TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 

I. BÜYÜME ve GEL??ME

1. Büyüme ve Geli?menin Tan?m?
Büyüme ve geli?me, döllenmeden sonra anne karn?nda ba?layarak eri?kinli?e kadar sürer, Çocuklar? yeti?kinlerden ay?ran en önemli özellikler, çocuklarda büyüme ve geli?menin görülmesidir. Genellikle büyüme ve geli?me terimleri e? anlaml? olarak kullan?l?r. Ancak büyüme ve geli?me farkl? farkl? olaylard?r. Büyüme vücut hacmindeki ve kütlesindeki art??a denir. Geli?me ise biyolojik olgunla?ma sürecini ifade eder. Büyümede hem hücre say?s? hem de hücrenin hacmi artar. Geli?mede ise dokular?n ve hücrelerin yap?s?ndaki de?i?iklikler sonucunda biyolojik i?levlerde olgunla?ma meydana gelir. Geli?me büyüme, olgunla?ma ve ö?renmenin etkisi alt?ndad?r. Bilgi veya bilgiler bütününü bellemek olarak tan?mlanan ö?renme, her ya?ta büyüme ve geli?meyle birlikte gerçekle?ir.
Büyüme ve geli?me her ne kadar farkl? olaylarsa da birbiriyle ba?lant?l? de?i?ik a?amalar? bulunan bir süreçtir. Bebeklerin a??rl?klar? do?umlar?ndan itibaren belli aral?klarla sa?l?k personelince tart?l?r boylan ölçülür ve baz? davran?? özellikleri izlenir. Böylece bebe?in büyüme ve geli?mesiyle ilgili herhangi bir olumsuz durumun bulunup bulunmad??? belirlenir.
2. Büyüme ve Geli?mede Rol Oynayan Faktörler
Büyüme ve geli?meyi etkileyen bir çok faktör vard?r.
Bunlar; • Genetik, • Hormonal, • Beslenme, • Fiziki çevredir.
a) Genetik
Anne ve babaya ait özellikler genlerle ta??narak çocuklara geçer. Anne ve babaya ait genler çocu?un di?er özelliklerinde oldu?u gibi büyüme ve geli?mesinde de etkilidir. Örne?in, anne ve babas?n?n uzun boylu olu?u belli bir ölçüde çocu?un boyunda da etkilidir. Uzun boylu anne ve babaya ait çocuklar?n boylar? akranlar?na göre biraz daha uzundur.
b) Hormonal
Büyüme ve geli?mede genetik yan?nda hormonlar da oldukça etkilidir. Hipofiz, tiroit ve paratiroit bezlerinden salg?lanan çe?itli hormonlar büyüme ve geli?meyi etkiler. Örne?in, hipofiz bezinden salg?lanan büyüme hormonun az veya çok salg?lanmas? büyüme ve geli?meyi etkiler. Büyüme hormonunun az salg?lanmas? sonucunda cücelik fazla salg?lanmas?nda da dev cüsselilik (devlik) meydana gelir. Yine akromegali gibi geli?im bozukluklar? da hormonal kaynakl?d?r.
c) Beslenme
Büyüme ve geli?mede etkili olan faktörlerden bir di?eri de beslenmedir. Yeterli ve dengeli beslenilmedi?i zaman büyüme ve geli?mede gerilik görülür. Genetik faktörlerin büyüme ve geli?meyi etkiledi?ini belirtmi?tik. Uzun boylu anne ve babadan do?an çocu?un da uzun
boylu olaca??n? belirtmi?tik. Burada çocu?un uzun boylu olmas?nda genetik yap?n?n etkili olmas? kadar beslenme de etkilidir. Yeterli ve dengeli beslenme büyümeyi ve geli?meyi olumlu etkiler. Beslenmesi yetersiz ve dengesiz olan çocuklarda geli?im bozukluklar? görülür.
d) Fizikî çevre
Büyüme ve geli?meye etki eden faktörler aras?nda fiziksel çevrenin ayr? bir önemi vard?r. Fiziksel çevre olarak kabul edilen ?s?, ???k, radyasyon, bar?nak, gürültü, la??m ve pis sular, hava, çöplükler vb. say?labilir. Fizikî çevre ?artlar?ndaki olumsuzluklar sa?l??? da olumsuz etkiler. Dolay?s?yla bu olumsuz çevre ?artlan büyüme ve geli?meyi etkiler. Örne?in, pis sular?n içme suyu olarak kullan?lmas? çe?itli hastal?klar?n olu?mas?na neden olur. Hastal?klar ise büyüme ve geli?meyi olumsuz etkiler. Yine fizikî çevre içinde yer alan radyasyon, büyüme ve geli?meye en fazla etkili olan etmenlerden biridir. Örne?in, Çin hükümeti taraf?ndan Do?u Türkistan’da yap?lan nükleer denemeler sonucu yeni do?an çocuklarda birçok geli?im bozukluklar? görülmü?tür. Radyasyonun etkisiyle yeni do?an çocuklar?n kafa yap?s?nda anormallikler, göz yuvarlar?nda bozukluklar, dudaklarda y?rt?kl?klar gibi geli?im bozukluklar? görülmü?tür.
Buraya kadar yap?lan aç?klamalardan sonra büyüme ve geli?meyi olumsuz etkileyen çevresel faktörlerden baz?lar?n? a?a??daki gibi özetleyebiliriz:
• Annenin yeterli ve dengeli beslenmemesi,
• Gebelik s?ras?nda hekim kontrolü d???nda ilâç kullan?lmas?,
• Gebeli?in özellikle ilk aylar?nda röntgen çektirilmesi, Gebeli?in ilk aylar?nda grip, k?zam?kç?k vb. ate?li hastal?klara yakalan?lmas?,
• Gebe annede böbrek, kalp gibi sistemik hastal?klar?n olmas?,
• Psikolojik travmalar?n olmas? büyüme ve geli?meyi olumsuz etkileyen çevresel etkenlerden baz?lar?d?r.
3. Büyüme ve Geli?me Dönemleri
a) Bebeklik dönemi
Bebeklik dönemi do?umdan sonraki birinci ya? gününe kadar olan süreyi kapsar. Di?er bir ifadeyle bebeklik dönemi 0-12 aylar aras?d?r. Bebeklik dönemi yeni do?an ve yeni do?an sonras? dönem olmak üzere iki k?sma ayr?l?r. Yeni do?an dönemi do?umdan itibaren O- 28 günlük süreyi kapsar. Yeni do?an döneminden sonraki bir ya??na kadar olan süre ise yeni do?an sonras? dönemidir. Bebeklik döneminde çocuk tamamen anneye ba?l? olup korunmaya muhtaçt?r. D??ardan bak?ma ve beslenmeye gerek duyar. Sürekli al?c? ve pasiftir, ilk üç ayda içe dönük olup zaman?n?n ço?unu uyku ile geçirir, annesi ve kendisini iki ayr? insan olarak ay?rt edemez. Kendisini annesinden ayr? bir insan olarak alg?lamas? üç aydan sonra ba?lar. Beklemeye tahammülü yoktur, ihtiyaçlar?n?n hemen kar??lanmas?n? ister.
Bebeklik döneminde en önemli organ a??zd?r. Bu nedenle bebeklik dönemine oral dönemi de denilmektedir. Bu dönemde bebek iyi ve kötüyü a?z?yla ay?rt eder. Çevresini a??z yard?m?yla tan?r. Beslenmesini a??z yoluyla anne memesinden yaparken anne ile çocuk aras?nda duygusal bir ba? kurulur.
Bebeklik döneminde, bebe?in gereksinimlerinin sürekli olarak ve zaman?nda giderilmesi güven duygusunu geli?tirir. Aksi durumda bebe?in yetersiz ve :düzensiz doyurulmas? güven duygusunun geli?mesini olumsuz etkiler.
Bebeklik döneminde ruhsal geli?me yan?nda bedensel geli?me de meydana gelir. Bu dönemde h?zl? bir bedensel büyüme ve geli?me gözlenir. Ortalama olarak 3-3,5 kg kadar olan bebek bu dönem sonuna do?ru ilk a??rl???n?n yakla??k üç kat?na ula??r. Do?umda 350 gram kadar olan beyin, 12 ay sonunda 900 gram kadar olur. Ayn? ?ekilde bebe?in boyu da uzar. Boy, do?umdaki boy uzunlu?unun yar? kat? kadar uzar. Bu dönem sonunda el, ayak gibi organlar?n? kullan?r. Yürümeyi ve konu?ma gibi özellikleri kazanmaya ba?lar.

b) Çocukluk dönemi
Çocukluk dönemi 1-6 ya?lar aras?n? kapsar. Çocukluk dönemi kendi aras?nda iki ayr? döneme ayr?l?r. Bunlar;
• Özerklik dönemi (anal dönem]
• Oyun dönemi (fallik dönem] dir.
Özerklik dönemi: Özerklik dönemi 12-36 aylar aras?n? kapsar. Özerklik döneminde tuvalet e?itimi verildi?inden bu döneme tuvalet e?itimi dönemi de denir. Özerklik döneminde bebek ayakta durur, yürür ve konu?ur. Bu dönemde çocuk art?k çevresini ke?fetmeye ba?lar. Yava? yava? anneye ba??ml? durumdan ç?kmaya ba?lar.
Çocuk bu dönemde s?n?rs?zca özgürlük kullanmay? isterken anne de tuvalet e?itimini sa?lamaya çal???r. Bu s?rada anne ile çocuk aras?nda mücadele ba?lar. Tuvalet e?itimine 12-15’inci aylarda ba?lanabilir.
Özerklik döneminde annenin çocu?a a??r? bask? uygulamas? sonucunda baz? bozukluklar ortaya ç?kabilir. Çocuk, a??r? düzenli, titiz, uysal veya a??r? isyankâr, huysuz, cimri olabilir.
Bu dönemde çocuk kendi kendine yemek yeme e?ilimindedir. Çocuk biraz ortal??? kirletse de bu davran??? desteklenmelidir.
Oyun dönemi: Oyun dönemi 3-6 ya? aras?n? kapsar. Bu döneme okul öncesi dönem de denir. Oyun döneminde, özerklik dönemine özgü olan inatç?l?k ve çe?itli olumsuzluklar ortadan kalkar. Bunun yerine giri?ken, yard?msever, canl?, hareketli, kendi i?ini kendi yapan, oyunu seven, ya??tlar?yla ili?ki kuran, payla?ma e?ilimindeki özellikler geli?ir. Bu dönemde çocuk toplumca kabul edilen amaçlara yönelir ve daha yap?c?d?r. Duygu ve davran??lar?n? kontrol etme yetene?ini kazanmaya ba?lar.
Oyun döneminde çocu?un öykü ve masallara kar?? ilgisi daha fazlad?r. Çocuk bu dönemde hayalle gerçe?i kar??t?rabilir. Sürekli hareket halindedir. D?? dünyaya ilgisi artm??t?r. Bu dönemde çocuk cinsel organ?n? ke?feder. K?zlar k?z çocuk, erkekler de erkek çocuk olduklar?n? fark eder. Bu dönemde erkek çocuklar anneye, k?z çocuklar ise babaya yak?nl?k duyar. Zamanla erkek çocu?un anneye duydu?u a??r? yak?nl?k azal?r. Erkek çocuk babayla ili?ki kurmaya ba?lar. Bu durum k?zlarda daha uzun sürer. Çocukta benlik geli?ir.
c) Okul ça?? dönemi
Okul ça?? dönemi, çocu?un aileden ayr?l?p d?? dünya ile tan??t??? ça?d?r. Okul ça?? dönemine ilkokul ça?? da denir, ilkokul ça?? 6-11 ya?lar? aras?d?r. Bu dönem, ergenli?in ilk belirtilerinin oldu?u 12 ya??nda sona erer. Bu dönemde okul çevresi ve e?itim, çocu?un bak?? aç?s?n? geni?letir. Bulundu?u ortamda yeni kelimeler ö?rendi?inden kelime da?arc??? zenginle?ir. Soyut kavramlar çocuk taraf?ndan ö?renilmeye ba?lan?r. Kendisinin toplum ve çevre taraf?ndan benimsenmesine önem verir.
Çocuklar kendi cinsleriyle grupla?ma e?ilimindedir. Okul döneminde çocuklar?n cinsel kimli?i iyice belirginle?ir. Çocuk do?ruyu, yanl???, iyiyi ve kötüyü ay?rabilecek özellikleri kazanmaya ba?lar. Okul ça?? döneminde de çocuk oldukça hareketlidir.’ Oyun oynar ancak oyun döneminden farkl? olarak oyun soka?a kaym?? ve akranlar?yla oynamaktan zevk al?r duruma gelmi?tir.
Okul döneminde çocuk aileden ayr?larak yeni bir çevreye girer. Böylece yeni arkada? ve dolay?s?yla yeni ili?kiler kurar. Bu dönemde anne ve baban?n yan?nda ö?retmeni örnek almaya ba?lar. Oyun okul döneminde de önemlidir. Oyun oynamas? s?ras?nda ve di?er durumlarda çocuk kendi cinsiyle birlikte olma e?ilimindedir. Bu dönemde kurallara s?k? ba?l?l?k vard?r. Do?ru ve yanl??? çocuk ay?rt edebilir. Bu dönemde çocu?un özelliklerinin di?er çocuklardaki özelliklerle kar??la?t?r?lmas? oldukça yanl??t?r. Bu durum çocuklarda güvensizlik duygusunun geli?mesine neden olur.
Okul döneminde dikkat edilmesi gerekenlerden birisi de çocuklar?n kavrama yeteneklerinin farkl? olaca??d?r. Bu durum ö?retmen ve aile taraf?ndan bilinerek davran??lar buna göre ayarlanmal?d?r. Okuldaki ve evdeki ili?kilerin, çocu?un bedensel ve ruhsal geli?imini önemli ölçüde etkiledi?i unutulmamal?d?r.
d) Ergenlik dönemi
Ergenlik dönemi okul ça??n?n bitti?i 12’nci ya?tan sonra ba?lar ve 21 ya??na kadar sürer. Di?er bir ifadeyle 12 - 21’inci ya?lar aras?na ergenlik dönemi denir. Çocuklukla yeti?kinlik aras?ndaki dönem olan ergenlik dönemi kendi aras?nda erken ergenlik, tam ergenlik ve geç ergenlik olarak üç döneme ayr?l?r. Ergenlik dönemine ait özellikler ilerleyen konularda ayr?nt?l? aç?klanacakt?r.

e) Yeti?kinlik dönemi
Yeti?kinlik dönemi 21-65 ya?lar aras?ndaki dönemdir. Yeti?kinlik döneminde belli bir olgunlu?a eri?ilmi?tir. Bu dönemde evlilikler yap?l?r. Çocuklar do?ar ve sorumluluk artar. Ailenin geçimi için anne ve baba çal???r.
Anne ve baba toplumsal sorunlarla iç içedir. D??ardan gelen sorunlara anne ve baba birlikte gö?üs gererek mücadele eder. Bütün kararlar anne ve baba taraf?ndan verilir.
Yeti?kinlik döneminde büyüme ve geli?me durmu?tur. Vücudun yap?m ve y?k?m oran? e?ittir.
Yeti?kinlik döneminde ki?i art?k toplumun yeti?kin bir bireyi olup de?i?ik görevler üstlenmi?tir. Dengeli kararlar almak ve gerçekçi yakla??mlarla, yüklenmi? oldu?u görevleri yerine getirmek zorundad?r. Att??? her ad?m?n sonuçlar?n? de?erlendirme durumundad?r. Ba?ar?lar?n? ve ba?ar?s?zl?klar?n? dengeli bir ?ekilde de?erlendirmelidir. Bu dönemdeki ki?i, toplumun güven duydu?u dengeli üretken ve sa?l?kl? ili?kiler kurabilen bir bireyi olmak zorundad?r. Ki?i gelece?ine güven duymal?, kendini geli?tirme çabas? içinde olmal?d?r. Yeti?kinlik döneminin bir di?er özelli?i de ailelerin kurularak topluma yeni bireyler kazand?r?lmas?d?r. Bu nedenle yeni ku?aklar yeti?tirilirken onlara rehberlik yap?lmal?d?r.
f) Ya?l?l?k dönemi
Yeti?kinlik dönemden sonra gelen ya?l?l?k dönemi 65 ya??ndan sonraki dönemi içine al?r. Ya?l?l?k dönemine ihtiyarl?k dönemi de denir. Ya?l?l?k döneminde vücuttaki yap?m y?k?mdan azd?r. Bu nedenle ya?l?lar?n vücutlar?nda küçülme ba?lar. Ya?l? insanlar art?k i? gücünü kaybetmi?lerdir. Bu dönemde ya?l?lar kendini i?e yaramaz hissine kap?labilir. Buna ba?l? olarak içe kapanabilir. Ya?l?lara, kendilerini yaln?z ve i?e yaramaz gibi duygulara kap?lmamas? için gerekli önem verilmelidir. Ya?l?lar?n bilgi ve tecrübesinden faydalanarak onlara ihtiyaç duyuldu?u hissi verilmelidir.
4. Ergenlik Dönemi ve Özellikleri
Ergenlik dönemi çocuklukla yeti?kinlik aras?ndaki geçi? dönemidir. Bu nedenle kendine özgü özellikleri ta??r. Bu dönemin en önemli özelli?i h?zl? bedensel, ruhsal ve cinsel geli?menin görülmesidir. Ergenlik döneminin de içinde bulundu?u büyüme ve geli?me dönemlerindeki vücut oran?ndaki de?i?meler belirgin bir ?ekilde kendini gösterir. Daha önce de belirtti?imiz gibi 12-21 ya?lar aras? ergenlik dönemidir. Ergenlik ça??na giri? ya?? cinsiyete ve iklime göre de?i?ir. K?zlar ergenlik dönemine erkeklere göre 2 y?l daha önce girer. S?cak ülkelerde ergenlik ça??na girme, ?sveç, Norveç gibi so?uk ülkelere göre daha erken olur.
Ergenlik döneminde boy uzamas? erkeklerde 10-30 cm, k?zlarda ise 10-20 cm aras?ndad?r. Ayn? ?ekilde ergenlik döneminde ortalama 15 kg kadar kilo art??? meydana gelir. Kilo ve boy art???yla birlikte iskelet sisteminde de önemli de?i?iklikler olmaktad?r. Ya? dokusunda artma ve kas dokuda geli?me olur. Ya? doku ve kas dokudaki de?i?iklikler k?z ve erkeklerde farkl?l?k gösterir. Kas geli?imi erkeklerde k?zlara göre daha fazla, ya? dokusundaki art?? ise k?zlarda erkeklere göre daha fazla olu?ur. Ergenlik dönemindeki de?i?ikliklerden bir di?eri de hormonlardaki art??t?r. Özellikle büyüme hormonu ile e?eysel hormonlarda art?? olur.
Ergenlik dönemindeki k?zlarda ve erkeklerdeki de?i?iklikleri k?saca a?a??daki gibi aç?klayabiliriz.
Ergenlik dönemindeki k?z çocuk: Ergenlik dönemine giren k?z çocuklar?nda baz? de?i?iklikler görülür. Ergenlik dönemindeki k?z çocu?unda ikincil de?i?iklikler olu?ur. Bu de?i?iklikler sonucu ergenlik dönemindeki k?z çocuklar?n vücutlar?nda keskin çizgiler kaybolmaya, kollar, bacaklar ve di?er organlar? bir kad?ndaki gibi biçimlenmeye ba?lar. Koltuk altlar? ve cinsel bölgelerde k?llanma olur. Yüzlerde sivilceler olu?abilir, ikincil de?i?ikliklerin yan?nda meydana gelen as?l de?i?iklikler yumurta hücresinin olgunla?mas? ve buna ba?l? olarak meydana gelen âdet kanamalar?n?n ba?lamas?d?r.
Ergenlik dönemindeki k?zlarda adet kanamalar?n?n ba?lang?c? genellikle 10-13 ya?land?r. Âdet kanamalar? ba?lang?c? bazen 15-16 ya?lar?na kadar gecikebilir. Adet kanamas?, döllenmi? yumurtan?n kopan rahim içi epitel, kan ve ak?nt?larla d??ar? at?lmas? olay?d?r. Yumurtal?klarda yumurtan?n olgunla?mas?, olgunla?an yumurtan?n rahime do?ru ilerlemesi, bu s?rada rahim içindeki de?i?ikliklerle, daha sonra döllenmi? yumurtan?n, adet kanamas? ile ayr?lmas? olaylar?n?n tamam?na birden adet döngüsü denir. Âdet döngüsü normal olarak 28 gündür. Eri?kin bir kad?n?n yumurtal?klar?ndan her 28 günde bir yumurta olgunla?arak at?l?r. Yumurta hücrelerine olgunla?t?ktan sonra yumurtal?ktan at?lmas? olay?na ovulasyon denir. Ovulasyonla yumurta kanal?na (fallop tüpü) at?lan yumurta hücresi erkek e?ey hücreleriyle birle?irse döllenme olay? gerçekle?ir. Döllenme olay?ndan sonra geli?me rahimde olaca??ndan rahim gebelik için haz?r duruma gelir. Kan damarlar? bak?m?ndan zengin hâle gelen rahimin iç tabakas? kal?nla??r.
E?er gebelik meydana gelmeyecek olursa kal?nla?an bu yüzey tabakas? kanama ile birlikte at?l?r. Âdet kanamas? denilen bu olay 45-49 ya?lar?na kadar sürer. Bu nedenle 15-49 ya?lar aras?ndaki kad?nlar do?urgan ça?daki kad?nlar olarak kabul edilir. Âdet kanamalar? gebelik olu?tu?unda durur. Âdet kanamalar? ruhsal gerilimlerde, streste ve baz? hastal?klarda düzensizle?ebilir. Yolculuk, yorgunluk iklim de?i?iklikleri de adet kanamas?n?n normal seyrini bozabilir. Âdet kanamalar?ndaki düzensizlik kanaman?n ilk y?llar?nda da görülür, ilk y?llardaki bu düzensizlik 2-3 y?l kadar sürebilir. Âdet kanamalar? 3-5 gün kadar sürer. Kanaman?n ba?lad??? ilk gün yeni adet döngüsünün ilk günü kabul edilir.
Ergenlik dönemindeki erkek çocuk:
Ergenlik dönemine erkekler k?zlara göre daha geç girer. Ancak k?zlara göre ergenlik dönemi daha uzun bir dönemi kapsar. Ergenlik dönemindeki erkeklerde baz? de?i?iklikler görülür. Bunlar; yüzde sivilcelerin meydana gelmesi, sakal ve b?y?klar?n ç?kmas?, sesin kal?nla?mas?, koltuk altlan ve cinsel bölgelerin k?llanmas?, boydaki h?zl? art??, kaslar?n geli?mesi vb.leridir.
Ergenlik dönemindeki tipik de?i?ikliklerden olan sesin kal?nla?mas? ses tellerinin uzamas?ndan kaynaklan?r. Sesin kal?nla?mas? bazen belirsiz bazen de konu?ma ahenginde düzensizlik yapacak biçimde olabilir.
Ergenlik dönemindeki k?z ve erkeklerde görülen de?i?iklikler tablodaki gibi özetlenebilir. Ergenlik dönemindeki k?z ve erkeklerde ortaya ç?kan fiziksel, anatomik ve fizyolojik de?i?ikliklerin yan?nda psikolojik de?i?iklikler de meydana gelir. Bu de?i?iklikler ilerleyen konularda aç?klanacakt?r.


Ergenlik dönemindeki k?zlarda görülen de?i?iklikler Ergenlik dönemindeki erkeklerde görülen de?i?iklikler
• Boyda uzama meydana gelir.
• Kiloda art?? görülür.
• Koltuk alt? ve cinsel bölgelerde k?llanmalar olur.
• Vücut hatlar? biçimlenir ve gö?üs belirmeye ba?lar.
• Kas gücü zay?f olup kaslardaki art?? yava?t?r.
• ?lk âdet kanamas? görülür.
• Deri ince ve narindir. • Boyda uzama meydana gelir.
• Kiloda art?? görülür.
• Koltuk alt? ve cinsel bölgelerde k?llanmalar olur.
• Testis, skrotum ve cinsel organ büyür.
• Kas gücünde art?? olur. Kaslardaki art?? k?zlara göre daha h?zl?d?r.
• G?rtlak geli?erek önde belirgin bir duruma gelir. Buna ba?l? olarak ses kal?nla??r.
• ?lk meni gelir.
• Derinin kal?nla?mas? k?zlara göre daha fazlad?r.
5. Ergenlik Döneminde Görülen Sorunlar
Ergenlik dönemindeki k?z ve erkeklerde içinde bulunduklar? “bulû?” evresinden kaynaklanan birçok sorun görülebilir. Bulû? ça?? için “delikanl?l?k” ifadesi de kullan?l?r. Delikanl? (adolesan) ifadesi birçok bilim adam? taraf?ndan gencin ruhsal durumunda meydana gelen önemli de?i?iklikleri tan?mlamak için kullan?lmaktad?r.
Bulû? ça??na giren k?z ve erkeklerde fiziksel, anatomik ve fizyolojik de?i?ikliklerin yan?nda duygusal de?i?iklikler de meydana gelmektedir. Bu döneme giren ergenlerde yaln?z olma iste?i, sinirlilik, hayal kurma, derslere kar?? olan isteksizlik, çevresindekilere kar?? kendisini kabul ettirmeye yönelik çaba sarf etme gibi durumlar görülür. Ayr?ca bu dönemdeki ergen, giyime ve d?? görünü?üne büyük önem verir. S?k s?k aynaya bakar saçlar?n? tarar. Bulû? ça??ndaki önemli duygusal de?i?ikliklerden birisi de cinsel konulara kar?? ilgisinin artmas?d?r. Bu dönemde bilgi açl??? içerisindeki delikanl?lara do?ru ve yeterli bilgi verilmelidir. Aksi takdirde hatal? ve yanl?? bilgi edinerek hatal? davran??lara yönelebilirler.
Bulû? ça??ndaki gençlerden baz?lar?nda ya??tlar?na oranla fazla kilo alma, boy k?sal??? ve sivilceler görülür. Bu durumdaki gençler bulunduklar? durumdan dolay? ruhsal s?k?nt?ya dü?ebilir. Ancak bilinmelidir ki bu durumlar geçici olup, zamanla ortadan kalkaca?? için problem yap?lmamal?d?r.
Bulû? ça?? da olarak bilinen ergenlik [delikanl?l?k] dönemi erken ergenlik, tam ergenlik ve geç ergenlik olarak üç ayr? evreye ayr?l?r. Her bir evrede k?z ve erkeklerde farkl? de?i?iklikler gözlenir.
• Erken ergenlik: Ergenli?in erken dönemindeki k?zlarda daha öncede belirtildi?i gibi gö?üsler büyür ve daha belirginle?ir. Bu durumdan, genç k?z dikkat çekece?i dü?üncesiyle rahats?z olur. Dolay?s?yla bulundu?u durumdan dolay? bol elbiseler giyer, yürürken veya otururken omuzlar?n? öne e?er. Genç k?z?n gö?üslerinin geli?mesi gecikti?i takdirde ise endi?eye kap?labilir.
Ergenli?in erken dönemindeki k?zlarda ilk adet kanamas? yersiz bir korku meydana getirebilir. Âdet kanamas?ndan dolay? kendilerinin çevreye ho? olmayan koku saçt?klar? ve pis olduklar? dü?üncesine kap?labilirler. E?er genç daha önce bu konuda ailesi ve ö?retmenlerinden yeterli bilgi al?rsa s?k?nt?lar?n? daha kolay atlat?r.
Erken ergenlikteki erkeklerde ilk belirtiler testis, skrotum ve cinsel organ?n geli?mesidir, ilk defa meni geldi?inde bu durumun normal fizyolojik bir olay oldu?u ergen taraf?ndan bilinmelidir. Aksi takdirde meninin gelmesi durumunda s?k?nt? ve suçluluk duygusuna kap?labilir. Menisinin bula?t??? çama??rlar?n?, çar?af? ve yata?? saklamaya çal???r. Baz? ergenlerde bilgisizlikten kaynaklanan panik daha da büyük boyutta olabilir. Baz? ergenlerde ise aksi durum meydana gelebilir. Bunun sonucunda da cinsel organ?n?n geli?medi?i korkusu olu?abilir. Ancak ergen zamanla bu durumun ortadan kalkaca??n?, bunun cinsel güçle hiçbir ilgisi olmad???n? bilirse problemlerini daha kolay atlat?r. Sesin kal?nla?mas? nedeniyle ergen kendi sesini tan?yamaz ve buna ba?l? s?k?nt?lar da olu?abilir.
Ergenlik döneminde görülen sorunlar?n daha kolay atlat?lmas? için ergene gerekli e?itim verilmelidir. Gerekli e?itim ki?inin ailesi ve ö?retmenleri taraf?ndan verilmelidir.
Erken ergenlikte otoriteye (anne, baba, ö?retmen vb.) kar?? ç?kma davran??lar? görülür. Ergende yaln?z kalma iste?i, çal??maya kar?? isteksizlik, çekingenlik, kendi vücuduna ilgi, cinsiyetle fazla u?ra? gibi sorunlar görülür.
• Tam ergenlik: Bu dönemdeki k?zlarda yüz çizgileri incelerek son biçimini al?r. Erkeklerde yüz erkek görünümü almaya ba?lar. Üreme organlar? son biçimini al?r. Ergenlik döneminin de?i?liklerine al???ld??? evredir. Tam ergenlikte kar?? cinse olan ilgi artar. Anne ve babaya kar?? ölen ba?l?l?k toplumdaki arkada? çevresine do?ru kayar. Grup, önem kazanmaya ba?lar. Tam ergenlikte ba??ms?zl???n kazan?lmas? u?runa ergenin gözünde aile de?er kaybeder. Ergen, arkada?lar?ndan destek arar. Ergende cinsel kimli?in benimsenmesinde kendini yetersiz hissetme gibi sorunlar görülebilir.
Tam ergenlik, f?rt?na ve stresin yo?un oldu?u bir evre oldu?undan ergenin ailesi ve ö?retmenleri taraf?ndan bu durum unutulmayarak uygun davran?? gösterilmelidir.
• Geç ergenlik: Geç ergenlik dönemindeki ki?ili?in geli?mesi, aile ile ili?kilerin düzene girmesi, sosyal ili?kilerin geli?mesi, ba??ms?zl???n ve cinsel olgunlu?un kazan?lmas? ile ilgili sorunlar azal?r. Bu dönemde erkek ve k?zlar birbirlerinin vücut tiplerinden çok ki?ilikleri ile ilgilenirler. Birbirlerinin iç dünyalar?n?, dü?üncelerini, duygular?n?, hayat anlay??lar?n? daha iyi tan?maya çal???rlar. Gelece?e yönelik plânlar yaparlar. Sorumluluk yüklenebilirler, Gelecekle ilgili seçimlerini yaparlar. Evlenebilir, meslek edinebilir ve vatanda?l?k haklar?n? kullanabilirler.
6. Ergenlik Döneminde Olumlu Tutum Geli?tirme
Ergenlik döneminde önemli ruhsal gerilimler ve sorunlar ortaya ç?kabilir. Her genç bu dönemde az veya çok bocalama geçirir. Bu bocalama dönemi gencin görece?i ilgi ve deste?e göre k?sa veya uzun sürebilir. Gencin bocalama dönemini hasars?z geçirebilmesi için ana, baba ve ö?retmenlere birçok görev dü?er. Aileler ergenin sorunlar? konusunda bilgilendirilmelidir. Ana baba ve ö?retmenler, ergenlik ça??ndaki çocuklar?n olgunla?mas?n? sa?layacak ortam? haz?rlamal?d?r. Ergenin, bu dönemde do?ru bilgilenece?i, kolayca sorunlar?n? tart??abilece?i güvenilir bir çevreye ihtiyac? vard?r. Bu a?amaca uyumlu bir grup arkada?l??? ile kar?? cinsten ki?ilerle dengeli ve uyumlu arkada?l?klar kurmak çok önemlidir. Dengeli ve uyumlu grup arkada?l??? ile ayn? ?ekilde kar?? cinslerle yap?lan arkada?l?k ergenlik dönemindeki bocalamay? en aza indirir.
Meslek seçimi ve gelece?e yönelik hedefler genellikle ergenlik döneminde yap?l?r. Bu nedenle ergen kendi yeteneklerini tan?mal?d?r. Kendi yeteneklerini bilen ergen durumuna uygun olan en iyi mesle?i seçer. Yeteneklerine ve becerisine göre meslek seçen ergen hayat? boyunca mutlu ve ba?ar?l? olur. Ayn? zamanda ergen bütün yetene?ini kullanma imkân? bulur. Mesle?inde uyumlu çal??aca??ndan hayat?n?n daha sonraki evrelerinde i?iyle ilgili problemler en aza iner. Çal??ma hayat?nda plânl? olmak, ba?ar?y? art?ran önemli bir etkendir. Bu nedenle plânl? çal??ma ergenin daha ba?ar?l? olmas?n? sa?lar. Dolay?s?yla da doyuma ula?an ergen daha sa?l?kl? bir davran?? kazan?r.
Ergenlik dönemindeki bir çok sorunun a??larak olumlu tutum geli?tirilmesinde hobilerin ve spor yapman?n önemi fazlad?r. Ergenin sinemaya gitmek, kitap okumak, koleksiyon yapmak gibi hobilerle u?ra?mas? onun rahatlamas?n?, stresini atmas?n? ve birçok olumsuz davran???n engellenmesini sa?lar. Ayn? ?ekilde ergenin spor yapmas?n?n bedensel ve ruhsal geli?imine önemli katk?s? vard?r. Spor hem bedeni geli?tirir hem de ergenin stresini atmas?na yard?mc? olur.
Ergen sosyal ili?kilerde tutarl? sayg?l? ve kat?l?mc? olmal?d?r. Çünkü ergen kendisinin de toplumun bir bireyi oldu?u ve baz? sorumluluklar?n?n oldu?u bilincini ta??mal?d?r.
Ergenlik döneminin, ki?ilerin daha sonraki dönemlerini etkiledi?i unutulmamal?d?r. Ki?ili?in bu dönemde olgunla?mas?, e? ve meslek seçiminin ve önemli kararlar?n bu dönemde al?nmas? hayat?n sonraki dönemlerini etkiler. Ergenlikte geçirilen baz? hastal?klar; daha sonraki dönemlerde ki?inin sa?l???n? etkiler. Bu nedenle ergenlik döneminin sa?l?kl? geçirilmesi gerekir.
Ergenlik döneminde olu?an bedensel ve ruhsal de?i?imlerin ki?iler aras?nda farkl?l?k gösterece?i ergene aç?klanmal?d?r. Buna ba?l? olarak olu?acak olumsuz davran??lar önlenerek, ergenin sa?l?kl? bir evre geçirmesi sa?lanmal?d?r.
Ergenlik dönemi 12-21 ya?lan aras?ndaki süreyi içine al?r. Bu dönem daha önceki dönemlerin bir düzene sokuldu?u dönemdir. Ergenlik, anî ve co?kulu tepkiler gösterilen, tedirginlik, huzursuzluk ile ne?e ve mutlulu?un birbirini izledi?i bazen de iç içe ya?and??? bir dönemdir. Bu dönemdeki gençlerde genellikle al???lagelmi? davran??lara kar?? ç?kma e?ilimi vard?r. Özellikle de anne baba ve di?er büyüklerin davran??lar?n? be?enmezler. Ana ve babaya kar?? gelme e?ilimi vard?r. S?k s?k gelece?e yönelik plânlar yapar. Ba??ms?z olma ile bir gruba ait olma duygular? aras?nda bocalama vard?r. Aile bu dönemde gencin s?k?nt?lar?n? dikkate alarak anlay??l?, esnek ve sab?rl? davranmal?d?r. Bununla birlikte genç tamamen serbest b?rak?lmamal?d?r. Belirli s?n?rlar?n konulmas? gerekir. Gencin problemlerinin konu?ularak anlay??l? bir ?ekilde çözülmesi sa?l?kl? bir geli?meyi sa?lar. Problemlerin çözülmesi, gençle konu?ulmas?, gencin dinlenilmesi gibi ho?görü ortamlar?nda sa?lanmaz ise gençlerle büyükler aras?nda kopukluk meydana gelir. Bu kopuklu?un yerini tutars?z ve dengesiz ili?kiler doldurabilir.

II. RUH SA?LI?I
Eski ça?larda ruh hastalar? toplumun d???na itilmekteydi. Hatta özellikle bat? toplumlar?nda ruh hastalar?, içlerine kötü ruhlar girdi?i gerekçesiyle cezaland?r?lm??lard?r, içinde bulundu?umuz yüzy?l?n ba??nda ruh sa?l??? sorunlar?n?n olu?umu, belirtileri daha iyi yorumlanmaya ba?lam??t?r. Ruh hastalar?n?n tedavi edilmesi için çe?itli ilâçlar bulunmu?tur. Ruh hastalar?nda bu ilâçlar?n kullan?lmas?yla ba?ar?l? sonuçlar al?nmaya ba?lanm??t?r.
Ba?lang?çta uzun süreli olarak ak?l hastanelerine kapat?lan hastalar daha sonra k?sa sürelerde tedavi edilerek topluma kazand?r?lmaya yönelik uygulamalar yap?lm??t?r. Yak?n zamana kadar “deli” olarak kabul edilen ruh hastalar? için art?k “deli” ifadesi kullan?lmamaktad?r. Günümüzde ruh hastalar? modern yöntemlerle tedavi edilmekte ve ba?ar?l? sonuçlar al?nmaktad?r.
Ruhsal yönden sa?l???n? kaybeden ki?ilerin i? verimi ve çevreleriyle olan ili?kileri düzensizdir. Ruh sa?l???n? kaybeden ki?i güvensiz, kayg?l? ve karamsar bir duruma girer.
Sa?l???n tan?m?n? yaparken sa?l???n bedensel, ruhsal ve sosyal bak?mlardan tam bir iyilik hâli içerisinde olmas? gerekti?ini belirtmi?tik. Sa?l?k kavram? içerisinde en kolay tan?mlanan ve anla??labileni, bedensel sa?l?k kavram?d?r. Oysa, sosyal ve ruhsal sa?l???n tan?mlanmas?yla ilgili çe?itli zorluklar vard?r. Ruh sa?l???n?, ki?inin kendisiyle ve çevresiyle uyum içinde olmas?, ayn? zamanda çevresiyle bar???k olmas? ?eklinde tan?mlayabiliriz:
Ki?ilerin çevresiyle uyumlu olmas? için ruhsal aç?dan sa?l?kl? olmas? gerekir. Ki?iler ruhsal aç?dan sa?l?kl? olmas? için baz? özellikleri ta??mal?d?r. Bunlardan önemli olanlardan baz?lar?n? a?a??daki gibi s?ralayabiliriz.
• Ki?i çevresiyle uyumlu ili?kiler içinde olmal?d?r:
• Ki?i kendisine güvenmelidir.
• Ki?ide korku, ku?ku, üzüntü, endi?e gibi saplant?lar olmamal?d?r.
• Bulundu?u arkada? çevresinde uyumlu, tutarl? ve güven verici olmal?d?r. Çevresindeki ki?ilerle sevgi, sayg? ve ho?görüye dayal? ili?kiler kurmal?d?r.
• Ki?inin hayat?nda kar??la?t??? çe?itli sorunlar olabilir. Bu sorunlar kar??s?nda bocalamamal?d?r. Sorunlar?n? çözmek için çe?itli yollar aramal? ve gerçekçi çözüm yollar? bulmal?d?r. Kesinlikle ümitsizli?e dü?memelidir.
• Ki?inin kendi mesle?i d???nda e?lendirici, dinlendirici çe?itli hobileri olmal?d?r.
Ruh sa?l??? ile ilgili kavramlardan önemli olan baz?lar? ruh bilim (psikoloji) ve ruh hekimli?i (psikiyatri) dir. Ruh bilim (psikoloji), ruh sa?l???n?n genel ilkelerini ve özelliklerini deneysel çal??malar yoluyla inceler. Ruh bilimin inceleme alan?nda sa?l?kl? insan ele al?n?r. Ruh hekimli?i (psikiyatri) ise t?pta bir uzmanl?k alan?d?r. Bu hekimlik dal? ruh sa?l???n? bedensel ve sosyal yönleriyle ele al?r. Ki?inin ruhsal hastal?klardan korunmas?n?, ruhsal sorunlar?n te?his ve tedavisini konu edinir. Psikiyatrinin görevi ise ruhsal yönden tedavi edilen hastalar?n tekrar topluma kazand?r?lmas?n? sa?lar.
1. Ruh Sa?l???n? Etkileyen Faktörler
Ruh sa?l??? etkileyen faktörler ki?isel faktörler ve çevresel faktörler olmak üzere iki gruba ayr?l?r. Bunlar? a?a??daki gibi aç?klayabiliriz.
a) Ruh sa?l???n? etkileyen ki?isel faktörler
Ruh sa?l???n? etkileyen ki?isel faktörler aras?nda önemli olanlar?;
• Ya? ve cinsiyet,
• Ki?inin al??kanl?klar?,
• Meslek ve medenî durum,
• Beden sa?l???d?r.
Ya? ve cinsiyet: Yap?lan ara?t?rmalar sonucunda baz? ruhsal sorunlar?n belli ya? gruplar?nda yo?unla?t??? görülmü?tür. Ço?unlukla 30-40 ve 45-50 ya?lar? ile ya?l?l?k dönemlerinde ruh sa?l??? bozukluklar?na daha s?k rastlan?lm??t?r. Örne?in, erken bunama gibi rahats?zl?klar 30-40 ya?lar?nda görülür. Kad?nlar?n menapoz dönemine girdikleri 45-50 ya?lar?nda çe?itli ruhsal problemler olu?ur. Ya?l?larda ise ya?l?l?ktan dolay? bunama görülebilir.
Ruhsal durumlar?n ortaya ç?kmas? cinsiyetle de ilgilidir. Ruhsal problemlerin ortaya ç?kmas? kad?n ve erkekte ayn? s?kl?kta olmaz. Ruhsal problemler kad?nlara göre erkeklerde daha fazla görülür. Nedeni ise ruh sa?l???na etki eden faktörlerin erkeklerde daha kal?c? etki b?rakmas?d?r.
Ki?inin al??kanl?klar?: Ki?inin al??kanl?klar? olumlu ve olumsuz yönlerde olmak üzere iki çe?ittir. Olumlu al??kanl?klara örnek olarak spor yapma, düzenli uyuma, dengeli beslenme, hobiler ve düzenli çal??may? verebiliriz. Bu al??kanl?klar ki?inin ruh sa?l???n? olumlu olarak etkiler. Olumsuz al??kanl?k dedi?imiz kötü al??kanl?klar aras?nda sigara içmek, alkol ve uyu?turucu kullanmak ile kumar oynamay? örnek olarak verebiliriz. Sayd???m?z bu kötü al??kanl?klar hem ruh sa?l???n hem de beden sa?l???n? olumsuz olarak etkiler. Yap?lan ara?t?rmalar, ruh sa?l??? bozulan ve kötü al??kanl?klar? olan ki?ilerde suç i?leme e?iliminin daha fazla oldu?unu göstermi?tir.
Meslek ve medenî durum: Ki?inin mesle?i, sosyal ve ekonomik ihtiyaçlar?n? kar??lamas? bak?m?ndan oldukça önemlidir. Dolay?s?yla ki?inin mesle?ini iyi seçmesi ve severek yapmas? gerekir. Severek ve isteyerek mesle?ini yapmas? ruh sa?l???n? olumlu etkiler. Sevilmeyen ve istenilmeyen i?lerde çal??mak ba?ar?y? engeller. Bu durum ise ki?inin ruh sa?l???n? etkileyerek strese neden olabilir.
Ki?ilerin ruh sa?l???n? medenî durumu da etkiler. Sevgi, sayg? ve ho?görü ilkesine dayal? olan evliliklerde ki?ilerin ruhsal durumlar? daha dengelidir. Sürekli tart??malar?n oldu?u, sevgi, sayg? ve ho?görünün olmad??? evliliklerde bu durum önemli ruhsal sorunlar?n temel kayna?? olabilir. Sevgi, sayg? ve ho?görünün olmad??? aile ortam?ndan en fazla etkilenen çocuklard?r. Çocuklar bu durumdan olumsuz yönde etkilendi?inden ilerki ya?larda davran??lar?na bu durumu yans?t?r.
Beden sa?l???: Ki?inin ruh sa?l???n?, bedensel ve sosyal sa?l?ktan ayr? olarak dü?ünmek yanl??t?r. Bu sa?l?k ö?elerinin birinde meydana gelen bir olumsuzluk di?erini de olumsuz etkiler. Örne?in, beden sa?l??? bozularak hastalanan bir ki?i bu durumundan etkilenir. Dolays?yla bu durum ki?inin ruh sa?l???na etki ederek bozulmas?na neden olur. özellikle uzun süreli yatak hastalar? ve tedavisi mümkün olmayan hastal?klar ki?inin ruh sa?l???n?n bozulmas?na yol açar. Ayn? ?ekilde ki?inin ruh sa?l???n?n bozuldu?u durumlarda da beden sa?l??? etkilenerek bozulabilir.
b) Ruh sa?l???n? etkileyen çevresel faktörler
Ruh sa?l???n? etkileyen çevresel faktörleri a?a??daki gibi s?ralayabiliriz. Bunlar;
• Ailesel faktörler,
• Sosyal, kültürel ve ekonomik faktörler,
• Özel zorlay?c? durumlard?r.
• Ailesel faktörler: Ki?inin temel özelliklerinin ilk belirlendi?i yer ailesidir. Aile içindeki sevgi, sayg? ve ho?görüye dayal? ili?kiler ruhsal geli?imi önemli ölçüde etkiler. Aile içindeki sa?lam ve tutarl? ili?kiler ki?inin kar??la?t??? birçok problemi kolayca a?mas?n? sa?lar.
• Sosyal, kültürel ve ekonomik fakförler : Ki?ili?in geli?mesinde ailenin önemini yukar?da aç?klam??t?k. Nas?l ki bireyin ki?ili?i ailede olu?uyorsa ailelerin ki?ili?inin olu?mas?, bulundu?u ortam?n sosyal kültürel ve ekonomik faktörlerinden etkilenmesiyle olur. Ki?ilik olu?urken sosyal çevredeki gelenek ve göreneklerden etkilenerek ?ekillenir. Sosyal çevrenin kurallar?na uyuldu?unda ruh sa?l??? bu durumdan olumlu etkilenir. Sosyal çevrenin kurallar?na uyulmad??? zaman ki?ide antisosyal davran??lar gözlenir. Sosyal çevresiyle uyumlu olan ki?i, toplumun da kurallar? oldu?u bilincine vard???ndan yeni de?er yarg?lan geli?ir. Böylece toplum içindeki zorluklara daha kolay gö?üs gerer.
Ki?ilerin ruhsal yap?s?na etkili olan etmenlerden bir di?eri ise kültürel ve ekonomik faktörlerdir. Ki?inin kültürel ve ekonomik durumlar?n?n iyi olmas? ruh sa?l???n? olumlu etkiler. Ancak kültürel ve ekonomik etmenlerin iyi olmas? ruh sa?l???n?n da kesin iyi olaca?? anlam?n? ta??mamal?d?r. Kültürel ve ekonomik durumu iyi olan toplumlar?n de?i?ik kesimlerinde ruhsal bozukluklar ortaya ç?kabilir.
Ekonomik durumlar? nedeniyle farkl? kültürlere sahip ortamlarda çal??an ki?ilerde, bulunduklar? ortam?n kültür ve ekonomisine uyum sa?layamad???nda çe?itli ruhsal sorunlar ortaya ç?kar. Örne?in, çal??mak için Almanya’ya giden ilk dönemdeki i?çilerimizde bu durum gözlenmi?tir. Bu i?çilerimizden bulunduklar? ortam?n ?artlar?na uyum sa?layamayanlardan baz?lar?nda ruhsal problemler gözlenmi?tir. Uyum sa?layamayanlar?n bir k?sm? ise geri dönmü?lerdir.
Özel zorlay?c? durumlar: Sava?, göçler, do?al afetler ve kazalar gibi baz? durumlar ki?ileri normalin d???nda etkileyerek strese neden olabilir. Özellikle de daha önceden ruhsal problemleri olan ki?iler bu durumlardan daha fazla etkilenir.
Buraya kadar yap?lan aç?klamalardan anla??ld??? gibi ruh sa?l??? ki?isel ve çevresel faktörlerden çabucak etkilenir. Ruh sa?l???n?n olumlu olarak etkilendi?i davran??lar? özet olarak a?a??daki gibi s?ralayabiliriz:
• Ki?i, kendini tan?mal?d?r. Buna ba?l? olarak olumlu ve olumsuz yönlerinin olaca??n? kabul etmeli ve olumlu davran??lar?n? geli?tirirken olumsuz olanlar? azaltmaya çal??mal?d?r.
• Ki?i, kendi özelliklerini, ya?ad??? ortam?n gerçeklerini de göz ard? etmeden korumal?d?r.
• Ki?i, evinde, okulunda ve is yerinde çal??arak ya?ad??? toplumun ve kendisinin geli?mesine katk?da bulunmal?d?r.
• Ki?i, çevresindeki farkl? görü?lere sahip ki?ilere kar?? anlay?? ve ho?görü ile yakla??p i? birli?i yapabilme yetene?ine sahip olmal?d?r.
• Ki?i, hayat?nda zor durumlar ve ba?ar?s?zl?klarla kar??la?abilir. Bu durumlara kar?? mücadele etme gücünü kendinde bulmal?d?r.
• Ki?i, yeni durumlara gerçekçi de?erlendirmeler yaparak uyum sa?layabilmelidir.
2. Ruh Sa?l???n?n Korunmas?
Ruh sa?l???n?n korunmas?, ancak beden sa?l???n?n da korunmas?yla sa?lanabilir. Çünkü ruh ve beden sa?l???ndan herhangi birisi bozuldu?unda di?eri de bu durumdan etkilenerek bozulur. Ruh sa?l???n? korumak için öncelikle beden sa?l???n?n korunmas? gerekir. Ruh sa?l???n? korumak için yap?lmas? gerekenlerden baz?lar? ise a?a??daki gibidir:
• Ki?iler kendisinin ve çevresindekilerin ruh sa?l???n? dü?ünerek okulda, ailede ve toplum içinde tutarl? davranmal?d?r.
• Ki?inin günlük hayat?ndaki belli nedenlere ba?l? kayg?lar?n ve üzüntülerin, her zaman ruhî bozukluk belirtisi olmayaca?? bilinmelidir.
• ?nsan hayat?n?n herhangi bir döneminde üstesinden gelemeyece?i ruhsal problemleri olabilir. Ancak bu problemlerin yard?mla, zaman içerisinde atlat?labilece?i kabullenilmelidir. Okul hayat? boyunca kar??la?t??? problemlerde s?n?f ö?retmeninden, rehber ö?retmenden, okul yöneticilerinden veya sa?l?k personelinden yard?m istemelidir. Bu ki?iler d???ndakilerden yard?m istemek ki?iyi daha büyük ruhsal sorunlara itebilir.
• Ki?i kendisinin de toplumda bir yeri oldu?unu bilmelidir. Toplumda bir yeri oldu?unu bilen ki?i güçlükler kar??s?nda y?lmadan, karamsarl??a kap?lmadan ve sorumluluklar?na uygun davran??larda bulunmal?d?r. Bu davran??lar ruh sa?l???n? olumlu etkiler.
• Ki?i yeteneklerini bilmeli, verimli u?ra?lar edinmeli, ba?ar?lar?ndan mutlu olmal?d?r. Böylece hem yararl? i?ler yap?l?r hem de ruh sa?l??? korunmu? olur. Ki?inin verimli u?ra?lar? olmas? bo? zaman? doldurdu?undan s?k?nt? ve stresi önler.
• Ki?inin gelece?e yönelik hedef ve tasar?lar? olmal?d?r. Hedefine ula?mak için çaba göstermelidir. Böylece kendisini bo?lukta hissetmez. Ya?amak için bir amac? olur. Hayatta hiçbir amac? olmayan ki?ilerin çe?itli ruhsal problemleri olur.
• Ki?i ba?ar?s?zl?ktan y?lmamal?, yeni durumlara uyum sa?lamal?d?r. Bulundu?u yeni durumlara uyum sa?layamayan ve ba?ar?s?zl?k kar??s?nda pes eden ki?ilerin ruhsal durumlar? olumsuz etkilenir. Ruh sa?l???n?n korunmas?nda uygulanan sa?l?k hizmetleri üç [1, 2 ve 3] basamakl?d?r.
• Ki?inin ruhen dinlenmesi, sa?l?kl? ve uzun ya?ayabilmesi aç?s?ndan oldukça önemlidir. Çe?itli hobileri olan, yeterince tatil yapan ki?iler bedenen oldu?u kadar ruhen de dinlenmi? olurlar. Bu durum ise onlar?n sa?l?kl? olmalar?na katk?da bulunur.
Birincil koruyucu ruh sa?l??? hizmetleri: Ruh sa?l???n? korumada birinci basamak uygulamalar?, rahats?zl???n ortaya ç?kmas?na neden olan etmenleri ortadan kald?rmaya yöneliktir. Bu basamaktaki hizmetlerde ruhsal rahats?zl???n fazla görüldü?ü ki?ilere yönelik tedbirler al?n?r. Birincil koruma halk e?itim merkezleri, okul aile birlikleri, mediko-sosyal merkezler ve rehberlik dan??ma merkezlerince yap?l?r.
ikincil koruyucu ruh sa?l??? hizmetleri: Bu basamakta ruhsal rahats?zl??? olanlar?n ayakta tedavisi yap?l?r. Tedavi ilâçla veya psikoterapi ile yap?l?r. Psikoterapide hekim ile hasta kar??l?kl? olarak görü?erek problemlerin çözümüne gidilir.
?kincil korumada okullardaki rehberlik hizmetleri ruhsal problemi olan ö?rencilerin problemlerinin büyümeden önlenmesi bak?m?ndan oldukça yararl?d?r.
Üçüncül koruyucu ruh sa?l??? hizmetleri: Bu basamakta ruh sa?l??? bozulan ki?ilerin tekrar topluma kazand?r?lmas?na yönelik hizmet verilir. Ruhsal rahats?zl?k sonucunda çe?itli yeteneklerini kaybeden ki?iler, tekrar topluma kazand?r?lmaya çal???l?r. Bu basamaktaki hizmetler rehabilitasyon merkezlerinde psikiyatri ve ruh sa?l??? kliniklerinde verilir.

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn2069
mod_vvisit_counterDn2008
mod_vvisit_counterBu Hafta2069
mod_vvisit_counterBu Ay46902
mod_vvisit_counterToplam7354207

Kimler evrimii

Şu anda 40 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev