TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Sinir Sistemleri

I. CANLILARIN S?N?R S?STEMLER?

1. Tek Hücrelilerde Duyarl?l?k

Tek hücrelilerin ve daha basit canl?lar?n hiçbirinde sinir sistemi yoktur. Paramesyum’da, sillerin alt?nda bulunan kaide cisimciklerinden ç?kan baz? lifçikler (nörofibril), tüm sitoplazma içinde iletimi sa?larlar. Amip uyart?lara kar?? basit tepkiler gösterebilir. Örne?in, besine yakla?ma, i?ne ucundan kaçma gibi.

 

2. Omurgas?zlarda Sinir Sistemi

  • Hidra ve di?er Sölenterlerde özelle?mi? sinir hücreleri geli?mi?tir. Bu hücreler vücut boyunca bir a? görünümünde da??l?rlar. Bu sinir a??n?n yap?s?nda yer alan tüm hücreler birbirileriyle ba?lant?l?d?r.

Vücudun herhangi bir yerindeki uyart? her tarafa iletilir. Bunlarda beyin görevi gören özel bir yap? yoktur.

 

?ekil: Hidra'da Sinir A??

  • Planarya’da vücudun iki taraf?nda uzanan bir çift sinir ?eridi ile bunlar? birbirine ba?layan sinir a??ndan olu?ur. Bu ?ekildeki sinir sitemlerine ip merdiven sinir sistemi denir. Ba?taki dü?ümler beyin görevi yapar.

  • Eklem bacaklarda ve Halkal? solucanlarda; kar?n taraf?nda boydan boya uzanan bir sinir sistemi görülür. Beyin ve baz? duyular vard?r.

 

3. Omurgal?larda Sinir Sistemi

En geli?mi? sinir sistemi omurgal?larda görülür. Bütün omurgal?larda benzer yap? gösteren sinir sistemi; merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki k?s?mda incelenir. Sinir sistemi nöron ad?n? verdi?imiz özelle?mi? sinir hücrelerinden meydana gelir.

 

II. S?N?R S?STEM?N?N GENEL YAPISI

Sinir sisteminin yap? ve görev birimi olan nöron; geni? bir hücre gövdesi ve bu gövdeden ç?kan uzant?lara sahiptir.

 

1. Nöronun Yap?s? ve Özellikleri

Nöron gövdesinden iki tip uzant? ç?kar. Bu uzant?lardan k?sa ve ince olanlar?na dentrit denir. Dentritler içinde en uzun ve kal?n olan? ikinci uzant?y? olu?turur. Buna akson denir.

Aksonlar miyelinli ve miyelinsiz olmak üzere iki çe?ittir. Miyelinsiz aksonlarda izolasyonu sadece hücre yapar. Miyelinli aksonlarda impuls iletimi, miyelinsiz aksonlara göre 10 kat daha h?zl?d?r.

 

?ekil: Bir Sinir Hücresinin Yap?s?

 

2. Nöron Çe?itleri

Nöronlar görevlerine göre üç gruba ayr?l?rlar.

  • Duyu Nöronlar? : Duyu organlar?nda bulunan reseptörlerden ald?klar? impulslar? (uyart?) beyne ya da omurili?e ileten nöronlard?r.

  • Motorik Nöronlar : Beyin ya da omurilikten ald??? emirleri tepki organ?na ileten nöronlard?r.

  • Ara Nöronlar : Genelde merkezi sinir sisteminde ve omurilikte yer alan duyu, ara ve motor nöronlar? birbirine ba?layan nöronlard?r.

 

3. ?mpulsun Olu?umu ve ?letimi

D??tan veya içten gelen uyart?lar?n sinir hücresinde olu?turdu?u elektriksel ve kimyasal de?i?ime impuls ad? verilir. Nöronlarda impulsun iletilme yönü daima nöron gövdesinden akson uzant?lar?na do?ru olur. Uyar?n?n nöronda impuls olu?turmas? ve impuls iletimi elektro-kimyasal olarak gerçekle?ir.

Nöron hücreleri uyar?lmad??? zaman polarize (kutupla?m??) durumdad?r. Yani hücre d??? (+) içi ise (–) durumdad?r. Bu olay sodyum ve potasyum iyonlar?n?n e?it olmayan da??l?m?ndan kaynaklan?r. (Na+) d??ta fazla, (K+) ise içte fazlad?r.

Sinir hücre zar?n?n Na+ ile K+ iyonlar?na kar?? geçirgenli?i farkl?d?r. Sinir hücrelerinden Na+ aktif ta??mayla hücre d???na verilirken, K+ hücre içine ayn? yolla al?nabilmektedir.

Sodyum pompalanmas? olarak bilinen bu i?leme ba?l? olarak, dinlenme durumundaki sinir hücresinde, d?? ortama oranla, daha çok K+ bulundu?u halde daha az Na+ bulunur. Bu nedenle sinir hücre zar? kutupla?m??t?r (Polarizasyon).

?ekil : Uyar?lm?? Sinir Telinde ?yonlar?n De?i?imi ve

?mpulusun ?letimi (Elektriksel Etki)

Sinir hücresi uyar?l?nca, uyar?lan bölgede Na+ ve K+ iyonlar? z?t yönde yer de?i?tirirler.

Bu de?i?im hücre zar?n?n o bölgesindeki zar?n d??tan (–), içten ise (+) yüklenmesine neden olur. Sinir hücresindeki bu de?i?im olay?na depolarizasyon denir. Bir bölgede gerçekle?en depolarizasyon yan taraftaki Na+ ve K+ iyonlar?n?n da yer de?i?tirmesine neden olur. Bu ?ekildeki de?i?im tüm sinir hücresinin aksonu boyunca ilerler.

?mpuls sinir telinin bir bölgesinden geçtikten sonra o bölge eski durumuna döner (Repolarizasyon). Böylece bu bölge yeni bir impulsun iletimine haz?r hale gelir.

E?er sinirin uyar?lan bölgesi, eski durumuna dönmeden, ayn? nokta ikinci kez uyar?l?rsa, sinir bu uyart?ya tepki göstermez.

 

?mpuls iletimi s?ras?nda hücre bol miktarda O2 harcar, ATP kullan?r. Sonuçta CO2 ve ?s? aç??a ç?kar.

 

Bir nöronda impulsun ba?layabilmesi için gereken en az uyar? ?iddetine e?ik ?iddeti (e?ik de?er) denir. Bu de?erin alt?ndaki uyaranlar impuls olu?turamaz. Sinir hücresi, e?ik ?iddeti veya bunun üzerindeki uyart?lara kar?? maksimum tepki verir. Bu nedenle bu olaya “ya hep ya hiç” prensibi ad? verilir.

 

4. Sinaps ve ?mpulsun Sinapstan Geçi?i

Bir sinir hücresinin aksonu ile di?er bir sinir hücresinin dentritinin uç uca geldikleri bölgelere sinaps (ba?lant?) denir.

?mpulslar daima aksonlardan dentritlere sinaptik bölgeler üzerinden iletilirler. Yaln?z bu bölgelerdeki iletim sinir hücresi boyunca olan iletimden daha yava?t?r. Çünkü geçi? sadece kimyasald?r.

Sinaps? olu?turan akson ucu ile dentrit aras?nda bir aç?kl?k bulunur. Akson ucuna gelen impulslar, sinaptik keselerinden nörotransmitter ad? verilen baz? kimyasal maddelerin sinaptik bo?lu?a bo?almas?na neden olurlar. Di?er sinir hücresinin üzerindeki reseptörler taraf?ndan alg?lanan bu maddeler bu hücrede yeni bir impulsu ba?lat?rlar.

 

Sinapslar?n özellikleri:

  • ?mpulslar sinapslardan tek yönlü (aksondan dentrite do?ru) geçerler.

  • Beyin hücrelerindeki baz? sinapslarda impulslar her iki yönde de geçebilir.

  • ?mpulslar?n sinapstan geçi?i, sinir hücresindeki iletimden daha yava? olur.

  • ?mpulslar?n sinapslardaki iletimi nörotransmitter maddelerle sa?lan?r. Yani kimyasald?r.

  • ?mpuls geçi?ini engelleme ve kolayla?t?rma (seçici direnç) olaylar? sinapslarda olur.

  • Sinapslar sadece iki sinir hücresi aras?nda olmaz. Bir sinir teli ile bir kas, reseptörler veya bir bez aras?nda da olabilir.

 

5. ?mpulsun Hedefe Ta??nma Biçimleri

Sinirsel iletim sinirler ve hormonlar?n ortak çal??mas?yla olmaktad?r.

?lk uyaran bir iç salg? bezini etkileyerek hormon salg?lanmas?na neden olur. Hormonlar?n kanda belirli bir konsantrasyona ula?mas?yla ilgili dokunun hücreleri uyar?l?r.

Çevreden gelen uyar?lar sinir sistemini etkiler. Sinir sistemi de sinir yoluyla ilgili dokular? uyar?r.

?ekil : Sinir ve Endokrin Sistemin Birlikte Çal??mas?

Çevreden gelen ilk uyaran önce sinir sistemini etkiler; sinir sistemi iç salg? bezlerini uyar?r ve iç salg? bezleri de kan yoluyla ilgili doku hücrelerini harekete geçirerek uyarana cevap verilmesi sa?lan?r.

 

III. ?NSANDA S?N?R S?STEM?

?nsanda sinir sistemi merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki k?s?mda incelenir.

 

A. MERKEZ? S?N?R S?STEM?

Beynin k?s?mlar?n? ve omurili?i içine al?r.

 

1. Beyin ve K?s?mlar?

Sinir sisteminin esas merkezini olu?turan beyin, omurilik so?an? ve omurilik isimli yap?lar üç katl? bir ba? dokusu ile sar?lm??t?r. Buna meninges (beyin zar?) denir. Menenjit hastal??? bu zarlar?n iltihaplanmas? olay?d?r.

Beyin zar? üç k?s?mdan olu?ur:

  • Sert Zar : Kafatas? kemiklerine yap??m?? olan kal?n, dayan?kl? bir zard?r.

  • Örümceksi Zar : Ortada olup ince ba? dokusu iplikleriyle, iki zar? birbirine ba?lar.

  • ?nce Zar : Beyni besleyen kan damarlar?yla donat?lm??, hem beyne hem de omurili?e s?k? s?k?ya ba?l? bir zard?r.

Örümceksi zar ile ince zar aras?ndaki bo?luklarda beyin s?v?s? (beyin omurilik

s?v?s? = BOS) bulunur. Bu s?v? beynin ?iddetli sars?nt? ve çarpmalara kar?? korunmas?nda yard?mc? olur. Omurilikteki zar yap?s? da beyindeki gibidir.

 

Beynin en büyük ve geni? k?sm? ön beyin ad?n? al?r. Uç beyin ve ara beyin olmak üzere iki k?s?mdan olu?ur.

a. Uç Beyin (Beyin Yar?mküreleri): Bu bölüm insan?n ö?renilmi? davran??lar?n? yönetir. Kompleks psikolojik olaylardan olan bilinç, haf?za, zeka, sa?duyu ve duyular?n de?erlendirilmesi, beyin yar?m kürelerinin fonksiyonlar?na ba?l? organizma faaliyetleridir.

b. Ara beyin : Ara beyin, talamusu, hipotalamusu ve hipofiz bezinin arka bölgesini içine al?r. Bitkisel hayat?n kontrol merkezi veya bütün otomatik hareketler ile metabolizmada dengelerin kurulmas? bu merkez sayesinde olur.

  • Talamus : Talamusun büyük bir k?sm? beyin yar?m kürelerine gelen ve giden sinirlerin geçi? bölgesidir. Koku hariç tüm duyusal impulslar büyük beyne giderken talamustan geçer. Ac?, s?cakl?k ve belirli di?er duyusal impulslar talamus içerisinde duyu olarak benlik kazan?r. Daha sonra beyin korteksinin ilgili merkezlerine iletilir.

  • Hipotalamus : Hipotalamus otomatik i?levlerin denetlenmesi için önemli bir merkezdir.

  • Vücut s?cakl???, su dengesi, i?tah, heyecan bu merkezin önemli i?levleridir. Hipotalamus, salg? yapan sinir hücrelerinin de bulundu?u bir merkezdir. Bu salg?lar hipofiz bezinin ön lobundan hormon salg?lanmas?n? uyar?r. E?eysel yönelme ve olgunla?ma merkezleri de hipotalamusda bulunur.

  • Hipofiz : Hormonal salg?lar?n kontrol merkezidir. Hipofizin endokrin bezleri etkilemesi sinir ve salg? sisteminin yak?n ve fonksiyonel ili?kisini gösterir.

c. Orta Beyin : Beyincik ve ara beyin aras?nda kalan k?s?md?r. Fazla ???kta göz bebeklerinin k?s?lmas?, buradaki refleks merkezleri ile idare edilir. Orta beyinde kas tonusunu ve vücudun duru?unu düzenleyen merkezler bulunur.

d. Arka Beyin : Arka beyin beyincik ve omurilik so?an?ndan meydana gelir.

  • Beyincik: Beyincik motorik düzenleme ve denge merkezidir. Duyu organlar?ndan, kaslardaki almaçlardan, kula??n denge ile ilgili k?s?mlardan gelen uyar?lar bu organa ula??r.

Beyincik vücudun duru?unu ve kaslar?n tonus halini düzenler. Beyincik zedelenirse insanda kas hareketleri düzensizle?ir.

?ekil : Merkezi Sinir Sisteminin K?s?mlar?

  • Omurilik So?an? : Birçok yönüyle omurili?e benzer. Omurili?e inen ve ç?kan sinir demetlerinin baz?lar? buradan do?rudan do?ruya geçer baz?lar? da burada çaprazla??r. Omurilik so?an?ndaki sinir merkezleri, solunum, sindirim, dola??m, bo?alt?m, salg?lanma ve üreme gibi önemli olaylar? düzenler. Omurilik so?an?nda soluma, yutma, çi?neme, öksürme, hap??rma, kusma, kan damarlar?n?n büzülmesi ve gev?emesi, kalp at???, tükrük salg?lanmas? gibi reflekslerin kontrol edildi?i merkezlerin bulundu?undan hayat dü?ümü de denir.

 

2. Omurilik

Omurilik, omurgan?n ortas?ndaki bo?lu?a yerle?mi?tir. Omurili?in d?? taraf? beyindekinin tersi bir yap?da olup ak maddeden, iç k?sm? ise boz maddeden meydana gelmi?tir. Omurilikten 31 çift duyu ve hareket siniri yani karma sinir ç?kar.

?ekil : Omurili?in Enine Kesiti ve Sinirlerin Durumu

Omurili?in temel görevleri ?öyle s?ralanabilir :

  • Beyne gelen ve beyinden ç?kan impulslar? iletmek

  • Bir refleks merkezi olarak çal??mak

  • Al??kanl?k hareketlerini denetlemek

Refleks : Reseptörlerin (al?c?lar?n) uyar?lmas? ile kas ve bez gibi organlarda meydana getirilen istek d??? aktivitedir. Omurilik refleksleri çizgili kaslar?n kas?lmas?yla gerçekle?en istemsiz hareketlerdir.

  • Elimize i?ne batt???nda aniden çekilmesi,

  • Diz kapa??na vuruldu?unda aya??n öne f?rlamas?,

  • Beyni ç?kar?lm?? bir hayvan?n baz? uyart?lara reaksiyon göstermesi birer refleks hareketidir.

?ekil : Bir Refleks Yay?n?n Çal??mas?

?nsanlarda do?u?tan gelen baz? ortak refleksler vard?r. Bunlara kal?tsal refleksler denir. Örne?in; yeni do?mu? bir bebekteki emme refleksi, göz kapa??n?n k?rp?lmas? ve parlak ???kta göz bebeklerinin küçülmesi gibi. Daha sonra ö?renilmeyle olu?an refleksler de vard?r. Bunlara da ?artl? refleksler denir.

Örgü örmek, güzel yazmak, tören yürüyü?ü, yüzmek, araba kullanmak, müzikle dans etmek, limon görünce tükrük salg?lamak birer ko?ullu reflekstir.

Beyin, gerekti?inde refleksleri bask?layabilir ve yönlendirebilir.

 

B. ÇEVRESEL S?N?R S?STEM?

Beyin ve omurilikten ç?kan, onlar? vücuttaki bütün al?c? ve uyar?lan dokulara ba?layan sinirlere çevresel sinir sistemi denir. Sinirler ve baz? küçük sinir dü?ümlerinden olu?maktad?r.

  • Beyin Sinirleri : ?nsan beyninin de?i?ik bölgelerinden 12 çift sinir ç?kar.

  • Omurilik Sinirleri : Omurili?in arka ve ön kökler olarak adland?r?lan bölgelerinden 31 çift sinir ç?kar. Omurilikteki ön kökten ç?kan sinirlerin tahrip olmas?, hangi bölgeyi besliyorsa o bölgenin felç olmas?na neden olur.

Çevresel sinir sistemi görev ve i?leyi? bak?m?ndan somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olarak ikiye ayr?l?r.

 

1. Somatik Sinir Sistemi

Motor ve duyu nöronlar? ile donat?lm??t?r. Bu nöronlar?n hücre gövdeleri merkezi sinir sisteminde bulunur. Aksonlar? ise do?rudan iskelet kaslar?na gider ve iste?imizle çal??an organlar? (iskelet kaslar?n?) idare eder.

Ko?ma, z?plama, ba??rma, resim yapma gibi beynin kontrolünde olan hareket ve davran??lar?m?z? bu sistem yard?m?yla yürütürüz.

 

2. Otonom Sinir Sistemi

Çevresel sinir sistemi içinde incelenir ve organizmadaki istemsiz hareketlerin kontrolünü sa?lar.

Otonom sinir sisteminde sadece motor sinirler vard?r. Bu motor sinirler organlar?n h?zl? çal??mas?n? veya yava?lamas?n? sa?lar. Beyin ?uurumuz dahilinde otonom sinir sistemine hükmedemez. Ancak otonom sinir merkezlerini kontrol eder.

Bu sistem birbiriyle z?t çal??an sempatik ve parasempatik sinirlerden meydana gelir.

a. Sempatik Sistem : Sempatik sistem, özellikle organizma zor durumlarda kald??? zaman etkilidir. H?zland?r?c? etki yapar.

Sempatik sistemin çal??mas?yla kan bas?nc? ve kan glikozu yükselir, kalp at??lar? h?zlan?r, k?llar dikle?ir, kan damarlar? daral?r, terleme artar ve göz bebekleri geni?ler; genellikle vücutta bir stres do?mas?na neden olur. Bu durum uzun sürerse vücudun direnci azal?r ve zay?flar.

b. Parasempatik Sistem : Sempatik sistemin aksine organlar?n faaliyetlerini yava?lat?c? bir etkiye sahiptir. Ayr?ca sindirim sisteminin peristaltik hareketlerini h?zland?r?r. Parasempatik sinirlerden olan vagus siniri asetil kolin hormonu salg?layarak kalp at??lar?n? yava?lat?r ve kan bas?nc?n? dü?ürür.

 

IV. DUYU ORGANLARI

?nsanda be? çe?it duyu organ? bulunur. Duyu organlar?m?zdaki reseptörler, ald?klar? uyar? çe?idine göre grupland?r?labilirler.

  • Kemoreseptörler : Burun ve dilde bulunan koku ve tat reseptörleridir. Kimyasal uyar?lar? alg?larlar. Baz? iç organlarda da vard?r.

  • Fotoreseptörler : Gözde bulunur. I??k uyar?lar?n? alg?larlar. Koni ve çomak hücreleri olarak iki çe?idi vard?r.

  • Mekanoreseptörler : Mekanik ve fiziksel uyar?lar? alg?larlar. Deride ve kulakta bulunur. Deride bulunanlar?n baz?lar? s?cak veya so?u?u almaya özelle?mi?tir. Bunlara termoreseptör de denir.

 

A. GÖZ ve GÖRME DUYUSU

Göz, görme ile ilgili temel yap?lar ve koruyucu yap?lardan meydana gelir. Koruyucu yap?lar ka?lar, kirpikler, göz kapaklar?, göz ya?? bezleri ve göz yuvarla??n? göz çukuruna ba?layan kaslardan olu?mu?tur.

?ekil : Gözün Yap?s? ve K?s?mlar?

 

1. Gözün Yap?s? ve Görme

Göz yuvarla?? d??tan içe do?ru, sert tabaka, damar tabaka ve a? tabakadan meydana gelir.

a. Sert Tabaka : Göz yuvarla??n? d??tan saran beyaz ba? dokudan olu?mu? sert bir tabakad?r. Sert tabaka göz yuvarla??n?n ön taraf?nda saydam bir yap? kazan?r. Buras? kornea ad?n? al?r. I???? k?r?c? etkiye sahiptir.

b. Damar Tabaka (Koroid) : Sert tabakan?n alt?nda damarlarca zengin bir tabakad?r. Çok miktarda melanin pigmenti bulunur. Bunlar göz içinde siyah karanl?k bir odan?n olu?mas?n? sa?lar ve göz içi yans?malar?n? önler.

Damar tabaka gözün ön k?sm?nda iris ad? verilen, gözümüzün renkli k?sm?n? olu?turur. ?risin yap?s?nda bulunan kaslar göz bebe?inin geni?lemesini ya da daralmas?n? sa?larlar.

?risin ortas?nda göz bebe?i aç?kl??? bulunur. Göz bebe?inin daral?p geni?lemesi ile göze gelen ???k miktar? ayarlan?r. ?risin hemen arkas?nda göz merce?i yer al?r. Mercek, cisimden gelen ???nlar? k?rarak a? tabaka üzerine dü?mesini sa?lar.

c. A? Tabaka (Retina) : I???a duyarl? reseptör hücrelerinin ve sinirlerin bulundu?u tabakad?r. Bu bölgede çomak ve koni reseptörleri bulunur.

 

I??k ® Kornea ® Ön oda ® Arka oda ® Göz merce?i ® Retina ® Reseptörler (Sar? benek) ® Göz sinirleri ® Beyindeki görme merkezi.

 

Duyu nöronlar?n aksonlar?, gözün arka taraf?nda bir noktada birle?erek göz sinirini olu?tururlar. Bu sinir göz yuvarla??ndan d??ar? ç?kar. Bu bölgede çubuk (çomak) ve koni hücreleri yoktur. Görme duyusunun al?nmad??? bu yere kör nokta denir.

Göz merce?inin merkezi ile ayn? hat üzerinde bulunan retina merkezi, görme i?leminin en fazla oldu?u bölgedir (sar? benek). Bu bölgede parlak ????? ve bir cismin ayr?nt?lar?n? seçmekle sorumlu ????a duyarl? koniler kümelenmi?tir.

Retinan?n her yerine da??lm??, cisimlerin ?ekillerini alg?lamaya yarayan çomak hücreleri bulunur. Bu hücreler az ???kta duyarl?d?r. Ancak renklere kar?? duyars?zd?r.

 

2. Göz Kusurlar?

a. Miyopluk : Göz yuvarla?? optik eksen do?rultusunda uzam??sa, merce?in k?r?c?l??? azal?r ve görüntü retinan?n önünde olu?ur. Net görüntü elde edilemez. Miyop fertler yak?n? iyi görür, uza?? iyi göremezler. Kal?n kenarl? merceklerden yap?lm?? gözlüklerle bu kusur giderilebilir.

b. Hipermetropluk : Göz yuvarla?? optik eksene dik olarak uzay?p ?i?kinle?irse, merce?in k?r?c?l??? artar ve görüntü retinan?n gerisine dü?er ve netlik sa?lanamaz.

Böyle ki?iler, uza?? iyi gördükleri halde, yak?n? iyi göremezler. Görüntüyü netle?tirmek için ince kenarl? merceklerden yap?lm?? gözlükler kullan?l?r.

c. Astigmatizm : Saydam tabaka ve merce?in yüzeyindeki kavislenmeden meydana gelen bozukluk bu göz kusuruna neden olur. Böyle ki?iler cisimleri bulan?k görürler. Görüntüyü netle?tirmek için, düzensiz olarak s?k??t?r?lm?? özel mercekler kullan?l?r.

d. Presbitlik : Ya?land?kça merce?in esnekli?inin kaybolmas?yla ortaya ç?kar. 40 cm den daha yak?n? göremezler. ?nce kenarl? mercekle düzeltilir.

e. Renk körlü?ü : Renkli görmeyi sa?layan 3 tip koniden bir veya ikisinin genetik bozukluk sonucu bulunmamas?ndan ortaya ç?kar. Kal?tsald?r, düzeltilemez. Bu ki?iler genellikle k?rm?z? ve ye?il renkleri ay?rt edemezler. (Daltonizm)

f. ?a??l?k : Göz kaslar?n?n uzun veya k?sa olmas? sonucu göz bebe?inin yana kaymas?d?r. Ameliyatla düzeltilebilir.

 

B. KULAK ve ???TME DUYUSU

Bütün omurgal?larda i?itmeyi sa?layan yap?lar vard?r. Özellikle korti organ?n?n bulundu?u iç kulak ortakt?r. ?nsan kula?? üç k?s?mda incelenir.

 

1. D?? Kulak

Kulak kepçesi sadece memelilerde bulunur. Sesi toplayarak kulak yoluna iletir. D?? kulak yolu ve kulak zar? bulunur. Ses dalgalar?n? orta ve iç kula?a iletir. Kulak zar?, havayla gelen ses dalgalar?n? titre?imlere çevirir.

 

2. Orta Kulak

D??ta kulak zar?, içte oval pencere ile kapat?lm?? bir odac?kt?r. Üç küçük kemik bulunur. Çekiç, örs ve üzengi ad? verilen bu kemikler, ses dalgalar?n? kuvvetlendirerek iç kula?a aktar?rlar. Ayr?ca bu bölgede kula?? yuta?a ba?layan östaki borusu bulunur. Bu yap?, iç kulakta bas?nc? dengeleyerek kulak zar?n?n patlamas?n? engeller.

?ekil : Kula??n Yap?s? ve K?s?mlar?

3. ?ç Kulak

Kula??n en karma??k k?sm?d?r. Bu bölgede i?itmeyle ilgili olan k?s?m kohlea ve denge ile ilgili k?s?m yar?m daire kanallar? ve kesecikler bulunmaktad?r. ?nsanda denge, yar?m daire kanallar? ile tulumcuk ve kesecik taraf?ndan sa?lan?r.

Tulumcuk ve keseci?in içinde otolit denilen CaCO3 den yap?lm?? kulak ta?lar? vard?r. Bu ta?lar yerçekiminin etkisiyle kesecik ve torbac???n taban?ndaki titrek tüylü hücrelere bas?nç yaparlar. Vücudun durumu de?i?ti?i zaman otolitlerin de duyu hücrelerine yapt??? bölgesel bas?nç de?i?ir. Böylece yeniden, organizman?n eski ?ekline dönmesi uyar?larak denge sa?lanm?? olur.

Yar?m daire kanallar?n?n içinde endolenf, d???nda ise perilenf ad? verilen s?v?lar bulunur.

 

Kanallar ampul denilen ?i?kinliklerle sonlan?r. Ampuller buralardan ç?kan ba?lant?l?d?r. Ampuller içinde kirpikli hücreler vard?r ancak otolitler yoktur. Kirpikli hücreler kanallar?n içini dolduran s?v?n?n hareketiyle uyar?l?r. S?v?n?n ak??? ile yap?lan ikazla, kirpikli hücreler taraf?ndan sinir impulsu olu?turulur.

 

?mpulslar beyinci?e aktar?larak dengemiz sa?lan?r.

??itme : ??itme olay?n?n gerçekle?ti?i yer kohlea (salyangoz) d?r. Çünkü i?itme reseptörleri buradaki korti organlar?nda bulunur.

 

??itme Olay?n?n Basamaklar?

Ses dalgalar? ® Kulak kepçesi ® Kulak yolu ® Kulak zar? ® Çekiç ® Örs ® Üzengi ® Oval pencere ® Vestibular kanal ® Kohlea kanal?n?n üst zar? ® Endolenf ® Korti organ? ® ??itme sinirleri ® Beyin i?itme merkezi

 

 

C. BURUN ve KOKU DUYUSU

Burun iki delikle d??ar?ya aç?l?rken, di?er taraftan yuta?a ba?lan?r. Burun içinde mukus salg?s? üreten epitel hücreleri bulunur. Mukus ve burun içi k?llar? d??ar?dan gelen havan?n h?z?n?n kesilmesi, ?s?t?lmas?, partiküllerden ve mikroplardan temizlenmesi i?levini yerine getirirler.

Kokunun alg?lanabilmesi için uyaran?n gaz halinde olmas? gerekmektedir. Bu gaz tanecikleri sar? bölge ad? verilen k?sma çarpt???nda buradaki koku reseptörlerini uyararak impulslar?n olu?umunu sa?lar. Bu impulslar koku so?anc???ndaki sinirlerle beyne gönderilerek burada de?erlendirilir.

 

Koku reseptörleri çabuk yorulur. Bunun için kötü kokulu bir odaya girdi?imizde bir süre sonra, o kokuyu alg?layamaz hale geliriz. Ama farkl? frekansta bir koku olu?ursa hemen alg?lar?z.

 

 

D. D?L ve TATMA DUYUSU

Çe?itli besinlerdeki tatlar? almam?z? sa?layan duyu organ?m?z dilimizdir.

Dilimiz sayesinde hangi besinlerin yenilip yenilmeyece?i bir dereceye kadar belirlenmektedir. Tat duyusunun olu?abilmesi için besinin mukusta çözünür olmas? gereklidir.

Dilin üzerinde epitel doku bulunur. Tat alma reseptörleri dildeki papilla ad? verilen tomurcuklarda yerle?mi?tir. Ayr?ca; dilde deride bulunan reseptörlerin ço?u bulunur.

?ekil : Dilin Yap?s? ve Tatma Bölgeleri

 

E. DER? ve RESEPTÖRLER?

?nsan derisinde dokunma, bas?nç, s?cakl?k ve a?r? gibi duyular? alan birçok reseptör bulunur. Bunlar?n derideki da??l?m? e?it de?ildir.

?ekil : Derinin Kesiti ve K?s?mlar?

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn1026
mod_vvisit_counterDn1343
mod_vvisit_counterBu Hafta7929
mod_vvisit_counterBu Ay11868
mod_vvisit_counterToplam7668214

Kimler evrimii

Şu anda 15 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev