TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Canl?larda Davran??
Canl?larda Davran??

(Etoloji)

Canl?lar?n d?? ve iç çevrelerinden gelen uyaranlara kar?? gerçekle?tirdikleri

faaliyetlerin tümüne davran?? denir.
D?? faktörler: s?cakl?k,???k,nem,yer çekimi,kimyasallar ve fiziksel de?i?imler

olabilir.
?ç faktörler: açl?k,susuzluk,yorgunluk,a?r? vb olabilir.
Canl?lar de?i?kenlere verdikleri tepki ve davran??larla homeostasinin korunmas?

ve canl?l?klar?n?n devam?n? sa?larlar.Homeostasinin korunmas? için canl?

fizyolojik veya davran??sal yan?t verir.
Örnek: a??r? s?cakta terleme fizyolojik tepki,elbisenin ç?kar?lmas? ve gölgeye

gidilmesi davran??sal tepkidir.
Örnek:Avc?dan korkma fizyolojik tepki,Gizlenme veya kaçma davran??sal

tepkidir.
Örnek:So?uk havada titreme fizyolojik tepki,Kal?n giyinme,elleri ovu?turma

davran??sal tepkidir.
Hayvanlarda davran???n kontrolünde sinir sistemi ve iç salg? sistemi ,

davran???n olu?mas?nda kas ve iskelet sistemi rol al?r. Yava? tepkiler

hormonlarla verilirken h?zl? tepkiler sinirsel ve turgorla verilir
Beslenme,avc?dan kaçma, ,yuva yapma davran??lar? ile ya?amda kalma

?anslar?n? art?r?rken, üreme,yavrular?n? koruma ile türün devam?n? garanti alt?na

al?rlar.
Sonradan ö?renilmemi? davran??lara do?al davran??lar denir.Do?al davran??lar

kal?tsald?r atalardan al?n?r.Bu davran??lar otomatik ?ekilde gerçekle?ir ve türe

özgüdür.
Örnek:Örümcek yakalayaca?? canl?yla hiç kar??la?masa bile a? örer ve av?n?

yakalayarak beslenir
Örnek:Her canl? türü üreme dönemlerinde kendilerine özgü davran??larla cinsler

aras?nda ileti?im kurarlar.Vücut ?ekli,feromen ve ç?kard?klar? seslerle kar??

cinsin davran??lar?nda da etkili olurlar


Baz? kal?tsal davran??lar canl? dünyaya gelir gelmez görülürken baz?lar? belli bir geli?im evresinden sonra olu?ur. Kelebek larvas?n?n besin olarak yapra?? yemesi hemen gerçekle?irken koza örme davran??? belli bir geli?im döneminden sonra gerçekle?ir.

Genellemeler

a-Canl? türün ya?amda kalmas?n? sa?layan özgün tepkimeleri vard?r.
1-Deri de?i?imi esnas?nda gizlenme
2-Sincaplarda k?? için besin depolama
3-Ay?larda k?? uykusu için uygu yer bulma
b-Ayn? uyaran farkl? türlerde ayn? davran???n olu?mas?na neden olmaz
1-Akvaryumdaki bal?k kedi için beslenme davran??? uyaran?d?r fakat kafesteki
papa?an için uyaran de?ildir.
2-Euglena için ???k olumlu uyarand?r ve ????a yakla??r. Amip için olumsuz
uyarand?r ve ???ktan uzakla??r.
c-Bir uyaran her canl? türü için uyaran olmayabilir
UV ???nlar,yüksek - dü?ük frekansl? sesler ve baz? kokular pek çok canl?
taraf?ndan alg?lanmaz ve bunlar uyaran özelli?i göstermez fakat bu uyaranlar
pek çok canl? türü için besin bulunmas?, haberle?me ve üreme için gerekli
davran??lar?n olu?umunu sa?lar.
d-Bir canl? türü bir uyarana fiziksel ve fizyolojik olarak haz?r olduktan
sonra cevap verebilir
1-?nsanlar?n yürüme,konu?ma,üreme davran??lar? için belli dönemlerin
geçirilmesi gereklidir
2-Yumurtadan ç?kan larva belli bir beslenme döneminden sonra koza örer

e-Davran?? bireysel veya grupsal gerçekle?ebilir
Grupsal:
1-Göç eden kazlardaki uçu? ?eklinin korunmas?
2-Sald?r? esnas?nda bizonlar?n kendilerini korumak için çember olu?turmas?
3-Japon ar?lar?n?n kovana sald?ran e?ek ar?lar?n? topluca ürettikleri yüksek ?s? ile
öldürmeleri.
Bireysel:
1-Bir ku?un yuva yapmas?
2-Yuvas?na yakla?an y?lan? gören ku?un yaral? taklidi yapmas?
f-Canl?lar kendine ula?an pek çok uyarandan sadece kendisi için
anlaml? olan uyarana cevap verir.
1-Kurba?alar?n hareket eden böcekleri yakalamas? hareketsizlere tepki
vermemesi
2-Akbabalar?n ölü hayvan vücutlar?na yönelmesi,Kartal?n canl? hayvan vücuduna
yönelmesi

g-Canl?lar geli?tikçe davran??lar? da karma??kla??r.


Tek hücrelilerde davran??

Tek hücrelilerde davran??lar?n tümü kal?tsald?r.Davran?? sil,kamç? hareketi
,ameboid hareket endospor ve kist olu?umu ?eklindedir.Tek hücrelilerde
uyarana yakla?ma ve uyarandan uzakla?ma ?eklinde gerçekle?en davran??lara
taksi (Göçüm) denir.
Taksi davran??? uyarana yakla?ma (Pozitif taksi) veya uyarandan uzakla?ma
(Negatif taksi) ?eklinde gerçekle?ir.

Uyaran çe?idine göre taksiler
1-I??k :Fototaksi
2-Kimyasal:Kemotaksi
3-Su:Hidrotaksi
4-Is?:Termotaksi ?ekillerinde olur.

Bitkilerde davran??

Bitkilerde çimlenme,çiçek açma,yaprak dökme,tropizma ve nasti bitkilerde görülen önemli davran??lard?r.Uyaran ???k,?s?,su,kimyasallar ve travmalar olabilir.Tepkilerin verilmesinde hormonlar düzenleyicidir. Tepki ise mitoz,turgor de?i?imi veya asimetrik büyüme ile gerçekle?ir.
Yap?lan çal??malar bitkilerinde belli bir alanda ürettikleri özel salg?larla birbirlerinin metabolizmalar?n? kontrol ettikleri görülmü?tür.Ayr?ca etilenin etkisinde unutmamak gerekir.
Bitkilerde nasti ve tropizma kal?tsal davran??lard?r.
1-Tropizma(Yönelim):Asimetrik büyümeler sonucu geli?ir.Hormonlar?n da??l?m?nda görülen asimetri sonucu, dengesiz turgor ve hücre bölünmeleri ile gerçekle?ir.Yava? gerçekle?en davran??t?r. Bu durum bitkinin farkl? k?s?mlar?n?n hormonlara farkl? cevap vermesinden kaynaklan?r.
Tropizmada daha çok uç meristeminden salg?lanan oksin hormonu etkilidir.


Örne?in uç k?s?mdaki oksin hormonu ???k varl???na göre farkl? da??l?m gösterir Bu durum bitkide yönelmeyi gerçekle?tirir. Oksinlerin da??l?m? karanl?kta ve ?????n tepeden geldi?i durumlarda dengelidir. Bu yüzden bitkide her hangi bir yönelme görülmez, ancak e?er ???k bir yönden geliyorsa ?????n geldi?i yönde oksin miktar? az, ?????n geldi?i taraf?n kar??s?nda oksin miktar? fazlad?r


a-Fototropizma (Uyaran: ???k) Gövde pozitif tepki kök ise negatif tepki verir.

b-Jeotropizma (Uyaran:Yerçekimi) Gövde negatif kök ise pozitif tepki verir. Batakl?k ve sulak ortam bitkilerinin baz? kökleri negatif jeotropizma gösterir. Bu tip kökler havaland?rma kökleri olarak adland?r?l?r ve batakl?k topra??nda O 2 nin az olmas?ndan dolay? köklerin gaz al?? veri?inde rol al?rlar.

c-Hidrotropizma (Uyaran :Su) Kökler pozitif hidrotropizma göstererek suyun fazla oldu?u ortamlara do?ru yönelirler.


d-Kemotropizma (Uyaran:Kimyasallar=asitler,bazlar,gübre) Kökler kimyasallara kar?? pozitif (Gübre) veya negatif (Asit) tropizma gösterirler.

e-Travmatropizma (Uyaran:Yaralanma) Kökler yaralanmaya neden olan faktörlere kar?? negatif tropizma gösterir.
f-Haptotropizma (Uyaran:Temas) Sarma??k ve fasulyenin sülük gövdelerinde de?meye kar?? pozitif tropizma gösterir.


2-Nasti(?rkilme):Baz? bitkiler ise uyart?lar?n yönüne ba?l? olmaks?z?n çok h?zl? tepki gösterebilirler. Bu tür davran??lar?nda etken olan faktör turgor olay?d?r.
Örnek:Küstüm otunun duyarl? yaprak¬lar? dokununca hemen kapan?r.
Örnek: Böcek yiyen bitkilerin çiçe?ine böcek konunca çiçe?in yapraklar? hemen kapan?r.
Bu hareketler turgor bas?nc?ndaki de?i?melerle düzenlenir ve nasti hareketleri ad?n? al?r.Uyaran?n yönüne ba?l? olmaks?z?n gerçekle?en tepki tarz?ndaki hareketlerdir.Uyarana göre adland?r?l?r.

a-Fotonasti.......(Uyaran:???k):Papatya çiçeklerinde
b-Termonasti....(Uyaran:Is?):Çi?demin yaprak hareketlerinde
c-Sismonasti....(Uyaran:Sars?nt?,De?me):Küstüm otunda
d-Tigmonasti....(Uyaran okunma):Böcek kapan bitkilerde


Hayvanlarda davran??

1-Do?u?tan gelen davran??lar-?çgüdüsel davran??lar:
a-?çgüdüsel davran??lar
b-Refleksler -Kal?tsal -?artl?
2-Ö?renilmi? davran??lar
Notlar:
Anahtar uyaran: ?çgüdüsel davran???n ba?lamas?n? ve zincirleme devam ettiren uyarand?r.Y?rt?c?n?n veya annenin sesi, di?inin veya rakibin kokusu ,s?cakl?k azalmas?, günlerin k?salmas?, gece karanl??? vb uyaranlar canl?larda uyar? olu?turur. Hayvanlarda bu uyar?lar özel davran??lar?n gerçekle?mesine neden olur. Ancak bir uyaran bir tür için anlaml? iken ba?ka bir tür için anlam ta??mayabilir.Her çevresel de?i?ken uyaran özelli?i ta??mayabilir
?artlanma:Hedefe ula?mak için yap?lmas? ve yap?lmamas? istenen davran??lar?n kazand?r?lmas?.
Spontane davran?? ?? uyaran ko?ulu olmadan kendili?inden olu?an davran?? Örn:heyecan,hiddet,uyuma,uyanma
1-Do?al(Genetik) davran??
Bu davran??lardan baz?lar? do?ar do?maz yap?l?rken örn:solunum baz?lar? belirli bir döneme girildi?inde yap?l?r. Örn:Koza örme
a-Refleks:Canl?larda d??ar?dan gelen etkilere verilen ani ve de?i?mez tepkilere refleks denilir. Refleks hareketleri beyne ula?madan, omurilik taraf?ndan yönetildi?i için h?zl?d?r. Sinir sistemine sahip tüm canl?larda refleks davran??? vard?r. . Bilinç d??? gerçekle?ir.Kal?tsal ve türe özgüdür.De?i?ebilirler Örne?in insan?n dizine vurulursa ba¬cak öne do?ru hareket eder (diz kapa?? refleksi), kurba?an?n baca??na asit de?dirilirse hemen baca??n? çeker


b-?çgüdüsel Davran??: Belli bir içgüdü davran??? bir seri faaliyeti içine al?r. Örne?in ku?lar?n yuva yapma içgüdüleri yuva yap?m?nda kullan?lan malzemelerin bulunmas?, uygun yuva alan?na ta??nmas?, kendilerine özgü yuva ?eklini yapma gibi birçok faaliyeti kapsar. ?çgüdü ?eklindeki davran??larda bir organizma belli bir uyart?ya kar?? daima ayn? ?ekilde tepki gösterir. Çevresel etkiler içgüdüsel davran??lar? etkilemez.?çgüdüsel davran??lar?n ?ekli türe özgüdür.?çgüdüsel davran??a bak?larak hayvan?n hangi türden oldu?u saptanabilir.Benzer içgüdüsel davran??lara bak?larak hayvanlar aras?ndaki kal?tsal yak?nl?klar ve evrimsel özellikler saptanabilir.

2-Ö?renilmi? Davran??lar

?çgüdüsel davran??lar ö?renmeyle de?i?ebilir,farkl? ?ekillere dönü?ebilir. Ö?renilmi? davran??lar do?u?tan kazan?lm?? davran??lardan farkl?d?r. Çünkü hayvan yeni durumlara kar??, yeni tepkiler geli?tirir ve bu tepkileri uzun süre hat?rlar. Ö?renme çe?itli ?ekillerde ortaya ç?kabilir
a. Al??kanl?k yoluyla ö?renme: Bir hayvan belli aral?klarla tekrar tekrar ayn? ?iddette bir uyarana maruz kal?rsa, gösterdi?i tepki yava? yava? azal?r ve sonunda o uyarana tepki göstermez.
Örne?in; örümce?in a??na çubukla dokunulursa, hayvan hemen dokunulan yere h?zla hareket eder. Ayn? hareket sürekli tekrarlan?rsa, örümce?in belli bir zaman sonra hiç tepki göstermedi?i görülür.

b. ?artlanma yoluyla ö?renme: Bu çe?it ö?renme Pavlov'un köpekler üzerinde yapt??? deneylerle ispatlanm??t?r.
Pavlov, bir köpe?e besin verdi?inde a?z?nda salya salg?s?n?n artt???n? gözlemlemi?tir. Sadece zil sesi duyuruldu?unda köpek salya salg?lamaz.
Pavlov köpe?e besin verdi?i anda zil çalm?? ve bu i?lemi birçok kez tekrarlam??t?r. Bu ?ekilde birçok deneyden sonra köpe?in zil sesini i?itti?i zaman besin verilmedi?i halde salya salg?lad???n? görmü?tür. Böylece ara?t?r?c? yeni bir refleksin geli?ti?ini göstermi?tir.
Burada ?artl? refleks meydana gelirken, bir uyaran?n yerini di?erinin ald???n? hat?rda tutmak gerekir. Yani bir A uyaran?n?n, B tepkisini meydana getirdi?ini kabul e****m. E?er C uyaran?n?n da B tepkisini meydana getirmesi sa?lan?rsa, C uyaran? A uyaran?n?n yerini alm?? olur. Hayvan bu uyarana kar??, t?pk? eski uyarana gösterdi?i ?ekilde tepki gösterir.

c. ?zlenimle ö?renme: Bu tip ö?renme daha çok yeni do?mu? ya da yumurtadan yeni ç?km?? yavrularda görülür. Bu çe?it ö?renmeyle ilgili yap?lan bir deneyde ördek yavrular? üzerinde çal???lm??t?r.
Ara?t?r?c? kuluçka makinesindeki yumurtadan ç?kan yavrular?n önünde çömelerek ve ördek gibi ses ç?kararak iki yana sallanarak yürüdü?ü zaman genç yavrular?n kendisini izlediklerini görmü?tür. Daha sonra yavrular gerçek örde?in yan?na götürülse bile, yine ördek sesi ç?karan insan? takip etmi?lerdir. Bu çal??malar genç yavrular?n ilk gördükleri hareketli ve sesli ?eyleri takip etmeyi izlenimle ö?rendi?ini göstermektedir.
d. deneme - yan?lma yoluyla ö?renme: Bir hayvan?n yeni bir durum kar??s?nda, meydana gelecek iki tepkiden do?ru olan?n? seçmesi ödül verilerek sa?lan?r. Hayvan cezaland?r?larak yanl?? seçmeler önlenir. Ço?u organizma birçok denemeden sonra do?ru seçim yapmay? ö?renmi?tir.


Sosyal davran??lar

Toplumsal gruplar?n önemli özellikleri:
1.Sosyal hiyerar?i
2.Toplulu?un k?lavuzlar? vard?r.
3.Güçlü bir ileti?im ve haberle?me a?? vard?r.
4.Topra?a ba?lanma,yay?lma ,avlanma alanlar? vard?r.
Bu özellikler toplulu?un ya?ama ?ans?n? artt?r?r.Bireyler aras?ndaki çat??may?
azalt?r.Enerjinin ve zaman?n bo?a harcanmamas? sa?lanm?? olur.
Hayvanlar aras? ileti?im türe özgü yollarla (koku,ses,hareket ve organlar?n ?ekli
de?i?tirmesi vb) sa?lan?r.
Hayvanlar?n davran??lar?ndaki koordinasyon kal?tsal ,sinirsel ve hormonsal olmak
üzere üç ?ekilde gerçekle?ir

Hayvan gruplar?n?n sa?lad??? faydalar
1-Korunma
2-Beslenme
3-Üreme
4-Enerjinin verimli kullan?m?
Hayvanlar aras? haberle?me ?ekilleri
1-Sesle :Her tür özgün sesi ile e? bulma,tehlikeyi bildirme,besinin bulundu?u
yere ça??rma gibi özel davran??lar sergilerler
2-Özel hareketlerle:Kabarma,belli organlar? (kanat,kuyruk,ba?,kulak vb)hareket
ettirme vb
3-Özel kokularla:Özel kokular haberle?me,yerini bildirme,savunma vb

www.talebedunyasi.com Canl?lardaki biyolojik canl?l?k ve davran??lar

Biyolojik saat

Biyolojik saat:Belirli aral?klarla tekrarlanan davran?? ?ekillerini ifade eder.
Bu davran??lar,günlük,ayl?k,mevsimlik,y?ll?k olabilir.?nsan?n fizyolojik
etkinliklerinin ço?u ,günlük ritimler gösterir. Son ara?t?rmalara göre bu özellik
,beyinde bulunan ve pineal bez denilen ????a duyarl? bir yap? taraf?ndan
düzenlenmektedir.Bu yap? ,?????n azalmas?na ba?l? olarak melatonin denen bir
hormon salg?lar.Melatonin seratonin hormonundan ?????n olmad??? durumlarda
üretilir. Salg?lanmas? karanl?kta artar,???kta durur.Bu yolla uyku ve uyan?kl?l?k
zaman? ayarlan?r. Melatonin canl?daki düzenleyici rolünü engellemelerle yapar.

Örn: Yaban hayatta günlerin k?salmas? melatonin hormonunun döngüsel
salg?lanma süresini art?rd??? için üreme sistemine olumsuz etki yaparak üreme
etkinli?ini durdurur.

Örn:Ak?am saatlerinde salg?lanan melatonin bireyin metabolizmas?n?n dü?mesi
ve uyumaya haz?rlanmas? yönünde etki eder.

 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn173
mod_vvisit_counterDn1225
mod_vvisit_counterBu Hafta10888
mod_vvisit_counterBu Ay40750
mod_vvisit_counterToplam7564195

Kimler evrimii

Şu anda 84 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev