TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Co?rafya Ders Notlar? (Geni? Anlat?m)

Türkiye�in Co?rafi Konumu

Türkiye�in Co?rafi Konumu ve Özellikleri

Türkiye Kuzey Yar?m Küre�e, eski dünya karalar?n?n birbirine en çok yakla?t?klar? stratejik bir bölgede yer al?r. Buna ba?l? olarak matematiksel ve özel konumu ülkenin sosyal, politik ve ekonomik durumu üzerinde etkili olmaktad?r.

Devamını oku...
 

Akdeniz Bölgesi

Bölge ad?n? kom?u oldu?u Akdeniz�en al?r. Bölge, yer ?ekilleri ve bun ba?l? olarak ekonomik özelliklerin farkl?l??? nedeniyle iki bölüme ayr?lm??t?r. Bunlar Antalya ve Adana Bölümü�ür

Yer ?ekilleri

Bölgede yüksek da?lar ve platolar geni? alan kaplar.

Da?lar : Bölgenin çat?s?n? olu?turan Toros Da?lar?, Alp k?vr?m ku?a??n?n ülkemizdeki uzant?s?d?r. Teke Yar?madas?�dan itibaren ba?layan Toroslar Bat?, Orta ve Güneydo?u Toros Da?lar? ad?n? alarak Anadolu�un güneyinde uzan?r. Bölgenin do?usunda yükseltisi 3500 metreyi a?an da?lar burada k?y?dan uzakla??r. ?skenderun körfezinin do?usunda yer alan Amanos Da?lar? k?r?lma ile olu?mu? horstlard?r.

Devamını oku...
 

Akdeniz Bölgesi

Bölge ad?n? kom?u oldu?u Akdeniz�en al?r. Bölge, yer ?ekilleri ve bun ba?l? olarak ekonomik özelliklerin farkl?l??? nedeniyle iki bölüme ayr?lm??t?r. Bunlar Antalya ve Adana Bölümü�ür

Yer ?ekilleri

Bölgede yüksek da?lar ve platolar geni? alan kaplar.
]
Da?lar : Bölgenin çat?s?n? olu?turan Toros Da?lar?, Alp k?vr?m ku?a??n?n ülkemizdeki uzant?s?d?r. Teke Yar?madas?�dan itibaren ba?layan Toroslar Bat?, Orta ve Güneydo?u Toros Da?lar? ad?n? alarak Anadolu�un güneyinde uzan?r. Bölgenin do?usunda yükseltisi 3500 metreyi a?an da?lar burada k?y?dan uzakla??r. ?skenderun körfezinin do?usunda yer alan Amanos Da?lar? k?r?lma ile olu?mu? horstlard?r.

Ovalar : Adana Bölümü�deki Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin olu?turdu?u Çukurova ile Göksu�un olu?turdu?u Silifke Ovas? bölgedeki delta ovalar?d?r. Bu bölümde yer alan Amik ve Mara? ovalar? ise çöküntü ovalar?d?r. Antalya Bölümü�de yer alan Ac?payam, Tefenni, Elmal? ve Göller Yöresi ovalar? karstik olu?umlu polyelerdir.

Devamını oku...
 

Dönencelerin Özellikleri

• Yerleri, yer ekseninin e?ikli?ine ba?l? olarak belirlenen Dönenceler, 23027' Kuzey ve Güney paralelleridir.
• Kuzey Yar?m Küre'dekine Yengeç Dönencesi, Güney Yar?m Küre'dekine O?lak dönencesi denir.
• Orta ku?ak ile Tropikal ku?a?? birbirinden ay?r?rlar.
• Güne? ???nlar?n?n düz zeminlere dik geldi?i en son noktalard?r.
• 5. Yengeç Dönencesi 21 Haziran'da, O?lak Dönencesi 21 Aral?k'ta Güne? ???nlar?n? dik aç? ile al?r.

Kutup Noktalar?n?n Özellikleri

• 90. Kuzey ve Güney paralelleridir.
• Güne? ???nlar?n?n düz zeminlere en dar aç?yla geldi?i yerlerdir.
• Sürekli so?uk oldu?undan kutuplar ve çevresinde y?l boyunca termik yüksek bas?nç ku?aklar? olu?ur.
• Ayd?nlanma çemberinin 21 mart ve 23 Eylül'de te?et geçti?i yerlerdir.
• Bir y?l içinde 6 ay sürekli gündüz, 6 ay sürekli gece ya?an?r.
• Çizgisel h?z?n s?f?r, yerçekiminin en fazla oldu?u yerlerdir.

Kutup Dairelerinin Özellikleri

• Yerleri, yer ekseninin e?ikli?ine ba?l? olarak belirlenen Kutup Daireleri, 66033' Kuzey ve Güney paralelleridir.
• Kutup ku?a?? ile Orta ku?a?? birbirinden ay?r?rlar.
• Ayd?nlanma çemberinin y?l içinde yer de?i?tirdi?i ve 21 Haziran ile 21 Aral?k'ta te?et geçti?i paralellerdir.
• 21 Haziran'da Kuzey Kutup Dairesi'nde, 21 Aral?k'ta Güney Kutup Dairesi'nde 24 saat gündüz ya?an?r.


Meridyenlerin Özellikleri

• Bir kutuptan di?erine uzanan meridyenler de paraleller gibi say?s?zd?r. Ancak pratikte her 1 dereceden bir yay geçti?i varsay?larak, 360 tane olduklar? kabul edilmi?tir.
• Birbirini izleyen 2 meridyen aras?ndaki uzakl?k Ekvator üzerinde 111 km olarak kabul edilmi?tir.
• Ba?lang?ç meridyeni olarak Londra yak?nlar?ndaki Greenwich kabul edilmi?tir.
• Bir meridyenin, kar??t (anti) meridyeniyle aras?nda 180 meridyen fark vard?r.

UYARI : Meridyen yaylar? e?it uzunluktad?r. Aralar?ndaki uzakl?k Ekvator'dan kutuplara do?ru azal?r ve tüm meridyenle kutuplarda birle?ir.

Birbirini izleyen 2 meridyen aras?ndaki uzakl?k; Ekvator üzerinde 111.322 m. (pratikte 111 km olarak kabul edilmi?tir, 45. (Kuzey - Güney) paralellerinde 78.850 m, 90. (Kuzey - Güney) paralellerinde ise 0 m'dir.

Dünyan?n ?ekline Ba?l? Sonuçlar

• Dünya'n?n geoid ?ekli nedeniyle, yerçekimi Ekvator'dan kutuplara do?ru artar. Dünya, geoid de?il de küre ?eklinde olsayd?, yerçekimi Dünya'n?n her yerinde ayn? olurdu.
• Dünya'n?n geoid ?ekli nedeniyle Ekvator di?er paralellerden ve meridyenlerden daha uzundur. Dünya küre ?eklinde olsayd?, Ekvator çevresi (kutuplar? çevreleyen iki meridyenin uzunlu?u) birbirine e?it olurdu.
• Ekvator çevresi =40.077 km
• Kutuplar çevresi=40.009 km
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle, ekseni çevresindeki dönü? h?z? Ekvator'dan kutuplara do?ru azal?r. Ekvator üzerindeki noktalar saatte 1666,6 km yol katederken, Kutup Noktalar?'nda al?nan yol s?f?r km oldu?u için, eksen çevresindeki dönü? h?z? 0 km/saat'tir.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle Kutup Noktalar?'nda birle?en meridyen yaylar?n?n uzunlu?u birbirine e?ittir. Bir kutuptan di?erine uzanan bir meridyen yay?n?n uzunlu?u yakla??k 20.005 km'dir.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle meridyenler aras? uzakl?k, Ekvator'dan kutuplara do?ru azal?r ve meridyenler Kutup Noktalar?'nda birle?irler.
• Birbirini izleyen iki meridyen aras? uzakl?k Ekvator üzerinde 111.322 m iken (pratikte bu uzunluk 111 km kabul edilmi?tir), 45. paraleller üzerinde 78.850 m, 90. paralellerde (Kutup Noktalar?) 0 m'dir.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle, paralellerin uzunlu?u Ekvator'dan kutuplara do?ru küçülür. Ekvator en uzun paraleldir. Kutuplarda ise paraleller nokta halini al?r.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle ayd?nl?k ve karanl?k yar?küreler olu?ur. Böylece yeryüzünün bir yar?s? gündüzken, di?er yar?s?nda gece ya?an?r.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle 21 Mart ve 23 Eylül'de Ekvator'dan kutuplara do?ru Güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?s? daral?r. Bu tarihlerde Ekvator Güne? ???nlar?n? dik aç? ile al?r. Bu nedenle yatay düzleme dik duran cisimlerin gölgesi olu?maz. Kutuplara do?ru güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?s? darald??? için cisimlerin gölge boyu uzar.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle güne? ???nlar?n? y?l boyunca dik ve dike yak?n aç? ile alan Ekvator'un güne?ten ald??? ?s? enerjisi daha fazlad?r. Kutuplara do?ru ???nlar?n gelme aç?s?n?n daralmas? nedeniyle al?nan ?s? enerjisi azal?r.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle yerden yükseldikçe görülebilen alan geni?ler.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle termik bas?nç ku?aklar? olu?ur.

Termik Bas?nç Ku?aklar?

Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle ?s?nma ve so?umaya ba?l? olu?an bas?nçlara termik bas?nç denir. Güne? ???nlar?n?, y?l boyunca dik ve dike yak?n aç?larla alan Ekvator fazla ?s?n?r. Is?nan hava genle?erek yükselir ve bas?nç dü?er. Kutuplar, ???nlar? dar aç? ile ald???ndan her zaman so?uktur.So?uk hava a??r oldu?u için yere çöker ve bas?nç yükselir.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle, Kutup Y?ld?z?'n?n görünüm aç?s? Kuzey Kutbu'ndan Ekvator'a do?ru daral?r. Bu nedenle 60. Kuzey paralelinde 60° aç? ile görülen Kutup Y?ld?z? Güney Kutbu'nda görülmez.
• Dünya'n?n küreselli?i nedeniyle hep ayn? yönde hareketle ba?lang?ç noktas?na ula??l?r. 1519 y?l?nda Macellan taraf?ndan, hep bat?ya gidilerek ç?k?? noktas?na var?labilece?i dü?üncesi ile ?spanya'n?n Cadiz Körfezi'ndeki Sancular Liman?'nda ba?lat?lan ve ayn? limanda 1522 y?l?nda son bulan Dünya seyahati ile bu sonuca ula??lm??t?r.

Dünya’n?n Hareketleri

Dünya’n?n Günlük Hareketi (Eksen Çevresindeki Hareketi)

Dünya, bat?dan do?uya do?ru ekseni çevresindeki dönü?ünü 24 saatte tamamlar. Buna 1 Güne? günü denir. Dünya'n?n ekseni çevresindeki hareketinin h?z?, 2 farkl? ?ekilde ifade edilir.

Çizgisel H?z

Dairesel hareket yapan Yerküre üzerindeki bir noktan?n birim zamanda eksen üzerindeki yer de?i?tirme h?z?d?r. Çizgisel h?z, dünyan?n küreselli?i nedeniyle Ekvator'da en fazlad?r, kutuplara do?ru azal?r.

Aç?sal H?z

Dairesel hareket yapan Dünya üzerindeki bir noktan?n birim zamanda olu?turdu?u dönü? aç?s?d?r.
Dünya, ekseni çevresindeki hareketi s?ras?nda 4 dakikada 1 derecelik, 1 saatte 15 derecelik, 24 saatte 360 derecelik dönü? yapar.
Aç?sal h?z, dünya üzerindeki her noktada ayn?d?r.

UYARI : Dünya kendi ekseni çevresinde,
4 dakikada 10' lik,
1 saatte 150' lik,
24 saatte 360°'lik dönü? yapar.

Günlük Hareketin Sonuçlar?

Dünya'n?n ekseni çevresindeki dönü?ünün etkisiyle,

• Bir noktaya Güne? ???nlar?n?n gelme aç?s? ve yatay düzleme dik duran cisimlerin gölge boylar? günün saatlerine göre de?i?ir.
• Güne? ???nlar? ö?le saatinde en büyük aç?yla gelir ve en k?sa gölgeler olu?ur.
• Gece ve gündüzler birbirini izler.
• Günlük s?cakl?k farklar? olu?ur.
• Dünya'n?n ekseni çevresindeki dönü?ünün etkisiyle, rüzgarlar esme yönlerinden saparlar. Bu sapma, Kuzey Yar?m Küre'de esme yönünün sa??na, Güney Yar?m Küre'de esme yönünün soluna do?rudur.
• Dünya'n?n ekseni çevresindeki dönü?ünün etkisiyle, okyanus ak?nt?lar? yönlerinden sapar ve halkalar olu?tururlar. Okyanus ak?nt?lar?n? ba?latan sürekli rüzgarlard?r. Bu nedenle rüzgarlar?n esme yönlerinden sapmas?na ba?l? olarak ak?nt?lar da yönlerinden sapar.

Dünyan?n Y?ll?k Hareketi

Dünya ekseni çevresinde hareket ederken ayn? zamanda saat ibresinin tersi yönde, Güne?'in çevresinde de döner. Bu hareketini elips bir yörüngede 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna 1 Güne? y?l? denir. Dünya'n?n y?ll?k hareketi s?ras?nda, Güne?'in çevresinde çizdi?i yörünge düzlemine ekliptik denir. Yörünge ?eklinin elips olmas? nedeniyle Dünya y?ll?k hareket s?ras?nda Günöte - Günberi konumuna gelir.

Günöte (Aphel)

Dünya'n?n, Güne?'ten en çok uzakla?t???, yörüngede en yava? döndü?ü gündür. Dünya Günöte konumuna 4 Temmuz'da gelir.

Günberi (Perihel)

Dünya'n?n, Güne?'e en çok yakla??p, yörüngede en h?zl? döndü?ü gündür. Dünya Günberi konumuna 3 Ocak'ta gelir.

Yörünge ?eklinin Sonuçlar?

Dünya Güne?'in etraf?nda elips bir yörüngede döner. Yörünge ?eklinin elips olmas? nedeniyle;
• Dünya'n?n yörüngedeki dönü? h?z?, Güne?'e yakla?t?kça artar, Güne?'ten uzakla?t?kça azal?r. Dolay?s?yla sonbahar ekinosuna 2 gün gecikme ile 23 Eylül'de ula??l?r.
• Her iki yar?mkürede mevsim süreleri de?i?ir.

Mevsim Süreleri : Yörünge ?ekli tam daire biçiminde olsayd?, Dünya'n?n yörüngedeki dönü? h?z? de?i?mez, her iki yar?m kürede mevsim süreleri e?it olurdu.
Dünya'n?n eksen e?ikli?i nedeniyle Kuzey Yar?m Küre'de ve Güney Yar?m Küre'de ayn? anda birbirine göre z?t mevsim ya?an?r. Birinin yaz süresi di?erinin k?? süresi olur. Dünya'n?n yörüngedeki dönü? h?z?n?n Güne?'e yakla?t?kça artmas?, uzakla?t?kça azalmas? nedeniyle Kuzey Yar?m Küre'de ?lkbahar ve yaz süresi Güney yar?m Küre'de sonbahar ve k?? süresi daha uzundur.

Eksen E?ikli?i

Dünya'n?n y?ll?k hareketi s?ras?nda olu?an yörünge düzlemi (ekliptik) ile Dünya'n?n Ekvator düzlemi üst üste çak??maz.
Aralar?nda 23°27' l?k bir aç? bulunur.
Yörünge düzlemi ile eksen aras?nda ise 66°33' l?k bir aç? olu?ur. Buna Dünya'n?n Eksen E?ikli?i denir.

Ekliptikünya'n?n yörüngesinden geçti?i varsay?lan düzleme Ekliptik veya Yörünge Düzlemi denir.

UYARI : Dünya ekseniyle, yörünge düzlemi aras?nda 66°33'l?k,
Ekvator ile yörünge düzlemi aras?nda 23°27' l?k aç? bulunmaktad?r.
Bu aç? daha küçük ya da daha büyük olsayd?, dönence ve kutup dairelerinin enlem dereceleri de?i?irdi.

Eksen E?ikli?inin Sonuçlar?

 Dünya'n?n Güne?e kar?? konumu y?l içinde de?i?ir.
Dünya'n?n Güne?e Kar?? Konumlar?

21 Mart - 23 Eylül Durumlar? (Ekinokslar)

a) 21 Mart ve 23 Eylül'de Ekvator üzerindeki noktalar yerel saat 12.00'de Güne? ???nlar?n? dik aç? ile al?r.
(IMG:style_emoticons/default/cool.gif) (IMG:style_emoticons/default/cool.gif) Ekvator'da yatay düzleme dik duran cisimlerin yerel saat 12.00' de gölgesi olu?maz.
c) Ayd?nlanma çemberi, Kutup Noktalar?ndan geçer.
d) Dünya'n?n her yerinde gündüz ve gece süresi birbirine e?ittir.
e) Ayn? meridyen üzerinde yer alan tüm noktalarda Güne?, yerel saatle ayn? anda do?ar ve ayn? anda batar.
f) 21 Mart'tan sonra Kuzey Y.'de, 23 Eylül'den sonra da Güney Y.' de gündüzler gecelere göre daha uzun olmaya ba?lar.

21 Haziran Durumu (Solstisi)

a) Güne? ???nlar? dik aç? ile yerel saat 12.00'de Yengeç Dönencesi'ne gelir.
(IMG:style_emoticons/default/cool.gif) Yengeç Dönencesi'nde yatay düzleme dik duran cisimlerin yerel saat 12.00'de gölgesi
olu?maz.
c) Ayd?nlanma çemberi Kutup Dairelerine te?et geçer.
d) Bir noktadan kuzeye do?ru gidildi?inde gece süresi uzamaya ba?lar.
e) Kuzey Yar?m Küre'de y?l?n en uzun gündüzü, Güney Yar?m Küre'de ise y?l?n en uzun gecesi
ya?an?r. Bu tarihten itibaren Kuzey Yar?m Küre'de gündüzler, Güney Yar?m Küre'de ise geceler
k?salmaya ba?lar.

21 Aral?k Durumu (Solstisi)

a) Güne? ???nlar? dik aç? ile yerel saat 12.00'de O?lak dönencesi'ne gelir.
(IMG:style_emoticons/default/cool.gif) O?lak dönencesi'nde yatay düzleme dik duran cisimlerin yerel saat 12.00'de gölgesi olu?maz.
c) Ayd?nlanma çemberi Kutup Daireleri'ne te?et geçer.
d) Bir noktadan kuzeye do?ru gidildikçe gündüz süresi uzamaya ba?lar.
e) Kuzey Yar?m Küre'de y?l?n en uzun gecesi, Güney Yar?m Küre'de ise y?l?n en uzun gündüzü
ya?an?r. Bu tarihten itibaren Kuzey Yar?m Küre'de geceler, Güney Yar?m Küre'de gündüzler
k?salmaya ba?lar.

UYARI : 21 Haziran'da Yengeç Dönencesi, 21 Aral?k'ta O?lak dönencesi, 21 Mart ve 23 Eylül'de Ekvator üzerindeki noktalarda, cisimlerin saat 12.00'da olu?an gölgesi tam dibe dü?er. Ekinokslarda, 450 enlemlerinde olu?an gölge boyu cismin boyuna e?ittir.

UYARI : 21 Haziran'da,
- Güney Kutup Dairesi ile Güney Kutbu aras?ndaki enlemlerde gece süresi 24 saatten fazlad?r.
- Türkiye'de saat 12.00'de cisimlerin y?l içindeki en k?sa gölgeleri olu?ur.

UYARI : 21 Aral?k'ta;
- Kuzey Kutup Dairesi ile Kuzey Kutbu aras?ndaki enlemlerde gece süresi 24 saatten fazlad?r.
- Türkiye'de yerel saat 12.00'de cisimlerin y?l içindeki en uzun gölgeleri olu?ur.

 

Dünya'n?n eksen e?ikli?ine ba?l? olarak Dönenceler ve Kutup Daireleri'nin yerleri belirlenir.

Dönenceler
23°27' Kuzeye paralelleridir. Güne? ???nlar?n?n düz zeminlere dik aç? ile geldi?i en son yerlerdir.
Kutup Daireleri
66°33' Kuzey ve Güney paralelleridir. Ayd?nlanma çemberinin y?l içinde yer de?i?tirdi?i, 21 Haziran ve 21 Aral?k tarihlerinde te?et geçti?i paralellerdir.

Devamını oku...
 
Harita Hesaplamalar? ve ?klimler
Harita Hesaplamalar?

Gerçek Uzunlu?u Hesaplama

Gerçek uzunluk, di?er bir deyi?le arazi üzerindeki uzunluk,

Gerçek Uzunluk = **çek (Payda) * Harita Uzunlu?u

formülü ile ya da do?ru orant? kurularak hesaplan?r.

Örnek : 1 / 850.000 ölçekli bir haritada A - B kentleri aras? 8 cm ölçülmü?tür. Buna göre iki kent aras?ndaki ku? uçu?u uzakl?k kaç km'dir?

Orant?yla Çözüm :

**çe?e göre, arazi üzerindeki 850.000 cm haritada 1 cm gösterilmi?tir.
1 cm 850.000 cm'yi gösterdi?ine göre
8 cm x cm'yi gösterir.
----------------------------------------------------------------
x = 8 * 850.000 / 1 = 6.800.000 cm

cm'yi km'ye çevirmek için 5 basamak sola do?ru gitmek gerekir.

6.800.000 cm = 68 km'dir.

Formülle Çözüm :

Gerçek Uzunluk = **çek * Harita Uzunlu?u
Gerçek Uzunluk = 850.000 * 8
Gerçek Uzunluk = 6.800.000 cm = 68 km'dir.

Haritadaki Uzunlu?u Hesaplama

Harita üzerindeki uzunluk

Harita Uzunlu?u = Gerçek Uzunluk / **çek (payda)

formülü ile ya da do?ru orant? kurularak hesaplan?r.


Devamını oku...
 

TÜRK?YE ‘N?N YER?EK?LLER? VE OLU?UMU

Ülkemizin yer ?ekilleri de dünyadaki di?er yerler gibi ?ç ve D?? Kuvvetlerle olu?mu?tur.
?ç Kuvvetler: Volkanizma, Depremler ve Tektonik Hareketlerdir. Bunlar yeryüzünü çok h?zl? ?ekillendirirler ve büyük yer ?ekilleri olu?tururlar. Bu kuvvetlerin sonucunda yer ?ekilleri yükselir, k?vr?l?r yada k?r?l?r, yeni da?lar yada çukur alanlar olu?ur v.s.
D?? Kuvvetler: Akarsular, Buzullar, Rüzgarlar, Dalgalar gibi a??nd?r?c? güçlerdir. Bu güçler yava? ?ekillendirme yaparlar. ?ç kuvvetler yeryüzüne engebe kazand?r?rken d?? kuvvetler onlar? törpüleyip a??nd?rarak a??nan malzemeyi çukur alanlara doldururlar. Böylece yeryüzünü düzle?tirmeye çal??maktad?rlar. Bu a??nd?rma ve biriktirmenin son safhas? ise dümdüz yeryüzü yani Peneplenler ’dir.
?ç ve D?? kuvvetlerin faaliyetleri günümüzde hala devam etmektedir. Olu?umu milyonlarca y?l öncesine dayanan ülkemizin olu?umunu jeolojik zaman çizelgesi içerisinde inceleyelim.
1.ZAMAN: (4 milyar y?l öncesi) Türkiye ’nin arazisinde Tethys Denizi vard?. Daha sonra bu denizin taban? yükselerek ülkemizin çekirde?ini olu?turmu?tur. 1. Zamanda olu?mu? araziler sertle?mi? (Masif) haldedir. Bu yüzden esnemezler, k?r?lmazlar. Trakya ’da Y?ld?z Da?l. Ege’de Mente?e, ?ç Anadolu’da K?r?ehir ve Do?uda Bitlis masif alanlard?r. Bu zamanda gür olan bitki örtüsü kal?nt?lar? bu günkü Ta?kömürü yataklar?n? olu?turmu?tur.

Devamını oku...
 

Ülkemizin yer ?ekilleri de dünyadaki di?er yerler gibi ?ç ve D?? Kuvvetlerle olu?mu?tur.
?ç Kuvvetler: Volkanizma, Depremler ve Tektonik Hareketlerdir. Bunlar yeryüzünü çok h?zl? ?ekillendirirler ve büyük yer ?ekilleri olu?tururlar. Bu kuvvetlerin sonucunda yer ?ekilleri yükselir, k?vr?l?r yada k?r?l?r, yeni da?lar yada çukur alanlar olu?ur v.s.
D?? Kuvvetler: Akarsular, Buzullar, Rüzgarlar, Dalgalar gibi a??nd?r?c? güçlerdir. Bu güçler yava? ?ekillendirme yaparlar. ?ç kuvvetler yeryüzüne engebe kazand?r?rken d?? kuvvetler onlar? törpüleyip a??nd?rarak a??nan malzemeyi çukur alanlara doldururlar. Böylece yeryüzünü düzle?tirmeye çal??maktad?rlar. Bu a??nd?rma ve biriktirmenin son safhas? ise dümdüz yeryüzü yani Peneplenler ’dir.
?ç ve D?? kuvvetlerin faaliyetleri günümüzde hala devam etmektedir. Olu?umu milyonlarca y?l öncesine dayanan ülkemizin olu?umunu jeolojik zaman çizelgesi içerisinde inceleyelim.
1.ZAMAN: (4 milyar y?l öncesi) Türkiye ’nin arazisinde Tethys Denizi vard?. Daha sonra bu denizin taban? yükselerek ülkemizin çekirde?ini olu?turmu?tur. 1. Zamanda olu?mu? araziler sertle?mi? (Masif) haldedir. Bu yüzden esnemezler, k?r?lmazlar. Trakya ’da Y?ld?z Da?l. Ege’de Mente?e, ?ç Anadolu’da K?r?ehir ve Do?uda Bitlis masif alanlard?r. Bu zamanda gür olan bitki örtüsü kal?nt?lar? bu günkü Ta?kömürü yataklar?n? olu?turmu?tur.
2.ZAMAN: (360 Milyon y?l önce) Bu zamanda yerkabu?u hareketleri (Tektonizma) fazla olmam??. Ülkemizin su yüzüne ç?kan masif alanlar? d?? kuvvetlerce a??nd?rmalara maruz kalm??t?r.
3.ZAMAN: (160 Milyon y?l önce) Bu zaman da Alp- Himalaya k?vr?m ku?a?? ile ülkemizin arazisi de yükselmeye u?ram?? ve Anadolu Yar?madas? genel görünümünü alm??t?r. Bunun sonucunda Toroslar ve K.Anadolu Da? Ku?aklar? olu?mu?tur. Volkanizma ve faylanma etkili olmu?, Volkan da?lar? olu?mu?tur. Bu zamandan kalan bitki kal?nt?lar? ise bu günkü Linyit Yataklar?n?n olu?mas?n? sa?lam??t?r. Ayr?ca Petrol, Tuz ve Bor Mineralleri de bu zamanda meydana gelmi?lerdir.
4.ZAMAN: (2 Milyon y?l öncesinden günümüze) Buzul Dönemi ve Buzul sonras? diye iki dönem ya?anm??t?r. Ülkemiz son ?eklini alm??t?r. (Delta ovalar? ve Akarsu sistemi olu?mu?) Ege denizi ’nin oldu?u Egeit karas? çökerek Ege Denizi, bunu takiben ?st. ve Ç.Kale Bo?azlar? olu?mu?tur. Bugün bu çökme Marmara, Karadeniz ve Akdeniz Havzalar?nda hala devam etmektedir.

Devamını oku...
 
?klimler
2-BASINÇ VE RÜZGARLAR

S?cakl?ktan sonra iklimi etkileyen en önemli elemand?r. Çünkü bas?nç rüzgarlar? olu?turur rüzgarlarda ya????n olu?mas?na ve da??lmas?na katk?da bulunur. Ayr?ca estikleri yerlerin özelliklerini de?i?ik bölgelere ta??rlar. (S?cak, So?uk Nemli v.s.)
S?cakl?ktan etkilenen bas?nc?n ülkemizde mevsimlere göre da??l?? durumu ?ekildeki gibi olur.Kara ve Denizlerin farkl? ?s?nmas? sonucu ülkemizde iç kesimlerle k?y? kesimler aras?nda olu?an rüzgarlar çevredeki daha büyük bas?nç merkezlerinin etkisi art?nca kendi etkileri kaybolur. Bu büyük bas?nç merkezleri ise SibiryaYB, Basra AB, ?zlanda AB. Ve Asor YB.’d?r.
Bu bas?nç merkezleri d???nda daha küçük s?cakl?k farklar?ndan olu?an daha küçük bas?nç alanlar? ve rüzgarlarda ülkemizin heryerinde görülür. Bu rüzgarlar çok zay?f eserler ve herhangi bir ya???a neden olamazlar. Bunlara Meltem Rüzgarlar? denir.

Meltemler günlük s?cakl?k farklar?ndan do?an bas?nç farklar? sonucu olu?urlar.

NEM VE YA?I?LAR

Atmosferdeki su buhar?na nem denir. Higrometre ile ölçülür. Gram (gr) olarak ifade edilir.
Havadaki nem en çok buharla?ma ile ve k?smen de bitkilerdeki terleme ile kazan?l?r.
Atmosferdeki nem 3 ?ekilde ifade edilir;
1-Mutlak Nem: 1m³ havadaki nem miktar?d?r. S?cakl???n ve buharla?man?n fazla oldu?u ekvator ku?a??nda çok, kutuplarda ve da? zirvelerinde azd?r.
2-Maksimum Nem: 1m³ havan?n belli bir s?cakl?kta ta??yabilece?i en fazla nem miktar?na denir. S?cakl?k artt?kça max. Nem de artar.
3-Ba??l (Nisbi) Nem: Mutlak nemin max. Neme oran?d?r. K?sacas? havan?n neminin % olarak ifadesidir.

Yo?unla?ma
Su buhar?n?n so?umaya u?ray?p tekrar s?v? yada kat? hale gelmesine yo?unla?ma denir. Bunu için havadaki nem doyma noktas?na ula?mal? yani ba??l nem %100 olmal?d?r.Böylece doyma noktas?n? a?an nem yo?unla??r ve ya??? olu?ur.
Not: Yo?unla?ma için ilk ?art SO?UMA ’d?r. Bunun için bir hava kütlesi;
So?uk bir hava kütlesiyle kar??la??rsa,
So?uk bir bölgeden geçerse
Yükselmeye u?rarsa, s?cakl?k azal?r doyma noktas?na ula??r ve YA?I? OLU?UR.

Yo?unla?ma Ürünleri
Bulut: Havadaki so?uma sonucu küçük su taneciklerinin bir araya gelmesiyle olu?an kümelerdir.
Sis : Yeryüzüne yak?n yerde olu?an bulutlard?r. Nemli havan?n so?uk zeminle temas? sonucu olu?ur. Cephe alanlar?nda da ya????n yan?nda siste olu?ur.
Ya??? ve Türleri
Ya???: Atmosferdeki nemin yo?unla?ma ile s?v? yada kat? hale gelip yeryüzüne dü?mesidir. Plüviyometre ile ölçülür. Ya????n y?l içindeki da??l?m?na YA?I? REJ?M? denir.

Ya??? olu?ma biçimleri
Ya???lar olu?umlar?na göre 3’e ayr?l?r.
1-Yamaç Ya???lar? (Orografik) : Nemli hava kütlelerinin kar??la?t??? da? yamaçlar? boyunca yükselip so?umaya u?ramas?yla olu?urlar.Dünyada G.D. Asya’da ,O.Ku?ak karalar?n?n Bat? k?y?lar?nda, Ülkemize Karadeniz, Y?ld?z ve GB. Toroslar?n denize bakan yamaçlar?nda bolca görülür.
2- Konveksiyonel Ya???lar (Yükselim): Güne?li ve Rüzgars?z kara alanlar?nda ?s?nan havan?n yükselip so?umas?yla olu?an ya???lard?r. Dünyada en çok Ekvatoral Bölgede ülkemizde ise ?ç Anadolu’da rastlan?r (K?rkikindi Ya???lar?).
3- Cephesel Ya???lar (Frontal): S?cak ve so?uk hava kütlelerinin kar??la?ma alanlar?nda olu?an ya???lard?r. Dünyada en çok 60 enlemlerinde görülür. Ülkemizde ise k?? ya???lar? hep cephesel kökenlidir.

Türkiye’de Ya??? Çe?itleri ve Önemi
YA?MUR: ?kiye ayr?l?r. Küçük taneli ve yava? ya?ana Ç?SEL?, iri taneli ve h?zl? ya?ana SA?ANAK ya??? denir. Çiseli ya?mur daha zarars?zd?r. Ancak sa?anak ya???larla toprak fazla ya???? hemen ememez ve sellere, dolay?s?yla erozyona neden olur. Tar?msal alanlar?n, hidroelektrik santrallerinin su ihtiyac?, kurak bölgelerin içme ve sulama suyu, meralar?n ye?erebilmesi (hayvanc?l?k aç?s?ndan) ya?murlar?n etkisiyle olur. Buda insan hayat? için çok önemlidir.
KAR: Kar a??r? ya?mad?kça tar?msal ürünlere zarar vermez hatta onlar? dondan korur. Yava? yava? eriyerek erozyona sebep olmaz, topra??n su ihtiyac?n? kar??lar yeralt? sular?n? besler. Ancak a??r? olan? ula??m? etkiler. Kar?n yerde kalma süresi B ’dan D ’ya do?ru artar.
DOLU: Zararl? etkileri fazla olan bir ya??? çe?ididir. Yere dü?ünce çabuk erir ve sellere yol açar, tar?m ürünlerine ve hatta e?yalara zarar verir.
Bol Ya???l? Yerler (+1000 mm) Kurak Yerler (-500 mm)
-D.Karadeniz
-B.Karadeniz
-G.D.ve Orta Toroslar
-D. Ve ?ç Anadolu’daki yüksek yerler -I?d?r ovas?
-Konya Ovas?
-Tuz Gölü Çevresi
-G.D.Anadolu’nun güneyi
-D.Anadolu’daki çukur ovalar.
S?S: Kara, K?y? Yamaç(orografik) ve cephe sisleri gibi çe?itleri vard?r. Görü? mesafesi 1 km’den az oldu?unda meteorolojik anlamda o gün sisli gün say?l?r. En fazla sisli gün say?s? ?ç Anadolu’dad?r. Akdeniz k?y? kesiminde ise sis neredeyse hiç görülmez. Ula??m? olumsuz etkiler.

Türkiye’de Ya????n Da??l???
Türkiye’de genel olarak k?y? kesimler ve yüksek da? yamaçlar? bol ya???l? denize kapal? iç kesimler ve çukur yerler az ya???l?d?r.Buna göre;

TÜRK?YEDEK? B?TK? TOPLULUKLARI

Relikt (Kal?nt?) Bitki: 4.Zamandaki buzul devrinde ya?ayabilen iklimlerin ?s?nmas?yla günümüzde da?lar?n yüksek kesimlerindeki so?uk alanlarda ya?am?n? sürdüren eski devre ait bitkilerdir.
Endemik Bitki: Ancak s?cak iklimlerde yeti?en ama ülkemizde Toroslar?n güneye bakan s?cak yamaçlar?nda yeti?me ortam? bulabilen bitkiler.
Geni? Yaprakl?lar: Kay?n,Kestane,Me?e, Di?budak,Ihlamur, Kavak
??ne Yaprakl?lar: Ladin, Köknar, Sar?çam, Karaçam, K?z?lçam

A – ORMANLAR
1.Karadeniz Ormanlar?: Türkiye ormanlar?n?n %25’idir. Nem ve Ya??? fazla oldu?undan çe?itlilik fazla ve bitki örtüsü gürdür. Bu ormanlar;
• Do?udan Bat?ya
• Alçaktan Yükse?e
• Kuzeyden Güneye do?ru yükselti ve ya????n de?i?mesine paralel olarak farkl?la??r.
2.Bat? Anadolu Ormanlar?: Çanakkale Bo?az? ile Ege K?y?lar?n? kapsar. Kuzeyde Karadeniz ormanlar?ndaki benzerlik güneye do?ru Akdeniz ormanlar?na dönü?ür.
2. Akdeniz Ormanlar?: Karedeniz ormanlar?ndan fark? kurakl??a dayan?kl? olmalar?d?r. K?y?da 1000 m.lere kadar ç?kan Maki ku?a??n?n sona erdi?i yerde ba?layan orman ku?a?? Toros Da?lar? boyunca uzan?r. Sadece kurakl??a dayanabilen i?ne yaprakl? orman ku?a?? yer al?r. Bu ormanlar Karadeniz ormanlar? kadar gür de?ildir.
4. Do?u ve ?ç Anadolu Ormanlar?: ?ç kesimlerde s?k olmamakla birlikte da?lar?n ya??? alan yüksek yerlerinde bulunurlar. Daha alçak yerlerde ise insanlar?n tahribi sonucu yok edilmi? orman art?klar? olan tek tük a?açlar vard?r. (Antropojen Bozk?r)

B – MAK?
Akdeniz iklimi etkisindeki k?y? bölgelerimizde insanlar?n tahrip etti?i orman ku?a??n?n yerinde olu?an bitki toplulu?udur. Makiler çal? yada a?açç?k olarak tan?mlan?r. Yüzlerce çe?idi vard?r. (Tesbih, Sandal, Zakkum, ****ce Zeytin, Kocayemi?, Keçiboynuzu v.s. baz?lar?d?r. )
Makiler tüm k?y?lar?m?zda görülür. Ancak Güney k?y?lar?m?zdan Kuzeye do?ru yükselti basamaklar? ve çe?itleri de?i?ir. (enlemin etkisi) Akdeniz’de 800-1000m lere Ege’de 500-600m lere Marmara’da ise 300m’ye kadar yeti?ebilirler. Karadeniz’de ise Yalanc? Maki dedi?imiz Garigler yer al?r.

C – BOZKIR
?klim ?artlar?n?n a?aç yeti?mesine uygun olmad??? yar? kurak yerlerdeki otsu, dikensi küçük çal? topluluklar?d?r. ?lkbahar aylar?nda
yemye?il olan bu ot topluluklar?, yaz kurakl??? ile sapsar? kurak ve çorak çal? toplulu?una dönü?ür.
?ç bölgelerimizdeki alçak (çukur) alanlarda yay?lan bozk?rlar ya????n artt??? da? yamaçlar?nda yerlerini i?ne yaprakl? ormanlara b?rak?r. ?ç Anadolu’da bir çok yerde bu ormana geçi? ku?a?? birden olmaz çünkü insanlar?n tahribi sonucu eskiden orman olan alanlar tek tük a?açlardan ibaret olan Antropojen Bozk?rlara dönü?mü?tür.
Do?u Anadolu’da yüksek platolardaki bozk?rlar kurak bir yaz ya?amad?klar? için yaz?n yemye?il kal?rlar. Bu yüzden buralarda büyükba? mera hayvanc?l??? yayg?nd?r.

D – DA? ÇAYIRLARI (Alpin Çay?rlar?)

Ormanlar?n yeti?emeyece?i kadar so?uk ve az nemli yükseltilerde görülen yaz?n ye?eren k???n kar alt?nda kalan so?u?a dayan?kl? ot topluluklar?d?r.

 

 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn2125
mod_vvisit_counterDn2008
mod_vvisit_counterBu Hafta2125
mod_vvisit_counterBu Ay46958
mod_vvisit_counterToplam7354263

Kimler evrimii

Şu anda 46 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev