TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Eğitim Haberleri Ara Site Haritası
 
Anasayfa arrow İslam Öncesi Türk Tarihi arrow İslam Öncesi Türk Tarihi Ders Notu (özet)
İslam Öncesi Türk Tarihi Ders Notu (özet)

TARİH ÖNCESİNDE ORTA ASYA

Orta Asya'daki ilk uygarlık merkezi Abakan (Kuzey Sibirya'da), Altay ve Baykal çevresi, Anav ve Namazgah (Türkistan'da) olarak ortaya çıkmıştır. Bu uygarlıklar yol güzergâhından uzakta kurulduğu için Ön Asya ve Akdeniz uygarlıklarıyla iletişim kurulamamış ve dışarıdan bir etki almamıştır.

Bu uygarlıklar; yontmataş devrinden başlayıp, maden devrine kadar gelen uygarlıklardır. Bir bütün olarak bu uygarlıkların ortak özellikleri şöyle özetlenebilir. Bu uygarlıklar sert doğa şartlarına ve ihtiyaçlara göre geliştirilmiştir.

Bu uygarlıklardan günümüze kalan kullanım eşyaları, süs eşyaları, at koşum takımları v.b. dir.

Tarih Öncesi İlk Büyük Orta Asya Göçlerinin Nedenleri :

1- Kuraklık, İklim değişmesi (En önemli neden)
2- Hayvan hastalıkları
3- Kıtlık
4- Boylar arasındaki anlaşmazlıklar
5- Dış Baskılar

 


HUNLAR

Asya Hunları:


Kurulduğu yer: Orta - Asya (Orhun Selenga nehri civarı, Merkez Ötüken)

Kuruluşu - Yıkılışı: İlkçağ (M.Ö. IV. yy. M.S. 48 de ikiye ayrıldı.)

Kurucusu : Teoman

Tarihin bilinen ilk Türk Devleti Hunlardır.

Kurucusu Teoman (Tuman)'dır.

Devlet Teoman'ın oğlu Mete zamanında tüm Orta Asya'nın egemenlik altına alınması ve Çin'in vergiye bağlanması sonucunda imparatorluk haline gelmiştir. Mete, batılıların ipeğe karşı gösterdikleri ilginin sonucu olarak ortaya çıkan İpek Yolu'nun önemini kavramış ve denetimi altına alarak kendine büyük bir güç sağlamıştır. Mete'nin kurduğu askeri teşkilat günümüze kadar gelmiştir.

Hunlar 48 yılında Kuzey ve Güney Hunlar olmak üzere ikiye ayrıldı. Güney Hunlar Çin'in egemenliği altına girerken, Kuzey Hunlar Siyenpiler'in baskısı ve kuraklık yüzünden batıya göç ettiler.

Batı (Avrupa) Hunları:


Kurulduğu ver: Orta Avrupa
Kuruluşu - Yıkılışı : (375–469)
Kurucusu: Balamir
Merkezi: Etzelburg (Budapeşte)

Balamir komutasında batıya yürüyen Hunlar önlerine çıkan Vizigotlar, Ostrogotlar, Alanlar'ı yerlerinden ettiler, onlar da önlerine çıkan barbar kavimleri ittiler. Böylece Avrupa toprakları bu kavimlerin istilasına uğradı. Tarihte 375 yılında olan bu olaya "Kavimler Göçü" denir.

I. GÖKTÜRK DEVLETİ:


Kurulduğu yer: Orta -Asya (Merkez Ötüken)
Kuruluşu - Yıkılışı: Ortaçağ (552 – 659)
Kurucusu: Bumin Kağan

Bumin tarafından kurulan bu devletin en büyük özelliği tarihte ilk kez Türk adını kullanan devlet olmasıdır. Bu yönü ile Göktürkler, Türkiye Cumhuriyeti ile ortak bir özelliğe sahiptir.

Türk adı "yaratılmış, doğmuş, türemiş, dünyaya gelmiş güç-kuvvet" anlamlarını taşır.

Göktürk Devleti doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldıktan sonra Çinliler önce Doğu Göktürkleri, sonra da Batı Göktürklerini egemenlikleri altına aldılar. Çin egemenliğinde yaşamak Türklere ağır geldiğinden Türkler Kutluk başkanlığında birleşerek Çin'e karşı bir Kurtuluş Savaşı vermeyi başarıp, yeniden bağımsızlıklarını elde ettiler.

ÖRNEK:
Göktürk hükümdarı Bilge Kağan şehirlerin surlarla çevrilmesi, Budizm ve Taoizm'in tanıtılması gibi konuları Meclise getirmiş, fakat bu görüşler Mecliste reddedilmiştir.
Bu bilgiye dayanarak Göktürklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Hükümdar bazı inanç sistemlerinin bilinmesini istemektedir.
B) Mecliste sadece belli konular tartışılmaktadır.
C) Hükümdarın Meclise sunduğu her öneri kabul edilmemektedir.
D) Hükümdar demokratik bir tutum içindedir.
E) Hükümdar şehirlerin korunmasını istemiştir. (1996-ÖSS)
ÇÖZÜM:
Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın mecliste, şehir surları ve inanç sistemleri gibi farklı konuları tartışmaya açması meclisin her konu ile ilgilendiğini, dar bir alanı kapsamadığını gösterir. Cevap: B

II. GÖKTÜRK (Kutluk) DEVLETİ:


Kurulduğu yer: Orta - Asya (Merkez Ötüken)

Kuruluşu - Yıkılışı : Ortaçağ (682 - 745)

Kurucusu : Kutluk (İlteriş) Kağan

Kurucusu, Çin'e karşı verilen Kurtuluş Savaşı'nın da yöneticisi olan Kutluk Kağan'dır. Sonradan İlteriş adını aldı.

Kutluk Devleti'nden bize kalan en önemli belgeler Orhun yazıtlarıdır. (Kitabeler). Bu kitabeler üç adet olup 725'de Vezir Tonyukuk, 732'de Kül Tigin 735'de Bilge Kağan adına dikilmişlerdir.

Orhun Yazıtlarının Özellikleri
1- Bu kitabeler Türklerin kendi elleri ile bıraktıkları ilk yazılı ve edebi belgelerdir.
2- Bu kitabelerin özünde Türk ulusuna öğütler verilmiştir.
3- Bu kitabelerin bir yüzü Çince diğer yüzü ise Göktürk (Orhun) alfabesi ile yazılmıştır.
4- Bu kitabelerin yazımında emeği geçen Yolluğ Tigin kullandığı şiir gibi akıcı bir ifade ile ilk Türk tarihçisi ve edebiyatçısı unvanını almıştır.

Kutluk Devleti diğer Orta Asya kökenli Türk devletlerinin aksine Çin entrikaları sonucu değil, Basmıllar, Kartuklar ve Uygurlar'ın baskıları sonucu yıkılmışlardır.

UYGURLAR:


Kurulduğu yer: Orta - Asya (Merkez Ötüken) Kurulusu - Yıkılışı : Ortaçağ (745 - 1209)

Kurucusu : Kül Bilge Kağan

Kül Bilge tarafından kurulan bu devlet, Türk devletleri içinde yerleşik düzene geçen ilk Türk devletidir. Bu yüzden uygarlıkta hayli ileri gitmişlerdir.
Eski Türk devletlerinde dinsel de olsa ilk eğitim kurumları Uygurlar'da görülür.

*Kağıt yapmasını, baskı sanatını biliyorlardı.

Buldukları alfabe uzun yıllar hem kendileri hem de Moğollar tarafından kullanıldı.
Güneş sistemine dayalı 12 hayvanlı takvimi buldular. Mani dini sadece bunlar tarafından benimsendi. Diğer Türk devletleri; Türklerin askerlik ruhunu öldürdüğü gerekçesi ile bu dini kullanmamışlardır.

ÖRNEK:
Genel olarak Türklerde sanat Uygurlara kadar taşınabilir malzemeden deri, ahşap, metal ve taş işçiliğine dayalıdır. Uygurlarda ise sanat manastır, saray yapımı ve bunların iç donanımı biçiminde gelişme göstermiştir.

Türklerde sanatta görülen bu gelişme, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

A) Göçebe hayattan yerleşik hayata geçildiğinin
B) Ülke sınırlarının genişlediğinin
C) Komşu devletlerle ilişkilerin zayıfladığının
D) Ticaret anlayışının değiştiğinin
E) Ülkenin istilalardan korunduğunun (1994-ÖSS)

ÇÖZÜM:
Orta Asya'da görülen göçebe yaşam tarzında taşınabilir malzeme ve araç gereçler kullanılmıştır. Yerleşik yaşam görülen Uygurlarda ise taşınamaz malzeme ve eserler yapılmıştır.
Cevap:A

DİĞER TÜRK DEVLETLERİ


1. Kırgızlar:

Yaşadıkları yer Orta Asya'da Abakan dolaylarıdır. Önce Göktürk egemenliğinde yaşamışlar sonradan 660 - 680 yılları arasında bağımsız hale geldiler. Öbür Orta Asya toplumlarına göre uygarlıkta oldukça geri idiler. Cengiz Han onları tamamen ortadan kaldırdı.

2. Sibirler:

Orta Asyada Işık gölü civarında yaşıyorlardı. Sonra batıya göç ettiler. Urallar bölgesinde yaşadılar (527-558) Kafkas bölgesinin ana kültürünün gelişmesinde etkin rol oynadılar. Sasaniler tarafından ortadan kaldırıldılar. Sibirya sözü onlardan kalmadır.

3. Akhunlar :

Asya Hun Devleti'nin parçalanmasından sonra Çin egemenliğini kabul etmeyen Hunların bir bölümü Afganistan'a yerleşerek Akhun Devleti'ni kurmuşlardır. V. yy 'da en güçlü dönemini yaşayan Akhun Devleti, VI. yy 'm ikinci yarısında Göktürk ve Sasani ittifakı sonucu yıkılmıştır.

4. Avarlar:
Önceleri Asya'da yaşıyorlardı. Fakat Göktürkler Avar egemenliğine son verince batıya göç ettiler. 560 yılında Orta Avrupa'da güçlü bir devlet oldular, iki kez İstanbul'u kuşattılarsa da alamadılar. Avarlar Franklar tarafından ortadan kaldırıldılar.

5. Hazarlar:

M.S. VI. y.y. da Kafkasya'ya egemen oldular. Sibirler'in de kendilerine katılması ile iyice güçlendiler. Bizans'la ittifak yaparak Sasaniler'e saldırdılar. Müslüman Araplarla da savaştılar. Hazarlar, Peçenekler tarafından ortadan kaldırıldılar.

6. Bulgarlar:

M.S. VII. y.y. m başlarında Karadeniz'in kuzeyinde güçlü Bulgar krallığı kurdular. Sonra Tuna, Kama, Bulgarları olmak üzere parçalandılar. Sonra da Hıristiyanlığı kabul edip Slavlaştılar ve Slav toplulukları içinde eriyip gittiler.

7. Türgişler :

Maveraünnehir'in kuzeyinde yaşadılar. III. y.y. da devlet haline geldiler. Emeviler dönemindeTürkistan'a geldiler. M.S. V.y.y. da büyük güce kavuştular. Ancak Sasaniler ve Göktürklerle yaptıkları savaşlarda zayıfladılar ve Göktürkler tarafından ortadan kaldırıldılar.

8. Karluklar:

VII. yüzyılda, Kutluk devletine bağlı olarak Orta Asya'da yaşıyorlardı. Karluk ve Basmillar'la birlikte onları yıktılar. Sonra da Uygurlarla savaştılar. Yenilip batıya çekildiler. Türgiş devletine son verip kendi egemenliklerini kurdular, islâmiyet'i ilk kabul eden Türk boyudur. İlk Türk-islâm devleti olan Karahanlılar'ın kurulmasında etkin rol oynadılar.

9. Macarlar:

Ural dağları ile İtil arasındaki topraklar en eski yurtlarıdır.
Onogur Türkleri ile uzun süre komşu olarak yaşayan (FinUgor) Macarlar onlarla birleşti. Bu karışımdan tarihi Macar kavminin çekirdeği doğdu ve 896 da bugünkü yurtlarına gelerek yerleştiler.

10. Peçenekler:

Seyhun Nehri ile Aral Gölü civarında yaşadılar, sonra Oğuzlar tarafından yurtlarından sürüldüler ve Hazar Denizinin kuzeyini yurt tuttular. Sonra Oğuz ve Hazarların baskılarıyla Don ve Dinyester ırmakları arasına gelip yerleştiler ve Balkanlara yayıldılar. Ancak Kıpçaklar tarafından ortadan kaldırıldılar.

11. Uz'lar (Oğuzlar) :

Oğuzlar, Türk milletinin en kalabalık boyudur. Türk tarihinde siyaset ve uygarlık alanında etkin rol oynamışlardır. Peçenekleri batıya sürerek onların yurtlarına yerleştiler. Sonra da Islâmiyeti kabul eden Büyük Selçuklu Devleti'ni kurdular. Ayrıca Anadolu Selçuklu Devleti, Anadolu'da kurulan beylikler ve Osmanlı Devleti Oğuz kökenli Türk Devletleridir.


12. Kıpçaklar (Kumanlar) :

IX. y.y. da Oğuzlar'ın kuzeyinde yurt tuttular. Türk soyunun en güzel görünüşlü kolu olarak bilinir. Oğuzlarla devamlı savaştılar (Dede Korkut hikâyelerine konu oldu). Daha sonra batıya göç ettiler, Hazar'dan, Tuna'ya kadar uzanan bölgede egemen oldular. Moğollar tarafından ortadan kaldırıldılar.

Türkler'in İslâmiyet Öncesi İnandıkları Dinler

Şamanizm (Kamlık):


Çok tanrılı din inancı içinde Türklerin en yaygın biçimde kullandıkları dindir. Budizm: Hindistan'da ortaya çıkmasına rağmen Brahmanlar'ın çıkarlarının elden gideceği düşüncesiyle engel olmaları yüzünden Çin, Çinhindi ve Japonya'da yayılmış ve Eski Türkler tarafından da kullanılmıştır.

Maniheizm: Sadece Uygurlar tarafından kullanılmıştır.

Musevilik : Avar ve Hazar Türkleri tarafından kullanılmıştır.

Hristiyanlık: Avar, Bulgar ve Macarlar arasında yayılmıştır.

Not: Eski Türkler, Zerdüşt dinini ateşe tapma olarak gördüklerinden kullanmamışlardır.

Eski Türk Devletleri'nin Yıkılış Nedenleri:

1. Geleneklere göre devletin prensler arasında payedilmesi. (En etkin neden)
2. Çin prensesleri ile evlenmeleri sonucunda iç ve dış politikalarında Çin'in etkisinde kalmaları
3. Çinliler tarafından Türk beyleri arasına iktidar hırsı tohumlarının ekilerek onların birbirlerine düşürülmeleri.
4. İpek Yolu hâkimiyetinin Çin kontrolünde bulunması.
5. Türk beylerinin ve boylarının aralarındaki savaşlar.

Not: İslâmiyet öncesi Türk devletlerinde anıt eserlere pek rastlanmaz, bunun nedeni Türkler'in göçebe bir hayat sürmelidir.

Uygarlık

Devlet ve Memleket yönetimi:


Devlet yönetiminin başında bulunan hakanın yanında hatun ve danışma meclisi niteliğindeki kurultay vardır.

Töre hakanın bile uymak zorunda olduğu yazısız hukuk kurallarıdır. Boylar biçimde görülen göçebe yaşamda Hakandan sonra gelen Yabgu bulundu. Ülkenin hakan ailesinin malı olması nedeni ile devletler sürekli olamamıştır.

Temel ekonomik uğraş olan hayvancılıktan dolayı görülen göçebe yaşam tarzı sosyal ve ekonomik hayatı da etkilemiştir. Önceleri sözlü olan destanlar daha sonra yazılı biçime dönüştürülmüştür. Her toplumun yaşam tarzı ve olayları bu destanlarda dile getirilmiştir.

ÖRNEK:
Uygur şehirlerinden idikut'ta kervansaraylar ile Maniheist, Hristiyan, Budist mabetlerinin ve manastırların harabeleri yan yana bulunmuştur.

Bu bilgiye dayanarak Uygurlar hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A) Tek Tanrı inancında olanlar sayıca fazladır.
B) İnsanlar ibadetlerinde özgürdür.
C) Ticaretle uğraşanların sayısı azdır.
D) Mimarinin dışındaki sanatlar gelişmemiştir.
E) İnsanların çoğunluğu şehirlerde yaşamaktadır. (1997-ÖSS)

ÇÖZÜM:
Bir şehirde çeşitli dinlere ait özgürce olmasının bulunması ve ibadetlerin özgürce olması dinsel bir hoşgörü olduğunun göstergesidir.
Cevap: B

 
Sonraki >

Facebook Sayfamız

Mesleki ve Teknik Eğitim

Mesleki ve Teknik Eğitim

Ziyaretçi Sayacı

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugün483
mod_vvisit_counterDün1436
mod_vvisit_counterBu Hafta12059
mod_vvisit_counterBu Ay40155
mod_vvisit_counterToplam3616580

Kimler Çevrimiçi


[+]
  • Narrow screen resolution
  • Wide screen resolution
  • Auto width resolution
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev