TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
?SLAM'DAN ÖNCEK? TÜRK TAR?H?

Türkler, tarih boyunca de?i?ik adlarla pek çok devlet kurmu?lard?r. Türklerin ilk ana yurdu Orta As­ya'd?r.
Türk ad?, Göktürkler kanal?yla yayg?nla?m?? ve ayn? dili konu?an, ayn? kültürde olan toplulukla­r?n ortak ad? olmu?tur.
Türk ad?n?n anlam?n?n, de?i?ik ara?t?r?c? ve Türkologlar taraf?ndan ba?ka ba?ka oldu?u iddia edilmektedir. Fakat eski bir Türkçe belgeden anla­??ld???na göre; "Türk ad?n?n "güç - kuvvet" anlam?­na geldi?i ve bunun tarihsel aç?dan da en uygun ol­du?u söylenebilir.
Türklerin en eski yurdu Orta Asya'd?r.
Orta Asya: Do?u'da Kingan da?lar?, bat?da Hazar Denizi, güneyde Hindiku? ve Karanl?k da?la­r?, kuzeyde ise Altay da?lar?-Baykal gölü ile çevrili olan aland?r.
Tar?m ve hayvanc?l?kla u?ra?an Türkler yar? gö­çebe bir hayat tarz? ya?am??lard?r. ?klim ?artlar?n?n de?i?mesiyle Orta Asya'da kurakl?k ba? göstermi?, tar?m ürünleri yetersizle?mi?, otlaklar ihtiyac? kar??la­yamaz hale gelmi?tir. Sonuçta Türkler dünyan?n çe­?itli yerlerine do?ru göç etmeye ba?lam??lard?r.

Göçlerin di?er nedenleri:
² Hayvan hastal?klar?
² Boylar aras?ndaki hakimiyet mücadeleleri
² Nüfus art???
² D?? bask?lar
² ?klimdeki de?i?meler ve kurakl?k
Göçlerin sonuçlar?:
² Orta Asya kültür ve medeniyeti dünyan?n de?i?ik yerlerine yay?lm??t?r. Orta Asya'da kalan boylar Hunlar?n yöneti­minde ilk Türk devletini kurmu?lard?r.
² Yeni devletler kurulmu?tur.
² Maden i?lemecili?ini di?er yerlere de ta??­m??lard?r.
² Türkler, gittikleri yerlerde ta? devrini ya?a­yan toplumlara ekip-biçme, hayvan evcille?­tirme ve madeni i?lemesini ö?retmi?lerdir.
² Kavimler Göçünü ba?latm??lard?r.



A- ORTA ASYA’DA KURULAN TÜRK DEVLETLER?



l. ASYA HUN ?MPARATORLU?U


Kurulduklar? tarih kesin olarak bilinmemekte­dir. Hunlar hakk?nda Çinliler'?n verdi?i bilgiler M.Ö.I. bin y?l?n ba?lar?na kadar uzan?r. Fakat bunlar kesin bilgi de?ildir. Hunlar hakk?nda tarihi ve ciddi ilk bel­ge M.Ö.318 y?l?na aittir. Bu, Çinliler ile Hunlar ara­s?nda yap?lan bir antla?mad?r.
M.Ö. III. yüzy?l?n ikinci yar?s?nda Hunlar, Çinli­ler için korkulu güç haline gelmi?lerdir. Çinliler, Hun ak?nlar?na engel olabilmek için, kuzey s?n?rlar?nda bir duvar örmeye ba?lam??lard?r. Bugün "Ç?n ?ed­di" diye bildi?imiz bu duvar M.Ö.214 y?l?nda ta­mamlanm??t?r.
Hunlar; Orhun-Selenga ?rmaklar? ve Ötüken bölgesinde ya?am??lard?r. Yaz?l? belgelerin yeter­sizli?i sebebiyle, Hunlardan önceki Türk Devletleri hakk?nda bir?ey söylenememektedir. Bu sebeple, Asya Hun Devleti, tarihini kesin bir ?ekilde bildi?i­miz ilk Türk Devleti say?lmaktad?r.
Hunlar?n bilinen ilk hükümdar? Teoman'd?r (Tuman).
Teoman'dan sonra Hunlar?n ba??na Mete Han (O?uz) (M.Ö. 209-174) geçmi?tir. Mete Han Hunlar aras?nda birli?i sa?lad?ktan sonra, Yüeçiler üzerine seferde bulundu ve Çinlilerle mücadele etti.
Mete Han'?n as?l dü?üncesi, Çin'i etkisiz hale getirmekti. Çin, y?ll?k vergiye ba?land?. Ayr?ca, Me­te gücünün bir sembolü olmak üzere Çinli bir pren­sesle evlendi.
Mete, büyük bir ülke olan Çin'in d??ar?dan yö-netilemeyece?ini iyi anlam??t?. Buraya yerle?mesi, Hunlarm erimesine neden olurdu. Çin nüfusunun bugün de oldu?u gibi çok kalabal?k olmas? en önemli etkendir. Daha önce de bir çok Türk kavmi bu ?ekilde Çinlile?ip yok olmu?lard?. Mete, Çinlilerle antla?ma yapm?? ve onlarla dost kalmay? ye?lemi?­ti. Çin'den her y?l büyük bir vergi almaktan ba?ka, onlardan gelebilecek tehlikeleri de önlemi? oldu.
Mete Han'dan sonra Hunlar, güçten dü?meye ba?lad?lar. Bu s?rada, Çin propagandas? da Hun beylerini birbirine dü?ürdü.?pek yolu üzerindeki memleketler, teker teker Çin egemenli??'ne geçme­ye ba?lad?. ?pek yolunun kontrolü de Çin egemenli­?ine geçti.
?pek yolunu ele geçiren Çinliler gün geçtikçe kuvvetlenirken, Hunlar iç kar???kl?klar dolay?s?yladaha da zay?flad?lar.Çinliler, Hunlar? birbirine dü?ü­rerek hedeflerine ula?t?lar. Çin bu politikay? gelenek haline getirmi? ve bunu devaml? kullanm??t?r. Orta Asya'da kurulan bütün Türk Devletleri, Çinlilerin ektikleri bu ayr?l?k tohumlar? yüzünden içten çökertilm??lerdir.
M.S. 48'de Hunlar, Kuzey ve Güney Hunlar olarak ikiye ayr?ld?lar.
Çungarya'dan Orhun'a kadar olan bölgede ku­zey Hunlar?, Çin Seddi'nin kuzeyine de Güney Hunlar? egemen oldular.
Kuzey Hunlar?, Sien - Pilerin sald?r?lar? sonun­da güçten dü?tüler, M.S. 150 y?l?na kadar burada ya?ad?lar, daha sonra da bat?ya göç ettiler.
Güney Hunlar? ise M.S. 220'de Çin egemenli?i alt?na girdiler.

Kavimler Göçü

Aral gölü çevresinde toplanan Hun gruplar? Orta Asya'daki Çin bask?s? ve kurakl?k yüzünden IV. yüzy?l?n ortalar?ndan itibaren bat?ya do?ru göç ettiler. 374 y?l?nda Volga k?y?lar?na gelen Türkler Gotlar'la kar??la?t?lar. Gotlar Karadeniz'in kuzeyin­deki geni? düzlüklerde ya??yorlard?. Bat?ya do?ru Vizigot, Ostrogot, Vandat ve Gepidler gibi yirmiye yak?n Germen kavmi ya??yordu. Hunlar?n önünden kaçan bu kavimler Roma'ya kadar uzanarak büyük bir kar???kl??a sebep oldular. Bu olaya k?saca Ka­vimler Göçü ad? verilir.

Sonuçlar? :
1. Roma imparatorlu?u ikiye ayr?ld? (395).
2. Avrupa'da yüzy?l sürecek bir kar???kl?k devri ba?lad?.
3. Avrupa'da yeni milletler-olu?tu ve yeni dev­letler kuruldu. Böylece Avrupa'n?n günü­müze kadar uzanan etnik yap?s? olu?mu? oldu.
4. ?lkça??n sonu Ortaça??n ba?lang?c? olmu?tur.
5. Feodalite (Derebeylik) rejimi ortaya ç?k­m??t?r.
6. Bat? Roma ve Avrupa Hun Devletleri kurulmu?tur.
7. Kuzey Afrika ve Britanya istilaya u?ram??­t?r.
8. Hristiyanl?k barbar kavimler aras?nda h?zla yay?lm??t?r.
9. ?ovalyelik ruhu ortaya ç?km?? ve ortaça? boyunca devam etmi?tir.
10. Roma imparatorlu?u üzerine y???lma ol­mu? ve bu y???lma Roma-Germen grupla?­ma e?ilimini ortaya ç?karm??t?r.
11. Almanlar?n ünlü Nibelüngen destan? ve çe?itli efsaneler meydana gelmi?tir.
12. Bunlar?n temsil etti?i Bozk?r sanat? Avrupa'da etkili oldu.

II. AVRUPA HUN DEVLET?
Kavimler Göçü sonunda Avrupa'da Avrupa Hun Devleti kurulmu?tur. Hunlar 400'lü y?llarda Macaristan'a yerle?tiler. En güçlü dönemleri Atilla dönemidir. Bu dönemde Avrupa Hunlar?, do?uda Urallardan, bat?da Man? denizine kadar geni? s?n?rlara kadar uzanm??t?r.
Atillâ, Bizans üzerine iki kez sefer yapm?? veBizans'la Margus Antla?mas? yap?lm??t?r. 442 tarihinde Bizans'?n Margus Antla?mas?'n? bozmas? üzerine Atilla tekrar sefer yapm??t?r. 447 y?l?nda Hun ordusunun bir k?sm? Yunanistan'a girip, Teselya'y? alm?? ve di?er k?sm? ise Buyükçekmece'ye kadar ilerlemi?tir.. Bizans'?n iste?i üzerine Anatolios Bar?? Antla?mas? yap?lm??t?r(447).
Atillâ, bundan sonra Hunlar?n kar?'?smda durabilecek tek güç olan Roma'y? dize getirmek için haz?rl??a ba?lad?. 451 y?l?nda sefer ç?karak, ?talya'ya girdi ve Roma üzerine yürüdü. Roma'nm onu durduracak gücü kalmam??t?. Papa l. Leo'nun araya girmesi üzerine geri dönülmü?tür.
Atilla ve o?ullar?n?n ölümünden sonra Bat? Hunlar?n?n bir k?sm? Avrupa'da kal?p, Lâtin ?rklar?yla
kayna?m??, bir k?sm? da tekrar Orta Asya'ya dönmu?tur.

III. GÖKTÜRK DEVLET? (552 - 630)


Türklerin kendi milli adlar? ile kurduklar? ilk devlettir. .Ba?kentleri Ötüken'dir. ?lk hükümdarla Bumin Kagan'd?r. Avar hakimiyetine son verilerek kurulmu?tur.
Göktürk Devleti, do?uda Japon denizi, bat?da Hazar denizi, güneyde Hindistan, kuzeyde Sibirya steplerine kadar uzanan geni? bir alanda kurulmu?tur.
Bumin Han, ülkenin bat?s?n?n yönetimini karde?i ?stemi Han'a vermi?ti. Bumin Han ise devlet ba?kan? olarak Ötüken'de oturuyor ve do?u bölgelerin? yönetiyordu.
?stemi Han, bat? yönünde fetih hareketlerin bulunmu?, devletin bu yöndeki s?n?rlar?n? geni?letmi?tir.Akhunlara kar?? Sasanilerle birle?mi? ve bu devletin topraklar? Göktürkler ile Sasaniler aras?ndapayla??lm??t?r.
Çin'in içi?lerine kar??mas? sonucu582 tarihinde ülke ikiye ayr?lm??t?r. Do?u Göktürkler Bumin Han?n çocuklar?,Bat? Göktürkler ise ?stemi Han’?n çocuklar? taraf?ndan yönetiliyordu.Çin k??k?rtmas?yla aralar? aç?lm?? ve zay?flam??lard?r.
Do?u Göktürkleri 630 y?l?nda, Bat? Göktürkler ise 659 y?l?nda Çin egemenli?ine girerek y?k?ld?lar.
IV. KUTLUK DEVLET? (II. GÖKTÜRK DEVLET?) (680 - 745)

Do?u Göktürkleri 50 y?l kadar Çin egemenli­?inde kalm??lard?r. 680 y?l?nda A?ina soyundan ge­len Kutluk Ka?an isyan ederek, pek çok Türk'ü etra­f?nda toplam??t?r. Kendisine kat?lanlar aras?nda Tonyukuk da vard?r.
Tonyukuk Çin siyasetini ve hilelerini en ince noktalar?na kadar bitiyordu.
680 tarihinde Kutluk (II. Göktürk) devleti kurul­mu?tur. Kutluk Han,?lteri? (?I toplayan - devlet ku­ran) unvan?n? alm??t?r.
Çin'e seferlerde bulunmu?, 683 - 87 y?llar? ara­s?nda k?rk alt? sefer düzenlemi?tir.
Kutluk Devleti'nin en güçlü oldu?u dönemler Bilge Ka?an ve karde?i Kül T???n dönemleri olmu?­tur. Tonyukuk ise dan??man olarak Kutluk Devle­ti'nin genel siyasetinin düzenleyicisi olmu?tur.
Çinlilerin k??k?rtmalar?yla Basmil, K?tay gibi ka­vimler sald?r?da bulunmu?, Tonyukuk'un tavsiyesi­ne uyularak bunlar?n birle?melerine f?rsat verilmi? ve yap?lan seferler sonunda itaat alt?na al?nm??lar­d?r.
Bilge Ka?an öldükten sonra yerine iki o?lu ar­ka arkaya geçmi?tir. Bu s?rada Kutluk Devleti'nde iç kar???kl?klar ba?lam??t?r.
Basmili Karluk ye Uvaur Türkleri Kutluk Devleti'ne son vermi?lerdir.

V. UYGUR DEVLET? (745 - 840)

Kutluk Devleti'ni, Basmil ve Karluklar ile y?kan Uygurlar745 y?l?nda kendi devletlerini kurmu?lard?r.
Çinliler ile yap?lan sava?lar ve kurakl?k nede­niyle ilk merkezleri Karabalasagun'dan bat?ya göç ederek, Karahoça, Be?bal?k. Turhan ve Kara?ar ?ehirlerine yerle?mi?lerdir.
Do?u Türkistan'a yerle?en Uygurlar di?er Türk boylar?n? egemenlikleri alt?na ald?lar. Uygurla­r?n en önemli özelli?i yerle?ik hayat? benimseyen ilk toplum olmalar?d?r. Bu nedenle tar?m, sanat ve ticarette ilerlemi?lerdir. Mani dinine ait tap?naklar yapa­rak mimaride ilerlemi?ler ve bu alanda ?ran ve Hint sanat?ndan etkilenmi?lerdir.
Uygur siyas? tarihinin ilk ve en önemli olay? Tala? Sava??' d?r. Türk -Arap i?birli?i ile Çin. a??r bir yenilgiye u?rat?lm??t?r. Böylece Uygurlar?n Orta Asya'da egemenlik kurma­lar? kolayla?m??t?r. Türklerin hem Orta - Asya'da egemenlik kurmalar? kolayla?m?? hem de Orta - As­ya'n?n kaderini olumlu yönde etkileyecek ?slamiyet’e ilk ad?m? atm??lard?r.
Ticaretle u?ra?an Uygurlar,Hint,Tibet,Toharistan ve Maveraünnehir halk? ile s?k? ili?kilerde bulunmu?lard?r.Bu nedenle Hint ve ?ran kültürünün etkileri görülmü?tür.Man? dinini benimsemi?lerdir.
Din de?i?tiren ilk Türk koludur. Hayvansal g?dalar? yemeyi ve sava?may? yasaklayan Mani dini, Türk­lerin, mücadeleci özelli?ini kaybetmelerine yol aç­m?? ve zamanla milli benliklerini yitirmelerine neden olmu?tur.
Uygurlar, XIII. yüzy?lda Cengiz Han’?n ege­menli?ini kabul etmi?lerdir. Bundan sonra Uygur Türkleri, Mo?oliar? sivil yönetiminde önemli görevle­re getirilmi?lerdir. Uygur yaz?s?, Mo?ollar?n da yaz?­s? olmu?tur. Uygurlar, di?er Türk topluluklar? ile bir­likte, Mo?ollar?n Türkle?mesinde önemli rol oyna­m??lard?r. Ça?atay ve Özbek Türkleri bu ?ekilde or­taya ç?km??t?r. Ka??t ve matbaay? kullanm??lard?r.
Mo?ol istilas?yla siyasal egemenliklerini yitiren Uygurlar, K?rg?z isyan?yla y?k?lm??t?r.

B- D??ER TÜRK DEVLETLER?


1) KIRGIZ DEVLET? (840 - 920)
K?rg?zlar, Asya Hunlar? zaman?nda bu devlete ba?l? olarak ya?am??lard?r. Uygur Devleti'nin y?k?l­mas?nda rol oynayarak k?sa bir süre sonra Ötüken merkez olmak üzere kendi devletlerini kurmu?lard?r.
924 y?l?nda Mo?ollara yenilip, bat?ya çekildi­ler, daha sonra da Mo?ollara ba?land?lar (1207). Bugünde ayn? isimle varl?klar?n? devam ettirmektedirler. Manas Destan? K?rg?zlara aittir. Manas des­tan? 400.000 m?sral?k bir etnolojik hazine olmas? dolay?s?yla en uzun destan,olma özelli?ini ta??­maktad?r.
2) S?B?RLER (Sabirler)
Ba?lang?çta I??k Gölü çevresinde ya??yorlard?. Avar bask?s? sonucu, V. yüzy?l?n ortalar?nda, bat?­ya do?ru göç etmi?lerdir. Ural Da?lar?n?n güneydo?usunda oturmakta olanMacarlar? yurtlar?ndan sürerek bu bölgeye yerle?tiler.
515 - 516 y?llar?nda Kafkaslar? a?arak Anado­lu'ya girdiler. Kayseri, Ankara ve Kastamonu bölge­lerine kadar ilerlediler. 527'de Anadolu'dan çekile­rek Kafkaslar?n güneyini yurt edindiler.
Bizans ve Sasaniler aras?nda büyük bir rekabet vard?. Bunlar aras?nda dengeli bir politika takip edemeyince za­y?flad?lar.
558 y?l?nda Avarlara yenildiler, güçlerini kay­bederek Hazarlara kar??t?lar. Hazarlar?n as?l ço­?unlu?unu olu?turan da Sibirler oldu.
Bugün, Asya'n?n kuzeyindeki geni? topraklar için kullan?lan "Sibirya" onlar?n ad?ndan gelmektedir.

3) AKHUNLAR (Eftalitler)
Akhunlar, Çin egemenli?ini kahretmeyerek bat?ya göç eden Kuzey Hunlar?n?n soyundan gelmi?lerdir. Hunlardan ayr?l?p, ?ran ve Afganistan böl­gesine yerle?mi?lerdir.
Akhunlar, V. yüzy?l?n ilk yar?s?nda Sasanilerle sava?m??lard?r. VI. yüzy?l?n ilk yar?s?nda en geni? s?n?rlara ula?m??lard?r. Eftalit ad?yla da an?l?rlar.
Sasani ve Göktürk topraklar? aras?nda kal?p, her iki devletle sava?m??lard?r. Göktürk - Sasani i?­birli?i sonucu 567 y?l?nda Göktürkler taraf?ndan y?­k?lm??lard?r.

4) AVARLAR
Göktürkler, Avar egemenli?ine son vererek devletlerini kurmu?lard?. Bundan dolay? Avarlar ba­t?ya göç etmek zorunda kalm??lard?r.
Avarlar, Karadeniz'in kuzeyini ele geçirdikten sonra bugünkü Romanya'ya girmi?lerdir.
Avarlar, 560 y?l?nda Avrupa ve Bizans için teh­likeli bir güç halini ald?lar.
Avarlar, Bizans ve Franklarla sava?t?lar. Bi­zans Topraklar?na girerek Çorlu'ya kadar Bizans topraklar?n i?gal ettiler ve ?stanbul'u iki defa ku­?att?lar.
VII. yüzy?ldan sonra zay?flamaya ba?lad?lar. Frank ve Bulgar sald?r?lar? sonucu güçlerini kaybet­tiler. Bir süre sonra H?ristiyan oldular ve yerli halk aras?nda eriyip benliklerini kaybettiler.

5) HAZARLAR
Eski devirleri hakk?nda fazla bir bilgi yoktur. VI. yüzy?lda Don ve Volga nehirleri aras?nda ve Kafkaslara egemen olmu?lard?r.
Sasanilerin, Kafkaslar?n güneyini ele geçirerek buradaki kavimleri kendilerine ba?lamalar? üzerine Bizans ile ittifak etmi?lerdir.
Hazarlar, 628 y?l?nda bütün Kafkasya'y? ele geçirdiler.
IX. yüzy?l?n ikinci yar?s?nda Volga'y? geçen Peçenekler, Hazar egemenli?ini sarst?lar. Hazarlar?n ba?l?ca dayana?? olan ticaret aksad?, bunun da etki­siyle X. yüzy?l?n ikinci yar?s?nda h?zla çöktüler, do­?udan gelen di?er Türk kavimleri aras?nda eridiler.
Bugünkü Hazar Denizi ad? onlardan kalmad?r.

6) BULGARLAR
Bulgarlar, M.S. V. yüzy?lda Karadeniz'in kuze­yinde ya?ayan ve Ogur ad? verilen Türk kavimleri aras?ndan ç?km??t?r. ,
VI. Yüzy?lda Karadeniz'in kuzeyinde, Ten ve Kuban ?rmaklar? aras?nda ya?am??lard?r. Hazarla­r?n ilerlemeleri sonucunda zay?flad? ve parçaland?­lar. Bundan sonra Tuna Bulgarlar? ve Kama Bulgar­lar? ad?yla ya?am??lard?r. Bulgarlar, yerle?tikleri topraklardaki Slav topluluklar?na vatan, millet, devlet gibi kavramlar? ö?reterek onlar? te?kilatland?rm??lard?r.
Tuna Bulgarlar?; Tuna'y? a?arak Balkanlara!»-girmi?ler ve burada devlet kurmu?lard?r (679). IX. yüzy?l?n ortalar?na do?ru Bulgarlar Slavla?maya ba?lad?lar. Boris Han zaman?nda H?ristiyanl??? resmen kabul etmi?lerdir. (864) Bu tarihten sonra Bulgarlar, çok kalabal?k olan Slavlar aras?nda eriyip kayboldular.


Kama Bulgarlar?; Kama ?rma??n?n Volga'ya B döküldü?ü yerde kurulmu?lard?r. X. yüzy?lda Müslüman tüccarlar?n etkisi ile ?slâmiyet’i kabul ettiler.
1237 y?l?nda bu devlete Mo?ollar son vermi?tir.
7) TÜRG??LER
Göktürkler zaman?nda ?li Vadisi ve I??k Gölü k?y?lar?nda ya?am??lard?r. Göktürklerin zay?flamas?yla güçlenmeye ba?lad?lar.
Türgi?lerin en önemli rolü, Emevilerle mücadele ederek Türkleri ve yerli halk? sald?r?lardan korumu?lard?r. ?lk alfabe ve ilk paray? kullanm??lard?r. Uygurlar?n ba?latt??? yerle?ik hayat bu dönemde tam olarak oturmu?tur.
Karluklar, bu devlete son vermi?lerdir (766).
8) KARLUKLAR
VII. yüzy?lda Do?u Göktürklerine ba?l? olarak Kara ?rti? ?rma?? yöresinde ya?am??lard?r. Basmil i ve Uygurlarla birlikte Göktürklerin y?k?lmas?nda etkili olmu?lard?r.
Karluklar, ?slam dünyas?na en yak?n Türklerdi.
Müslümanl?k onlar aras?nda erken devirlerde yay?lmaya ba?lad? ?lk Müslüman Türk devleti olarak Karahanl?lar?n kurulmas?nda, Karluklar önemli bir rol oynam??lard?r.
?slamiyet’i kabul eden ilk boydur.
Karluklar 13. yüzy?lda Mo?ol hakimiyetine gir­mi?lerdi.

9) MACARLAR
Macarlar?n ilk yurtlar? Ural da?lar?n?n güneyindeydi. Macarlar 9. yüzy?l ortalar?nda Avarlarla Sibirlerin bask?s? üzerine ilk önce Kuzey Kafkasya'ya yerle?tiler.
Daha sonra Peçenek bask?lar?n?n artmas? üzeri­ne bat?ya göç ederek, Macaristan'a yerle?tiler (896).
Macarlar, Hun ve Avarlarla birlikte güçlü bir devlet kurdular. Avrupa'n?n her yerine ak?nlar dü­zenlediler. Saksonlara yenilince yava? yava? hrist?yanl??? kabul etmeye ba?lad?lar, böylece Türklük özelliklerini kaybettiler.

10) PEÇENEKLER
Seyhun Nehri ile Aral Gölü k?y?lar?nda, Göktürklere ba?l? olarak ya?am??lard?r. O?uz bask?lar? sonucunda ?dil'i geçerek Karadeniz'in kuzeyine geçtiler. Burada Slav milletleriyle mücadele ettiler. Oy­maklar halinde ya?am?? ve devlet kuramam??lard?r.
1050 y?l?nda Bizans hakimiyetine girdilerdir.Malazgirt Sava?? s?ras?nda Selçuklu ordusuna ge­çerek sava??n kaderinde etkili oldular.
K?pçak sald?r?lar? sonucunda siyasi bir güç ol­maktan ç?km??lar ve bir süre sonra da Balkanlarda eriyip gitmi?lerdir.
11) UZLAR (O?UZLAR)
O?uzlar, Peçenekleri yurtlar?ndan sürerek, on­lar?n yerlerine yerle?mi?ler, daha sonra müslüman olarak Büyük Selçuklu Devleti'ni kurmu?lard?r. Os­manl?lar dahil, Orta Do?u ve Anadolu’da kurulan devlet ve beyliklerin hepsi O?uzlar taraf?ndan kurulmu?tur.
O?uzlar?n bir k?sm?, Balkanlara kadar gelmi? ve Bizans kaynaklar?nda “Uz” Rus kaynaklar?nda "Tork" ad?n? alarak ya?am??lard?r.

12) KIPÇAKLAR (KUMANLAR)
Ba?lang?çta yukar? ?rti? boylar?nda ya??yor iken daha sonra bat?ya göç etmi?ler ve O?uzlar?n kuzeyini yurt edinmi?lerdir. Avrupal?lar, bunlara Ku­man ad?n? vermi?lerdir.
K?pçaklar, uzun boylu, mavi gözlü ve sar???n olup, Türk soyunun çok güzel görünü?lü bir kolunu olu?turur.
K?pcaklar?n, O?uzlarla olan mücadeleleri Dede Korkut Destanlar?na konu olmu?tur. K?pçaklar, Ruslarla devaml? mücadele etmek zorunda kald?­lar. Yakla??k 90 y?l süren mücadelelerde bazen K?pçaklar bazen de Ruslar ba?ar?l? oldular. 1185'te Prens ?gor’u yok ederek Rus milli destan? olan ?gor Destan?'n?n konusunu olu?turmu?lard?r. Mo?ollara yenilen K?pçaklar, de?i?ik yerlere göç ederek y?k?ld?lar (13.yüzy?l).

C- ?SLÂM?YET'TEN ÖNCE KURULAN TÜRK DEVLETLER?NDE KÜLTÜR ve MEDEN?YET
A. Devlet Yönetimi:
Uygurlar d???nda, bu de­virde kurulan Türk devletlerinin hepsi göçebe dev­letlerdir. Ailelerin biraraya gelmesi ile obalar, obalar?n birle?mesiyle oymaklar ve oymaklarda boylar?, boylar da il-budun'u (devleti) meydana getiriyordu. Boylar, "boy beyi" taraf?ndan yönetilirdi. Boylar içi?­lerinde özerktiler. Bu durum Türk devletlerinin k?sa zamanda y?k?lmas?nda etkili olmu?tur.
Eski Türklerde ilk devlet örgütünü üçlü bir sis­temle ilk kez Mete Han kurmu?tur.

Devlet Yönetimi

 

Sol (Do?u)


Merkez


Sa? (Bat?)


Veliaht


Han-Hakan Ka?an


Prens




Merkezde bulunan Hakan ülke yönetimini o?ullar? veya akrabalar? arac?l???yla kontrol ettirirdi. Devlet, Hakan ve ailesinin ortak mal?yd?. Topraklar Bunlar aras?nda payla??l?rd?. Bu-durum Türklerin ba??ms?zl???n? tehlikeye sokard?. Hakan?n ölümün­den sonra topraklar payla??l?r bu da iç sava?lara sebep olurdu. Eski Türk devletlerinin k?sa sürede y?k?lmas?n?n en önemli nedeni bu uygulama olmu?­tur. Bu sistem Fatih taraf?ndan kald?r?larak merke­zi bir sistem getirilmi?tir.
Türk devletlerinde en büyük yetki Hakanda top­lan?rd?. Bununla beraber Hakanlar töre'n?n d???na ç?­kamaz, yapacaklar? her i?te devlet büyüklerine dan?­??rlard?. Türk devletlerinde "Kurultay" denilen bir meclis bulunurdu. Y?lda iki kez toplan?r, sava? ve bar??? görü?ür, yasaklar koyard?. Hakan?n tah­ta ç?k???nda töre hükümlerine uyulurdu. Meclis, töre­ye ayk?r? bir seçimi kabul etmeyebilirdi.
Eski Türklerde, Hakanlar, devleti yönetme gö­revinin kendilerine Tanr? taraf?ndan verildi?ine ina­n?rlard?. Bu inanç, halk?n Hakana mutlak ba?l?l??na neden olurdu.

Devlet ve memleket yönetiminde görevli me­murlar bulunurdu. Bunlar:

  • ?ad: Vezir anlam?ndad?r. Hakan?n çocukla­r? bu görevle boy ve oymaklar?n ba?lar?na yönetici olarak atan?rlard?.
  • Bitikçi (Tamgac?): Devletin-yaz??ma ve d?? i?lerinde Hakana yard?mc? olurlard?.
  • Tarhan (Tarkan): Askeri i?leri yöneten ko­mutand?r.
  • Todun (Tudun): Devletin vergi ve gelir i?le­rini yürütürdü.
  • (Apa, yorgan, i?para) gibi yirmi sekiz tane memurluk bulunurdu.

B. Ordu:
Eski Türklerde ordu-millet anlay??? egemen olmu?tur.Kurulan Türk devletlerinin hep­sinde, kad?n, erkek her Türk asker say?l?rd?. Asker­lik günlük hayat?n bir parças? say?l?rd?, ayr? bir as­keri s?n?f bulunmazd?. Bundan dolay? ordu sürekliy­di. Ordunun ba??nda Hakan bulunur, bulunmazsa
Yabgu ve Tiçin denilen Hakan'?n çocuklar? ordunun ba??nda bulunur.
Düzenli ve disiplinli ilk Türk ordusunun kuru­cusu Mete Han'd?r. Mete Han, Türk ordusunu "on­lu sisteme" göre te?kilatland?rm??t?r. (Onba??, Yüzba??, Binba?? ve Tümen ba??).
Mete Han, askerlerine çok s?k? bir disiplin uy­gulam??t?r. Emre kar?? gelmenin cezas? idamd?.
Türklerin birçok sava? takti?i vard?. Genellikle dü?manlar?na ani sald?r?larda bulunur. Bir direni? görünce h?zla uzakla??rlard?. Çok geçmeden yeni­den dönerlerdi. Sahte dönü? ve kaç??larla dü?man? çember içine alarak etkisiz hale getirirlerdi (Turan takti?i - Hilâl takti?i).
Türklerin en etkili silah? ok ve yayd?. Sava?lar­da kemendi çok iyi kullan?rlard?. Yak?n dövü?te k?­l?ç, karg? ve süngü ile sava??rlar, savunma silah? olarak da kalkan kullan?rlard?.
Çinliler, M.Ö. III. Yüzy?lda Hun ordusunu taklit ederek ordular?n? ona göre kurdular, romal?lar ve Bizansl?lar da askerî pek çok ?eyi Hunlardan ö?ren­mi?lerdir.

C. Din:
Türklerde en eski din (Tanr?) Gök dini­dir. Gökten ba?ka baz? da?, ?rmak, vadi gibi varl?k­larda birtak?m gizli güçlerin bulundu?una inan?l?rd?. Bu arada güne? ve ayda kutsal say?l?rd?. Eski Türk­lerde Tanr?, sonsuz ve ebedidir ve herhangi bir ?ek­le sokulamaz. Bundan dolay? Türklerde putçuluk ol­mad??? gibi, putlar? korumak için yap?lan tap?naklar da yoktur.
Gök Tanr? dininde cennet ve cehennem anla­y??? ile yeniden dirilme anlay??? vard?. Öldükten sonra dirilmeye inanan Hunlular, ölülerini günlük e?yalar?yla birlikte gömerlerdi. Ölü gömme törenleri­ne "yu?" denirdi. Türklerdeki tek Allah inanc? ve ye­niden dirilme dü?üncesi Türklerin ?slam dinini kolay­l?kla benimsemelerinde etkili olmu?tur.
Türklerde, Mani dini, Buda dini, Nasturizm (tabiatç?l?k), Musevilik ve Hristiyanl?k gibi dinler de görülmü?tür.
Uvgurlar, Mani dinini benimsemi?, böylece Türklerin önemli kolu, ilk defa olarak, Orta As­ya'da yabanc? bir dine girmi? oldu.
Hazarlar Musevilik,Bulgarlar ve Macarlarda Hristiyanl?k dinini benimsemi?lerdir.

D. Hukuk:
Eski Türklerde yaz?l? hukuk yoktu. Türklerin adeta, gelenek ve göreneklerinden olu?an yaz?s?z hukukuna "töre" (türe) denirdi. Bununla be­raber, törenin anayasa niteli?inde, de?i?mez ilkeleri de vard?. Bunlar adalet, iyilik, e?itlik ve insanl?k idi. Töre yer ve zamana göre, meclisin onay? ile Hakan taraf?ndan de?i?tirilirdi. Bütün devlet i?leri töreye göre yap?l?rd?. Günlük hayatta ve aile içinde bile tö­renin d???na ç?k?lamazd?.
Devlete ba?kald?rma, ordudan kaçma ve adam öldürmenin cezas? idamd?. Cezalar kesindi.Hapis cezas? sadece on gündü. Bunun nedeni de göçebe hayat süren Türk devletlerinde sürekli hapishanelere yer verilmemesidir.
Büyük davalara hakan?n ba?kanl???nda bir heyet bakard? (Yargu). Di?er suçlara ise "Yargucu (yarg?ç) bakard?.

E. Dil ve Edebiyat

a. Destanlar: Türklerin eski devirlerden bel çe?itli destanlar? vard?r. Fakat hiçbirinin yaz?l? metni bulunmamaktad?r.
Uygurlar?n Türeyi? Destan?, Hunlarm O?uz Ka?an Destan?, K?rg?zlar?n Manas Destan?, Göktürklerin Ergenekon Destan? Türklerin en eski devirlerdeki ya?ay??lar?, gelenekleri ve inançlar? hakk?nda bilgi verir.
Destanlar ve efsaneler, Türklerin islamiyetten önceki adeta, inanç ve hayat biçimleri hakk?nda bilgi veren zengin kaynaklard?r. Bu yönüyle canl? bir halk edebiyat?n?n varl???n? ortaya koyan destanlara Türklerin adeta, örf. gelenek, töre, inanç, tarih ve edebiyatlar?n bir bütün halinde içinde toplayan bir ansiklopedi gibidir.

b. Yaz?: Türkler çe?itli alfabeler kullanm??lard?r. Göktürk, Uygur, Arap ve Lâtin alfabeleri yayg?n olarak kullan?lm??t?r.
Orhun alfabesi 38 harften, Uygur alfabesi 18 harften olu?maktad?r. Yenisey ve Orhun yaz?tlar?, Orhun alfabesi ile yaz?lm??t?r.

c. Orhun An?tlar?: Türkleri kendi adlar?yla b?­rakt?klar? ilk yaz?l? belgelerdir.
Bunlar, Türk dilinin ve edebiyat?n?n ilk ve ölümsüz eserleridir. Ayn? zamanda Türk tarihinin ilk eserleridir.
Orhun An?tlar?, Kutluk Devleti'ne ait olup, Kül Tigin (731), Bilge Ka?an (735), Tonyukuk (720 25) adlar?na dikilmi?lerdir. Kitabeler Yollu? Ti?in taraf?ndan yaz?lm??t?r. Kitabeler Danimarkal? W?lhen Thomsen taraf?ndan okunmu?tur (1893).

F. Ticaret:
Türkler, Hunlar zaman?ndan beri ticarete önem vermi?lerdi. Çin'den ba?layan, Orta Asya'y? boydan boya geçerek Akdeniz'de son bulan ?pek Yolu, Asya ticaretinin en önemli yolu idi. ?pek Yolu'nun geçit yeri olan iç Asya Çin ve Türklerin siyasi bir hedefi haline gelmi?tir.
Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, Türg??ler, Akhunlar gibi Türk devletleri zaman?nda, ipek Yolu ile yap?lan ticaret daima önemini korumu?tur.
Türk Hakanlar?, ticarete önem vermi?ler, bu amaçla antla?malar yapm??lar ve tüccarlara da kolayl?klar sa?lam??lard?r

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn1279
mod_vvisit_counterDn4859
mod_vvisit_counterBu Hafta6138
mod_vvisit_counterBu Ay46818
mod_vvisit_counterToplam7413517

Kimler evrimii

Şu anda 62 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev