TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 

??in, olu?un, hareketin, durumun, k?l???n yüklemde nas?l anlat?ld???na göre cümleler çe?itlere ayr?l?r.

Burada i?in yap?l?p yap?lmad???, durumun varl??? yoklu?u, i?in istenildi?i ya da emredildi?i, bildirildi?i ya da soruldu?u önemlidir.

Cümlede anlat?lan i?in, olu?un, hareketin olup olmad???n? veya sözü edilenin var olup olmad???n? bildiren cümlelere haber cümlesi; bir iste?i, dile?i, emri, tasar?y?, ?art? bildiren cümlelere de dilek cümlesi denir.

Bunlar da olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayr?l?r.

1. Olumlu Cümle

Fiil cümlesinde i?in, olu?un yap?ld???n? veya oldu?unu; isim cümlesinde ise sözü edilen kavram?n bulundu?unu, var oldu?unu, bahsedilen ?ekilde oldu?unu bildiren cümlelerdir.

Bursa bu mevsimde so?uktur.
Yar?n daha erken gelmelisin.
Bu binan?n yerinde ?eftali bahçesi vard?.
Vapur r?ht?mdan kalk?p ta Marmara'ya do?ru uzakla?maya ba?lay?nca, yolcuyu geçirmeye gelenler, üzerlerinden a??r bir yük kalkm?? gibi ferahlad?lar:
¦Çocukca??z Arabistan'da rahat eder.
dediler, hay?rl? bir i? yapt?klar?na herkesi inand?rm?? olanlar?n uydurma ne?esiyle, fakat gönülleri isli, evlerine döndüler.
Zaten babadan yetim kalan küçük Hasan, anas? da ölünce uzak akrabalar? ve konu kom?unun yard?m?yla halas?n?n yan?na, Filistin'in ücra bir kasabas?na gönderiliyordu.
Hasan vapurda e?lendi; g?r?l g?r?l i?leyen vinçlere, üstleri yaz?l? cankurtaran simitlerine, kurutulacak çama??rlar gibi iplere as?l? sandallara, vardiya de?i?tirilirken çal?nan kampanaya bakarak çok e?lendi. Be? ya??nda idi; peltek, ?irin konu?malar?yla da güverte yolcular?n? epeyce e?lendirmi?ti.

2. Olumsuz Cümle

Fiil cümlesinde i?in, olu?un yap?lmad???n?, yap?lmayaca??n? veya olmad???n?; isim cümlesinde ise sözü edilen kavram?n bulunmad???n?, var olmad???n?, bahsedilen ?ekilde olmad???n? bildiren cümlelerdir.

Fiil cümleleri, olumsuzluk ekiyle ve “ne.....ne” ba?lac?yla; isim cümleleri de “yok, de?il” kelimeleriyle, “ne....ne” ba?lac?yla ve “-s?z” olumsuzluk ekiyle kurulur.

Yar?n daha erken gelmemelisin.
Buralar? daha önce hiç görmemi?tim.
Ate?le oyun olmaz.
Bursa bu mevsimde so?uk de?ildir.
Bu binan?n yerinde ?eftali bahçesi yoktu.
Sokakta ne araba ne de insan var.
Ankara bugün hem elektriksiz hem susuz.
Baz? cümleler yap? bak?m?ndan olumsuz oldu?u hâlde anlamca olumlu olabilir.
Çocuklar?n?n okumas?n? istemiyor de?ildi. ?stiyordu.
Cezaya çarpt?r?lanlar suçsuz de?ildiler. Suçluydular.
Yang?ndan korkmayan yoktur.
Beni sevindiren onun iyi haberlerini almaktan ba?ka bir ?ey de?ildi.
Soru eki, olumsuz çekimlenmi? bir fiille birlikte anlamca olumlu cümle; olumlu çekimlenmi? bir fiille birlikte anlamca olumsuz cümle yapabilir:
Senin ne kadar zorlu?a katland???n? bilmez miyim? Bilirim.
Anlatt?klar?na inanmaz olur muyum? ?nan?r?m.
Sen ça??r?rs?nda o gelmez mi? Gelir.
Mazisi y?k?k milletin atisi olur mu? Olmaz
?nsanlar? kendine inand?rmak kolay m?? Kolay de?il
Bu kadar e?yay? almaya para m? yeter? Yetmez.
O küçücük çocu?a bu a??r i?ler yapt?r?l?r m?? Yapt?r?lmaz.
Ye?ilden daha güzel renk olur mu? Olmaz.
Bir cümle ayn? anlam? verecek ?ekilde hem olumlu hem de olumsuz kullan?labilir:
Uygarl???n ba?l?ca özelli?i bilime dayanmas? ve bilimle beslenmek zorunda olmas?d?r. › Uygarl???n bilime dayanmamas? ve bilimle beslenmemesi dü?ünülemez.
Di?er cümle türleri de ?unlard?r ki bu cümleler ya olumlu ya da olumsuz olacaklard?r.

3. Soru Cümlesi

?çinde soru anlam? bulunan; bir konuda bilgi edinmek, ?üpheleri gidermek ve dü?ünceleri onaylatmak için kurulan cümlelere soru cümlesi denir.
Cümlenin ö?elerini bulmaya yönelik tüm soru kelimeleriyle soru cümleleri yap?labilir.

Elimdekinin ne oldu?unu kim söyleyecek? Özne
Babas? çocu?a ne getirmi?? nesne
Yar?n kimi göreceksiniz? nesne
Ankara’ya ne zaman yerle?tiniz? Zarf tüml.
Buray? nas?l buldunuz? Zarf tüml.
Daha sonra nereye gidecekler? Dolayl? tüml.
Cümlelerde soru anlam? soru s?fatlar?, soru zarflar?, soru zamirleri, soru edatlar?, soru eki ve tonlama yoluyla sa?lan?r.

]“m?” soru ekiyle:
Soru eki sadece yüklemin de?il, di?er ö?elerin ve unsurlar?n da sorusunu haz?rlar.
Son sözünüz bu mu anneci?im?
Alt m? üst ?
Hiç mi anlatacak bir ?eyin yok?
Tarlam? bana zorla m? satt?racaks?n?z?
Sular m? yand?, neden tunca benziyor mermer?
Acaba yanl?? m? akl?mda kald??

­Soru eki de?i?ik anlamlar katabilir:
Beni biraz dinler misiniz? ?stek, rica
Sessiz olabilir miyiz? uyar?
Bu su da içilir mi? be?enmeme
Bütün bunlar? ben mi söylemi?im? ?nkâr, kabullenmeme

­Soru eki her zaman cevap almaya yönelik de?ildir. Bazen cevap sorunun içinde de olabilir.
Senin ne kadar zorlu?a katland???n? bilmez miyim? Bilirim.
Anlatt?klar?na inanmaz olur muyum? ?nan?r?m.
Sen ça??r?rs?nda o gelmez mi? Gelir.
Mazisi y?k?k milletin atisi olur mu? Olmaz
?nsanlar? kendine inand?rmak kolay m?? Kolay de?il
Bu kadar e?yay? almaya para m? yeter? Yetmez.
O küçücük çocu?a bu a??r i?ler yapt?r?l?r m?? Yapt?r?lmaz.
Ye?ilden daha güzel renk olur mu? Olmaz.

]Soru s?fatlar?yla:
Nas?l kitaplardan ho?lan?rs?n?
Kaç gün sonra geleceksin?
Eve giderken hangi otobüse binece?iz?
Kaç?nc? s?n?fta okuyor?
Ne gün gelece?ini söyledi mi?
Kaçar ki?ilik gruplar hâlinde gidece?iz?
Kaçta kaç hisse istersin?
Ne gün geleceksin?
Ne i? yap?yordunuz?
]Soru zarflar?yla
Neden co?kun sular?n sesi gittikçe dindi?
Bin bir ba?l? kartal? nas?l ta??r kanarya?
Bu sonbahar sabah?n?n donuk ince rengini nas?l anlatabilirim?
Daha ne kadar bekleyece?iz?

]Soru zamirleriyle:
Yan?nda ne getirdin?
Bunlar? sana kim anlatt??
Hangisi sizinle geldi?
Sorular?n kaç? cevapland??
Buraya nereden geldiniz?
Nereden gelip nereye gidiyoruz?
Burada kimi bekliyorsun?
Bu masa neden yap?lm??? (¦tahtadan)
Kimin yan?nda bozuk para var?
Bu da neyin nesi?
Bizim neyimiz eksik?
Nereden buldun bunu?
Kim att? bu resimleri?
Çocuklar?n? al?p buraya gelsen de neyle geçinece?iz biz ikimiz?

]Tonlama yoluyla
¦Bu mektup sana.
¦Bana m?? Kimden?
¦Evden olacak.
¦Evden? Ne münasebet! Evden mi?

4. Emir Cümlesi

Yüklemi emir kipiyle çekimlenmi? veya anlamca emir özelli?i ta??yan cümlelerdir.
Fiilin yap?lmas?n? emir biçiminde bildirir.
Oraya otur ve yerinden kalkma.
Bu raporu ak?ama kadar yeti?tir.
On dakika sonra haz?r ol!
Gürültü etme!

*Emir kipiyle çekimlenmedi?i hâlde anlamca emir ifade eden cümleler de vard?r.
Bu yaz?y? ar?ive götüreceksin!
Yar?n herkes burada olmal?.
Buray? hemen bo?altal?m!

*Bazen dilek, istek anlamlar? ve ba?ka anlamlar da ta??r.
Korkma, sönmez bu ?afaklarda yüzen al sancak temin etme
Çatma, kurban olay?m, çehreni ey nazl? hilal! istek
Kahraman ?rk?ma bir gül... istek
Her ?ey gönlünüzce olsun dilek, dua.
Allah’?m bizi affet! yakarma
Peki, öyle olsun. Raz? olma
Zannetme ki bunlar? unuturum. Uyarma
Gayret edin; ba?aracaks?n?z. Te?vik
Hele bir kere sözümü dinlemesin... korkutma
Bizi arayan Selim olmas?n? Olabilirlik
?u adam?n yapt?klar?na bak. ?ikâyet.

5. Ünlem Cümlesi

Sevgi, korku, ?a?ma, hayret, seslenme, co?kunluk, heyecan ve sitem ifade eden cümlelere ünlem cümlesi denir.

Ünlem cümleleri, ünlemlerle, baz? s?fatlarla, emir kipiyle, “ki” ba?lac?yla, hayk?rmalarla ve ses tonuyla kurulur.

Yapma!
Öyle yorgunum ki!..
??te ?imdi yand?k!..
Ne güzel tesadüf!
Hi?t! Buraya gel!
??t! Sus bakay?m!
Ee, yeter art?k!
Ah, ne yapt?m!
Hah, ?imdi oldu!
Eyvah! Geç kald?m!
?mdat! Bo?uluyorum!
Çok ilginç!
Ne kadar güzel!
Çabuk eve git!
Ne olur yard?m et!
Ç?k d??ar?!

*Ünlem ifade eden sözler her zaman cümle hâlinde de?ildir:
Ey Türk Gençli?i!
Hem?ehrilerim!
Tanr?m!
Mehmet!
Ay, elim!
Hay Allah!
Vah zavall?!
Vay sersem!
Aman dikkat!
Kom?ular!
Babac???m!
Simitçi!

6. ?art Cümlesi

?çinde ?art ve ko?ul anlam? bulunan cümlelere ?art cümlesi denir. ?art cümlelerinin yüklemleri ?art kipine göre çekimlenmi?tir ve yard?mc? cümle olu?turmu?tur. Yani bir cümleyi ?art çekimiyle bir yard?mc? cümle yapabiliriz.

Eve geldiyse bizi beklesin.
Ankara’ya gidersen K?z?lay’dan bana kaset al.
Beni arayan Dursun ise gelmedi?imi söyleyin.


*“ise”, bazen istek anlam? katar; bu durumda yard?mc? cümle ve ?art cümlesi olmaz:
Kar ya?sa da kartopu oynasak.
Önümüzdeki iki ay? bir geçirebilsek.
Onu bir bulsam..

*Cümlelerde ?art anlam? baz? kelime ve eklerle de yap?labilir:
Kursa devam etti mi kazan?r.
Büyüklerin yan?nda oturacaks?n, ama konu?madan.
Seni gördükçe onu hat?rl?yorum.
Yar?n geri vermek üzere alabilirsin.

7. ?stek Cümlesi

Gerçekle?mesi mümkün olan veya olmayan dile?i, arzuyu, iste?i bildiren cümlelere istek cümlesi denir.

?stek cümlesi istek ve dilek-?art kipleriyle yap?l?r; bu kiplerle birlikte “bari, tek, n’olayd?, ke?ke” kelimeleri de kullan?labilir.

Ç?k?p biraz dola?al?m.
Dirilip kalksa da yap?lanlar? bir görse.
Bari do?ru cevap verseydi.
Her yere gitmeye raz?y?m, tek onu bulay?m.
N’olayd? bugünleri görmeyeydim.
Ke?ke deprem olmasayd?.
Bari insanlar?m?z dürüst olsayd?.

Sonuç

*Her cümle bu yedi cümle türünden en az birine dahildir.
*Bir kere bütün cümleler ya olumludur ya olumsuz.
¦Ah, bilsen biz senin ?st?rab?n? ne iyi anl?yoruz! ›Ünlem, olumlu, istek
Biz ki her ?eyi görür ve anlar?z. ›Olumlu
Dü?ün, bir elbiseyle bir vücut aras?ndaki esrarl? rab?tay? dü?ün. ›Emir, olumlu
Vücudun sonsuz hareketleri içinde bize dü?meyen pay hangisidir? ›Olumlu, soru
Fakat o göz kimde vard?r? ›Olumlu, soru
Kimsede... ›Eksiltili cümle
Yaln?z bizde... ›Eksiltili cümle
Bize art?k hikâyeni anlatma!... ›Ünlem, emir, olumsuz
Ne lüzum var? ›Anlamca olumsuz, soru
“niçin” ile kar??t?r?lmas?n.

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn1096
mod_vvisit_counterDn1237
mod_vvisit_counterBu Hafta7512
mod_vvisit_counterBu Ay21897
mod_vvisit_counterToplam7598579

Kimler evrimii

Şu anda 17 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev