yak?ndan incelenebilmesi için, röntgen çekilmeden önce, hastalara suya kar??t?r?lm?? baryum içirilir.

Baryum ?nsan? Zehirleyebilir

Saf baryum, suya kar??t?r?l?nca zarars?z oldu?u halde, baryum tuzlar?, suda ya da asitlerde erimi? olarak, vücuda girerlerse, ?iddetli zehirlenmelere yol açabilirler. Baryum tuzlar?yla zehirlenmi? bir kimsede, kusma, ishal ve kar?n a?r?lar? görülür. Halsizlik gitgide artar, ?iddetli kramplar ba?gösterir. Bu ?ekilde zehirlenmeleri kurtarmak için, mide y?kanmal?, hastaya kusturucu ilâçlar verilmelidir.

Özellikleri

Simgesi: Ba
Yo?unlu?u: 3,78
Atom No.: 56
Atom a??rl???: 137,36
Ergime noktas?: 710°

 
Radyum

Beyaz, parlak, radyoaktif maden. Latince, ???n anlam?na «radius»tan.

700 derecede eriyen ve so?ukta suyu ayr??t?ran radyum, çok az miktarda kullan?lmas? gereken bir madendir. Radyumu tedbir almadan kullanmak tehlikelidir, çünkü sürekli olarak içe i?leyen öldürücü ???nlar ç?*art?r; radyumun bu özelli?ine radyoaktiflik denir.

Radyumu kar?-koca Frans?z bilgin*leri Pierre ve Marie Curie ke?fettiler. 1898'de bir uranyum filizi olan pekblend üzerinde çal???rken bu madenden 900 defa daha radyoaktif bir cismin varl???n? saptad?lar. Buna radyum ad?n? verdiler. On iki y?l sonra Marie Curie, bir ton pekblendi büyük bir sab?rla i?ledikten sonra birkaç desigramd?k saf radyum elde etmeyi ba?ard?.

Radyum, sürekli olarak atom yap?s?nda bozunma (dönü?üm) gösteren bir maddedir. Bu bozunma s?ras?nda ???n yayd??? gibi helyum ve radon gazlar? da (radyoaktif gazlar) aç??a ç?kar. Bu tepkimeden çok büyük miktarda ?s? do?ar: l gram radyum 340 kilo kömürün verdi?i kadar enerji sa?lar. Kanserli hücrelerin yok edilmesinde radyumun radyoaktif ???nlar? kullan?l?r.

 

Yo?unlu?u 2,7 olan hafif maden. Ayn? hacimde demirden üç kat daha hafiftir. 660 derecede erir.

Alüminyum, boksit denilen bir maden filizinden ç?kart?l?r. Boksit ad?, 1821'de bu filizin ilk bulundu?u yerin ad?ndan gelir (Fransa'da Provence iline ba?l? Baux [Bo] köyü). Boksit, içinde biraz demir bulundu?u için k?rm?z?, daha do?rusu pas rengindedir.

Boksitten elektroliz ad? verilen bir yöntemle alüminyum elde edilir; bu yöntem çok fazla elektri?e ihtiyaç gösterir; bir ton alüminyum elde etmek için 17 000 kw/saat elektrik gerekir. Bu nedenle alüminyum özellikle A.B.D., Kanada, S.S.C.B., Japonya ve Fransa gibi önemli elektrik kaynaklar?na sahip ülkelerde üretilir.

Alüminyum üretimi h?zla geli?mektedir: 1945'ten beri hemen hemen her 8 y?lda bir üretim iki kat?na ç?kar.

Alüminyum, demirden sonra en çok kullan?lan madendir, çünkü sanayi aç?s?ndan pek ilgi çekici özelliklere sahiptir: hafiftir, ?s?y? ve elektri?i iyi iletir, atmosfer a??nd?rmas?na kars? dayan?kl?d?r. Bununla birlikte, saf alüminyum birçok yerde kullan?lamayacak kadar yumu?ak oldu?undan, «hafif ala??mlar» denilen birçok ala??mda, silisyum ile, magnezyum ile, bak?r ile kar??t?r?l?r. Hafif olduklar? için bu ala??mlar hafif malzemeyi gerektiren her yerde, özellikle uçak ve otomobil yap?m?nda çok kullan?l?r (kullan?lan ala??ma Dür alimin denir)

Alüminyumdan en fazla otomobil yap?m?nda yararlan?l?r; hafif oldu?u için piston, karterler ve karoserlerde, iletken oldu?u için blok silindir ve üst kapaklarda, süsleme amac?yla far ve ayna çerçevelerinde, kap? kollan v.b. yerlerde çok kullan?l?r. Alüminyum veya hafif ala??mlar bina yap?m?nda, elektrikli araçlarda, kap-kacak yap?m?nda v.b. yerlerde kullan?l?r. Alüminyum oksit ba?ka do?al kimyasal elementlerle kar??t?r?l?nca safir ve yakuta dönü?ür. Ayn? oksit, toz haline getirilirse z?mpara olur; bu da yüzeyleri a??nd?rarak düzleme?e yarar.

 
Alt?n

Tarih, insanlar?n alt?na olan isteklerinin yol açt??? sava?lar?n ve serüvenlerin öyküleri ile doludur. Alt?n zenginli?in, bollu?un bir simgesi olmu?; zenginlik ise ço?u kez ki?ileri ve uluslar? güçlü k?lm??t?r. Büyük uygarl?klar?n yükseli? ve dü?ü?leri, sahip olduklar? alt?n miktar?n?n artma veya azalmas? ile do?ru orant?l? olmu?tur. Ortaça?da kimyac?lar ba?ka metallerden alt?n elde etmek için yöntemler bulma?a çal??m??lar, fakat bu u?ra??lar? sonuçsuz kalm??t?r, insanlar kendilerini zengin edecek alt?n? bulabilmek umudu ile yeryüzünü dola?m??lar, büyük güçlüklere gö?üs germi?lerdir, insanlar?n u?runda hayatlar?n? tehlikeye atmaktan kaç?nmad?klar? ve kendisine sahip olanlar? zengin eden bu madde nedir?

Alt?n bir metaldir. Kimyasal elementlerden biridir (element kimyasal yöntemlerle kendisinden daha basit cisimlere parçalanmayan bir cisimdir). Alt?n?n kendine özgü sar? bir rengi vard?r. Ço?u yo?un bir metaldir. Yani alt?n örne?in demir ve cam gibi daha az yo?un bir maddenin ayn? büyüklükteki bir parças?ndan daha a??rd?r. Alt?n yo?un olmakla birlikte, oldukça yumu?ak bir metaldir. Metaller içinde (çekiçle dövülerek) en kolay ?ekil verilebilenidir. Yani alt?n çekiçle dövülerek ince bir tabaka haline getirilebilir, örne?in, bir gram alt?n dövülerek 180 cm. karelik bir tabaka haline getirilebilir. Ba?ka bir deyi?le, bir alt?n yapra??n?n kal?nl??? 1 cm.'nin milyonda biri kadar olabilir; bu kal?nl?k 1000 atomun kal?nl??? kadard?r.

Devamını oku...
 

Ba?ka madenlerle kar??t?r?l?nca bak?r, ala??mlar meydana getirir; bunlar?n en önemlileri pirinç ve bronzdur. Pirinç veya «sar?», geni? oranda çinko kapsar. Fantezi mücevherlerde çerçeve, sap ve ka? olarak kullan?ld??? gibi, lamba duylar?, vanalar ve musluklar yap?m?nda da pirinçten yararlan?l?r.

Bronz bazen çinko da kar??t?r?lan bir bak?r ve kalay ala??m?d?r ve Tarihöncesi'nden beri kullan?lagelmi?tir («Bronz Ça??»). Çe?itli nitelikleri sayesinde (eritme ve kal?plama kolayl???, ses geçirmesi, sertli?i, cilâlanabilmesi ve alt?n rengini and?ran rengi), heykel ve çanlar?n dökümünde, ayn? zamanda da süs e?yas? (mücevher, ?amdan, saat sarkac?) ve çe?itli e?ya (yaylar, boru ekleme bilezikleri) yap?m?nda geni? ölçüde yararlan?lmaktad?r.

Bak?r do?ada ya serbest element halinde bulunur veya çe?itli filizlerinden elde edilir. Türkiye'de kuprit Murgul'da; halkosit Ergani'de; halkoprit Küre ve Ergani'de bulunur. ?lk bak?r filizi M.Ö. K?br?s'ta ulundu. Bak?r?n ilimsel ad? Cuprum K?br?s'?n (Cyprium) ad?ndan al?nm??t?r.

 
Bak?r

8. 94 yo?unlu?unda, k?z?l-esmer bir element. Simgesi: Cu

Chuquicamata'da (?ili) bir bak?r dökümhanesi. Bak?r metalürjisi XIX. yy. sonlar?nda geli?ti. Maden, eritme yoluyla s?v? haline dönü?türülür ve ar?la?t?r?larak kal?plara dökülür.

Bak?r, 1100 derece dolaylar?nda eriyen bir madendir. Çe?itli maden filizlerini f?r?nlarda yakarak, oldukça karma??k yöntemlerle elde edilir. Bu i?lemden, atmosferi kirleten, zararl?, kükürtlü gazlar çevreye yay?l?r.

Temel filizler pek yayg?n olmad???ndan (ba?l?ca yataklar ?ili, Kanada ve Amerika Birle?ik Devletleri), bak?r pahal? bir madendir, çelik ile alüminyum bak?ra rakip ç?km??t?r ve ço?u yerde bak?r?n yerine bunlar kullan?l?r.

Bak?r çok kolay i?lenir: dövme suretiyle kolayl?kla biçim verilebilir. ?yi bir *elektrik iletkeni oldu?undan, elektrik telleri ve kablolar? bak?rdan yap?l?r. Ayn? zamanda iyi bir ?s? iletkenidir ve uzun süre ev i?lerinde kullan?lm??t?r (tabaklar, tencereler, kazanlar v.b.).

Havayla temas edince bak?r, «bak?r pas? veya ye?ili» ad? verilen ye?ilimt?rak bir renk al?r. ??te baz? eski yap?lar?n damlar?n?n ve bronz heykellerin karakteristik rengi, bu ye?ildir. Bak?r e?yay? parlakl???n? korumak için s?k s?k ovalamak, parlatmak gerekir. Gemilerde yap?ld??? gibi, oksitlenmeyi önleyecek bir tabaka özel cila da sürmek mümkündür.

 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn2107
mod_vvisit_counterDn2008
mod_vvisit_counterBu Hafta2107
mod_vvisit_counterBu Ay46940
mod_vvisit_counterToplam7354245

Kimler evrimii

Şu anda 73 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev