TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Sindirim Sistemi

S?ND?R?M S?STEMLER?

Besin maddelerinin su ve enzimler yard?m?yla yap?ta?lar?na kadar parçalanmas? olay?na sindirim denir.

 

A. S?ND?R?M ?EK?LLER?

1. Mekanik Sindirim

Fiziksel etkilerle besinlerin daha küçük parçalara ayr?lmas?d?r. Besinlerin kimyasal yap?s? de?i?mez. Bu olaylarla enzimlerin etki yüzeyi art?r?ld??? için, esas sindirim kolayla?t?r?l?r ve h?zland?r?l?r.

 

2. Kimyasal Sindirim

Hücrelerin, protein, ya? ve karbonhidratl? bile?iklerden faydalanabilmesi için bunlar?n hidroliz edilmesi gerekir. Hidroliz; besin maddelerinin su yard?m?yla parçalanmas? reaksiyonlar?na denir. Bununla proteinler amino asitlere, ya?lar ya? asiti ve gliserole, karbonhidratlar monosakkaritlere, nükleik asitler ise, pentoz, organik baz ve fosfata indirgenir.

Besin maddelerinin bu ?ekilde en küçük bile?enlerine parçalanmas?na tam sindirim denir.

Kompleks besinlerin baz? ara bile?iklere kadar parçalanmas?na ise eksik sindirim denir.

 

3. Hücre içi Sindirim

Fagositoz ve pinositozla hücre içine al?nan veya hücre içinde sentezlenen besin maddelerinin, besin kofulunda lizozom enzimleri yard?m?yla hidrolizine denir.

Bir hücrelilerin baz?lar?nda, akyuvarlarda, çok hücrelilerden süngerlerde, hidrada ve planaryada görülür.

Amip, besini yalanc? ayaklar?yla sararak besin kofulu olu?turur. Olu?an kofula sindirim enzimleri (hidrolitik enzimler) girince sindirim olay? ba?lar. Besin kofulu sitoplazmik hareketlerle yer de?i?tirir. Besin kofulunda aç??a ç?kan sindirim ürünleri difüzyonla sitoplazmaya geçer. Kofuldaki sindirilemeyen art?klar hücre zar?ndan d??ar?ya at?l?r.

 

4. Hücre D??? Sindirim

Besin maddelerinin hücrelerden d??ar?ya salg?lanan enzimler yard?m?yla yap? ta?lar?na ayr?lmas?na denir.

Çok hücreli hayvanlar?n ço?unda, saprofit bakterilerde, mantarlarda, böcekçil bitkilerde hücre d??? sindirim görülür.

 

B. OMURGASIZLARDA S?ND?R?M

Baz?lar?nda besinlerin al?nmas? ve sindirilmeyen art?klar?n at?lmas? ayn? aç?kl?kla sa?lan?r. Böyle sindirim sistemlerine eksik sindirim sistemi denir. Hidrada ve planaryada sindirim sistemi bu tiptendir.

Hidrada sindirim bo?lu?unun tek aç?kl??? hem a??z hem de anüs olarak görev yapar.

Planaryada sindirim kesesi, hidradakinden farkl? olarak dallanmalar yaparak vücudun her taraf?na uzan?r.

Yuvarlak solucanlardan ba?layarak birçok hayvanda, iki aç?kl?kl? ve de?i?ik k?s?mlar? özelle?mi? boru ?eklinde sindirim kanal? bulunur. Bu ?ekilde olan sindirim sistemine tam sindirim sistemi denir.

Halkal? solucanlardan olan toprak solucan?nda tam sindirim sistemi bulunur. Al?nan besinler, yemek borusundan geçerek kursa?a gelir, besin maddeleri burada yumu?at?l?r ve ta?l?k denilen bölgeye aktar?larak ta?lar?n yard?m?yla mekanik olarak parçalan?r. Daha sonra ba??rsa?a geçen besinler, buradaki hücrelerden salg?lanan enzimlerle sindirilir. Sindirim ürünleri ba??rsak hücreleri taraf?ndan emilir ve art?k maddeler anüsten d??ar?ya at?l?r.

 

C. OMURGALILARDA S?ND?R?M

Omurgal? canl?lar?n tamam?nda a??zla ba?lay?p anüsle ve kloakla tamamlanan tam sindirim sistemi bulunur.

Ku?larda gaga ?eklini alm?? a??zda di? bulunmaz. Memeli canl?larda di?lerin yapt??? i?i ku?larda ta?l?k üstlenmi?tir. Kursak besinlerin biriktirilmesini ve yumu?at?lmas?n? sa?lar. I. mide (bezli mide) besinlerin yumu?at?lmas?n? ve kayganla?t?r?lmas?n? sa?lar.

Ku?larda kimyasal sindirim ince ba??rsa?a ba?l? pankreastan ve karaci?erden gönderilen yard?mc? s?v?lar sayesinde gerçekle?tirilir. Art?k maddeler kloaktan d??ar?ya at?l?r. 2. mide (ta?l?k) besinlerin ta?lar yard?m?yla mekanik olarak sindirilmesini sa?lar.
 

?ekil : Omurgal?lardan Ku?un Sindirim Sistemi
 

Memelilerden; gevi? getirenlerde mide dört bölmelidir. Otcul olan bu canl?larda besin ö?ütücü ve kesici di?ler taraf?ndan al?n?r i?kembeye gönderilir. Burada belli bir süre depo edilir. Bu s?rada baz? bakteriler yard?m?yla besinin bir bölümü parçalan?r.

Depolanan besin daha sonra a??za parça parça gönderilip çi?nenir. Bu olaya gevi? getirme denir. A??zda çi?nenen besinler, ikinci kez yutulunca; besin, sindirim s?v?lar?yla parçalan?r. Bu canl?lar?n ince ba??rsa?? oldukça uzundur. Selülozun sindirimi de canl?dan sal?nan enzimlerle de?il, sindirim sisteminde bulunan tek hücreliler ve bakteriler taraf?ndan salg?lanan enzimlerle uzun zamanda gerçekle?tirilir.

 

D. ?NSANDA S?ND?R?M S?STEM?

Sindirim sistemi, baz? yerleri geni? ve baz? k?s?mlar? dar olan bir sindirim kanal? ile, bu kanala aç?lan yard?mc? salg? bezlerinden meydana gelir.
 

 

?ekil : ?nsanda Sindirim Sisteminin Genel Yap?s?

 

1. Sindirim Sisteminin K?s?mlar?

?nsan?n sindirim sistemi; a??z, dil, di?ler, yutak, tükrük bezleri, yemek borusu, mide, ba??rsaklar, karaci?er, pankreas, rektum ve anüs yap?lar?ndan meydana gelir.

Bu yap?lar ba?ka görevler de yapmaktad?rlar. Örne?in, dil besinleri kar??t?rman?n yan?nda; hem bir duyu organ?, hem de konu?mada etikilidir.

a. A??z: ?nsanda sindirim a??zda ba?lar. A??zda sindirime yard?mc? olan di?ler, dil ve a??za aç?lan tükrük bezleri bulunur. A??zda; d??ar?dan al?nan besin maddeleri di?ler yard?m?yla mekanik olarak, tükürük içinde bulunan enzimle kimyasal olarak sindirime u?rat?l?r.

Di?ler, besinlerin mekaniksel olarak parçalanmas?n? sa?lar. Di?in d??tan içe do?ru kesiti incelendi?inde mine, dentin ve öz olmak üzere üç bölüm ay?rt edilir.

Dil, çizgili kaslardan yap?lm?? olup, tat almaya, besinleri kar??t?rmaya, yutmaya ve konu?maya yarar.

b. Tükrük Bezleri: Kulak alt?, dil alt? ve çene alt? olmak üzere, a??zda üç çift tükrük bezi bulunur. Tükrük içerisinde amilaz, mukus, Na+ ve Ca++ iyonlar? vard?r. Tükrükte bulunan amilaz pi?mi? ni?astay? kimyasal olarak parçalayabilir.

c. Yutak ve Yemek Borusu: Dil besinleri yuta?a do?ru iter. Bu s?rada soluk borusu g?rtlak kapa?? ile kapat?l?r. Yutak ile mide aras?nda yemek borusu bulunur. Yutulan besinler yemek borusuna geldi?inde, yemek borusu peristaltik hareketlerle kas?larak besinin ilerlemesini sa?lar. Olayda yerçekimininde katk?s? vard?r.

d. Mide: Mide besinleri depo eden, mekanik olarak parçalayan ve proteinleri sindirmek için enzim salg?layan bir organd?r. Çal??mas? otonom sisteme ait vagus sinirleriyle denetlenir.

Mide bezleri taraf?ndan mide özsuyu salg?lan?r. Mide özsuyunun salg?lanmas? gastrin hormonu taraf?ndan sa?lan?r. Mide özsuyu içerisinde hidroklorik asit (HCl), pepsinojen ve süt çocuklar?nda lap enzimi bulunur. Mide ortam? asidikdir (pH 2 – 3). Goblet hücrelerinin salg?lad??? mukus, mide yüzeyini HCl etkisinden korur.

e. ?nce Ba??rsak: Kimyasal sindirim ince ba??rsakta tamamlan?r. Gerekli enzimler ve yard?mc? s?v?lar, pankreas, karaci?er ve ba??rsak çeperinden gelir. Sindirimi tamamlanm?? besin maddelerinin emilimi en fazla buradan olur. ?nce ba??rsa??n mideden sonra ilk bölümüne oniki parmak ba??rsa??, bundan sonra gelen k?sma bo? ba??rsak ve en son bölgeye k?vr?ml? ba??rsak denir.

?nce ba??rsa??n iç yüzeyinde emilme yüzeyini art?r?c? villus (tümör) ad?n? verdi?imiz ç?k?nt?lar yer al?r. ?nce ba??rsakta besinlerin hareketini kolayla?t?ran, mukus salg?layan goblet hücreleri bulunur. ?nceba??rsakta besinler yemek borusunda oldu?u gibi peristaltik hareketlerle ilerler.

f. Kal?n Ba??rsak: Kal?n ba??rsak sindirilmeyen maddeleri toplama ve atma i?ini görür. ?nce ba??rsakla kal?n ba??rsa??n birle?ti?i yerde kör ba??rsak (çekum) bulunur.

?nsanda, bu kör ba??rsa??n ucunda, körelmi? bir ç?k?nt? apandix bulunur. Kal?n ba??rsak rektum denilen bir yap? ile sonlan?r. Rektumun d??a aç?lan k?sm?na anüs denir. Kal?n ba??rsakta ince ba??rsaktan farkl? olarak villuslar bulunmaz ve kimyasal sindirim yap?lmaz.

g. Pankreas : Pankreas d?? salg? olarak farkl? besinler için sindirim enzimleri içeren pankreas özsuyunu salg?lar. Bunlar?n en önemlileri; amilaz, lipaz, peptitaz ve nükleazlar d?r.

Pankreas özsuyunun salg?lanmas? ince ba??rsaktan gelen sekretin hormonu taraf?ndan düzenlenir.

h. Karaci?er: Karaci?er vücudun en önemli organlar?ndand?r. Karaci?erin yap? ve görevi birimi lopcuklard?r.

Karaci?erin alt yüzeyinde safra kesesi (öd kesesi) bulunur. Karaci?er hücreleri taraf?ndan üretilen safra karaci?er kanal?yla öd kesesine getirilir.

Safran?n içinde safra tuzlar?, kolesterol, ya? asitleri, safra pigmentleri ve su bulunur.

 

Safran?n Görevleri :

  • Ya?lar?n mekanik olarak sindirilmesini sa?lar.

  • Ya?da eriyen A - D - E - K vitaminlerinin emilimini art?r?r.

  • Mideden gelen asidik besinleri bazik hale getirir.

  • Ba??rsak koku?malar?n? önler, zararl? bakterilerin üremesine engel olur.

  • Ba??rsak villuslar?n?n hareketini art?r?r.

Karaci?ere iki kaynaktan kan gelir. Birincisi dalak ve sindirim organlar?d?r. Bunlardan toplanan kan, kap? toplar damar? ile karaci?ere götürülür.

?kincisi damar ise aortun bir koludur. Aorttan gelen kan karaci?er atar damar? yoluyla karaci?ere ula??r.

 

Karaci?erin Görevleri :

  • Vücut ?s?s?n? düzenler.

  • Antitoksik fonksiyonu ile zehirli (toksik) maddeleri zehirsiz hale getirir.

  • P?ht?la?mada rol oynayan protrombin ve fibrinojeni üretir.

  • Ya?l? alyuvar hücrelerini parçalar. Embriyo döneminde kan hücrelerinin üretimini sa?lar.

  • Kanda bulunan fazla glikozu glikojen halinde depo eder.

  • Safra üretir ve salg?lar. Bunun için alyuvarlar?n parçalanmas? s?ras?nda aç??a ç?kan hemoglobini kullan?r.

  • Kan?n damar içinde p?ht?la?mas?n? engelleyen heparini üretir.

  • D, B, A ve ba??rsaklarda sentezlenen, kan?n p?ht?la?mas?nda rol oynayan K vitamini ile; demir, kalsiyum, bak?r, protein ve ya?lar? depo eder. Karotenden A vitamini sentezler.

  • Zehirli (amonyakl?) maddeleri daha az zehirli üre ve ürik asit haline dönü?türür.

  • Cinsiyet hormonlar?n?n fazlas?n? yok eder.

  • Lenf yap?m?nda görev al?r. Antikorlar?n önemli bir k?sm?n? üretir.

  • Proteinlerin karbonhidrat ve ya?lara dönü?ümünü sa?lar.

 

2. Besinlerin Sindirimi

Kimyasal sindirimle proteinler amino asitlere, karbonhidratlar monosakkaritlere, ya?lar ya? asidi ve gliserole parçalanarak hücre zar?ndan geçecek küçüklü?e getirilir.

Kimyasal sindirimle parçalanan moleküllerin bir k?sm? hücrelerde hemen kullan?lmazlarsa dokularda depo edilebilirler. Hayvanlar yedek besinlerini glikojen ve ya? ?eklinde, bitkiler ise ni?asta ?eklinde depo eder.

Bitkiler vitaminleri kendi bünyelerinde yapabildikleri halde, hayvanlar ve insanlar yapamazlar. Bu yüzden, hayvanlar?n ve insanlar?n ba?l?ca vitamin kayna?? bitkilerdir. B ve K gibi baz? vitaminler hayvanlar?n ve insanlar?n ba??rsaklar?nda ya?ayan mikroorganizmalar taraf?ndan sentezlenebilir. Beslenmede, temel besinlerden ba?ka, sodyum (Na), potasyum (K), ma?nezyum (Mg), fosfor (P), kalsiyum (Ca) ve demir (Fe) gibi mineral tuzlar?n?n da al?nmas? gerekir. Vitaminler ve mineraller sindirime u?ramadan kana geçebilirler.

a. Karbonhidratlar?n Sindirimi: Karbonhidratlar?n kana geçebilmesi için sindirim organlar?nda en küçük yap? birimi olan glikoz, fruktoz, galaktoz, riboz ve deoksiriboz monomerlerine kadar parçalanmalar? gerekir.

Karbonhidratlar?n sindirimi a??zda ba?lar. Besin a??zda çi?nenirken tükrükteki amilaz enzimi, ni?asta ve glikojen molekülündeki ba?lar? kopar?r. Onlar? daha küçük parçalara (dekstrin) ve maltoza ay?r?r.

Karbonhidratlar mideden hiçbir kimyasal de?i?ikli?e u?ramadan oniki parmak ba??rsa??na gelir. Besin ba??rsa?a girdi?inde, ba??rsak hücrelerinden pankreas? uyaran bir hormon salg?lan?r. Bu hormon, pankreastan öz sular?n salg?lanmas?n? sa?lar. Pankreas öz sular?ndaki enzimler (amilaz) a??zda tam olarak parçalanmayan karbonhidratlar? disakkaritlere (maltoza) kadar parçalar.

Disakkaritlerin sindirimini sa?layan enzimler ise ba??rsak öz suyunda bulunur. Bu enzimler (maltaz, sükraz ve laktaz) ise disakkaritleri monosakkaritlere parçalar. Böylelikle karbonhidratlar?n sindirimi tamamlanm?? olur.

?nsanda selüloz sindirici enzim üretilmedi?i için selüloz kal?n ba??rsakdan d??k? olarak at?l?r.

b. Proteinlerin Sindirimi : Proteinlerin ve proteinli bile?iklerin kana geçebilmeleri için, sindirim sisteminde yap? ta?lar? olan amino asitlere parçalanmalar? gerekmektedir.

Proteinlerin kimyasal sindirimi midede ba?lar; ince ba??rsaklarda tamamlan?r. Yutulan besin mideye geldi?inde, baz? mide hücreleri bir hormon salg?lar. Bu hormon mide bezlerinden enzim (pepsin) üretilmesini sa?lar. Bu enzimler proteinlerin daha küçük birimlere (peptonlara) parçalanmas?n? sa?lar.

Parçalanan proteinler oniki parmak ba??rsa??na geldi?inde, pankreas?n enzimleriyle (tripsin ve kimotripsin) ince ba??rsaklarda amino asitlere ve dipeptitlere parçalan?r. Dipeptitler ise ba??rsak çeperinden salg?lanan erepsin enzimiyle amino asitlere ayr???r.

Bütün sindirim enzimleri protein yap?da olup, sa?l?kl? bir insan günde 100 gr kadar enzim salg?lar. Bu miktar, d??ardan al?nan protein miktar?na yak?nd?r. Salg?lanan enzimler ince ba??rsa??n son k?sm?nda pinositozla emilerek hidroliz edilir ve emilir. Böylece protein kayb? önlenmi? olur.
 

?ekil : Besinlerin Sindirimi
 

c. Ya?lar?n Sindirimi : Ya?lar?n ince ba??rsaktan emilebilmesi için ya? asitleri ve gliserine kadar parçalanmalar? gerekir.

Ya?lar, safra tuzlar?n?n ve pankreastan salg?lanan lipaz enziminin etkisiyle ince ba??rsakta ya? asidi ve gliserole ayr?l?r. Safra tuzlar?, ya? damlalar?n?n yüzeyini art?rararak lipaz enziminin etkisini kolayla?t?r?r (mekanik etki).

Olu?an sindirim ürünleri; tekrar hidroliz edilemeyecek kadar basit moleküller olduklar?ndan hücre zar?ndan geçebilirler, hücrelerde yap? maddesi olarak veya vücudun enerji ihtiyac?n?n kar??lanmas?nda kullan?labilirler.

 

3. Sindirilen Besinlerin Emilmesi

Sindirim sonucu en küçük parçalara ayr?lan besin maddelerinin kan ve lenfe geçmesine emilme denir.

a. ?nce Ba??rsakta Emilim: Besin maddeleri en fazla ince ba??rsaktan emilir. ?nce ba??rsaktaki emilme difüzyon veya aktif ta??mayla gerçekle?ir. Emilen besinler iki yol izler.

I. Yol : Glikoz, galaktoz, fruktoz, amino asit, mineraller, su ve baz? vitaminler inceba??rsaktan difüzyon ve aktif ta??mayla kan damarlar?na geçer.

II. Yol : Ya? asitleri, gliserol, A, D, E, K vitaminleri ba??rsak villuslar?nda emildikten sonra lenf k?lcallar?na geçer. Bu k?lcallar peke sarn?c?nda toplan?r. Peke sarn?c? gö?üs lenf kanal? yoluyla sol köprücük alt? toplardamar?na oradan da üst ana toplardamara ba?lanarak kalbe ula??r.

b. Kal?n Ba??rsakta Emilim: Sindirilen besin maddelerinin içerisinde bulunan suyun büyük bir k?sm? kal?n ba??rsakta emilir. Kal?n ba??rsakta bakteri faaliyetleriyle K ve B vitaminleri sentezlenir. Bu vitaminler ve tuzlar?n emilimi de kal?n ba??rsakta olur.

 

Normal bir insanda sindirilen karbonhidratlar?n hepsi, ya?lar?n % 95'i ve proteinlerin % 90'? ince ba??rsaktan geçerken emilir. Bu emilim olaylar?nda difüzyon, osmoz ve aktif ta??ma görev yapar.

 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn1081
mod_vvisit_counterDn1237
mod_vvisit_counterBu Hafta7497
mod_vvisit_counterBu Ay21882
mod_vvisit_counterToplam7598564

Kimler evrimii

Şu anda 25 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev