TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
Atmosfer ve Ozellikleri
Bunlar s?cakl?k, bas?nç, rüzgarlar, nemlilik ve ya???t?r. ?klim elemanlar? ad? verilen ve birbirlerini etkileyen bu ö?eler aras?nda ayr?lmaz bir ili?ki vard?r.

?klim olaylar? atmosfer içinde gerçekle?ti?i için öncelikle atmosfer ve özelliklerinin incelenmesi gerekir.

Atmosfer
Dünya’y? çepeçevre saran gaz örtüsüne atmosfer denir. Atmosferin alt s?n?r?, kara ve deniz yüzeyleriyle çak???r. Üst s?n?r?n? ise yerçekiminin etkisi belirler. Ekvator’dan kutuplara do?ru yerçekimi artt??? için atmosferin ?ekli Dünya’n?n ?ekli gibi küreseldir.

Atmosfer’in Katlar?
Atmosfer kendini olu?turan gazlar?n kar???m? ve gidi?indeki farkl?l?klar nedeniyle çe?itli katlara ayr?lm??t?r. Bu katlar yeryüzünden yukar?lara do?ru troposfer, stratosfer, ?emosfer, iyonosfer ve ekzosfer ?eklinde s?ralan?r.

Troposfer
Atmosferin, yeryüzüne temas eden, alt bölümüdür.
Tüm gazlar?n % 75’inin bulundu?u bu katmanda yo?unluk en fazlad?r.
Troposfer, yerden havaya yans?yan ???nlarla alttan yukar?ya do?ru ?s?n?r. Bu nedenle alt k?s?mlar? daha s?cakt?r. Yerden yükseldikçe s?cakl?k her 100 m’de yakla??k 0,5°C azal?r.
Su buhar?n?n tamam? troposferde bulundu?u için tüm meteorolojik olaylar burada olu?ur.
Güçlü yatay ve dikey hava hareketleri görülür.
Yerden yüksekli?i 6 – 16 km aras?nda de?i?ir.

Stratosfer
Troposferin üstündeki katmand?r.
Yatay hava hareketleri görülür.
Su buhar? hemen hemen hiç bulunmad??? için dikey hava hareketleri olu?amaz. Bu nedenle s?cakl?k da??l??? oldukça düzgündür.
S?cakl?k her yerde yakla??k -50°C’dir.
Üst s?n?r? yerden 25 – 30 km yüksekliktedir.

?emosfer
Stratosfer ile ?yonosfer aras?ndaki katmand?r.
Stratosfer ile ?emosfer aras?ndaki 19-45 km’ler aras?nda oksijen azot haline gelerek ultraviyole ???nlar?n? tutar.
Üst s?n?r? yerden 80 – 90 km yüksekliktedir.

?yonosfer
Mor ötesi (ultraviyole) ???nlar?n?n, molekülleri parçalayarak iyonlar haline getirdi?i katmand?r.
Yerçekimi azald??? için iklim üzerinde belirgin bir etkisi yoktur.
Radyo dalgalar?n? yans?t?r
Üst s?n?r? yerden 250 – 300 km yüksekliktedir.

Eksosfer (Jeokronyum)
En üst tabakad?r.
Yerçekimi çok azald???ndan gazlar çok seyrektir.
Hidrojen ve helyum gibi hafif gazlar bulunur.
Atmosfer ile uzay aras?nda geçi? alan?d?r.
Kesin s?n?r? bilinmemekle birlikte üst s?n?r?n?n yerden yakla??k 10.000 km yükseklikte oldu?u kabul edilmi?tir.

Atmosferde Bulunan Gazlar
Atmosferde bulunan gazlar?n % 75’i ve su buhar?n?n tamam? troposferde bulunur. ?klim yönünden daha çok atmosferin alt katlar? önemli oldu?undan burada troposfer ve stratosferin alt katlar?n?n bile?imi incelenecektir.

Her zaman bulunan ve oran? de?i?meyen gazlar; % 78 oran?nda azot, % 21 oran?nda oksijen, %1 oran?nda asal gazlar (Hidrojen, Helyum, Argon, Kripton, Ksenon, Neon) d?r.
Her zaman bulunan ve oran? de?i?en gazlar; su buhar? ve karbondioksittir.
Her zaman bulunmayan gazlar; ozon ve tozlard?r.

Su buhar? : Yere ve zaman göre oran? en çok de?i?en gazd?r. Yeryüzünün a??r? ?s?n?p, so?umas?n? engeller. Ya???, bulut, sis gibi hava olaylar?n?n do?u?unu sa?lar.

Karbondioksit : Atmosferin güne? ???nlar?n? emme ve saklama yetene?ini art?r?r. Havada karbondioksit (CO2) miktar?n?n artmas? s?cakl??? art?r?c?, azalmas? ise s?cakl??? dü?ürücü etki yapar.

Ozon : Hava içindeki oksijen (O2) mor ötesi (ultraviyole) ???nlar?n?n etkisi alt?nda ozon (O3) haline geçer. Ozon gaz?, içinde hayat?n geli?mesine olanak vermez ancak atmosferin üst katmanlar?nda ultraviyole ???nlar?n? emerek yeryüzündeki ya?am üzerinde olumlu bir etki yapar. Yeryüzünden 19 – 45 kilometre yükseklikler aras?nda bulunan ozon kat?n?n son y?llarda inceldi?i hatta yer yer delindi?i belirlenmi?tir. Özellikle buzdolab?, so?utucu, araba ve spreylerden ç?kan gazlar?n (kloroflorokarbon) neden oldu?u anla??lm?? ve bu gazlar?n kullan?m?na k?s?tlamalar getirilmi?tir.

Yeryüzüne ula?an mor ötesi ???nlardaki art??, s?cakl?klar?n artmas?na, buna ba?l? olarak buzullar?n erimesine, bitki örtülerinde de?i?imlere neden olabilecektir.

S?cakl?k
Güne? I??nlar?n?n Atmosferde Da??l???
Yeryüzünün ?s?nmas?nda ana enerji kayna?? Güne?’tir. Dünya, Güne?’in uzaya yayd??? enerjinin ancak iki milyonda birini al?r. Güne?’ten gelen bu enerji güne? sabitesi (solar konstant) ile belirlenir. Atmosferin üst s?n?r?nda 1 cm2’ye 1 dakikada gelen kalori miktar?na güne? sabitesi (solar konstant) denir.

Atmosferin etkisiyle, Güne?’ten gelen ???nlar?n tamam? yere ula?maz. Atmosfer güne? ???nlar?n? çe?itli oranlarda tutar ve da??t?r. Bu nedenle yeryüzü Güne?’ten gelen ???nlardan çok atmosfer taraf?ndan tutulan ???nlarla ?s?n?r.

S?cakl?k Etmenleri
Atmosferin ?s?nmas? çe?itli etmenlerin etkisi alt?ndad?r.

Güne? I??nlar?n?n Yeryüzüne De?me Aç?s?
Belirli bir yüzeye dik ve yat?k gelen ???nlar?n getirdikleri enerji miktarlar? aras?nda belirgin bir fark vard?r.

Çünkü bir ???n demeti dik geldi?inde daha dar bir yüzeyi ayd?nlat?rken, ayn? ???n demeti yat?k geldi?inde daha geni? bir yüzeyi ayd?nlat?r.

Ancak ???nlar?n yere de?me aç?s? darald??? için etkisi azal?r. Bu nedenle Güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?s? büyüdükçe yeryüzünü ?s?tma gücü de artar.
Güne? ???nlar?n?n yeryüzüne de?me aç?s?n? etkileyen etmenler ?unlard?r:

Dünya’n?n ?ekli
Dünya’n?n küreselli?inin bir sonucu olarak, Ekvator’dan kutuplara do?ru güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?s? küçülür. Buna ba?l? olarak her iki yar?m kürede Ekvator’dan kutuplara do?ru s?cakl?k azal?r. Bu durum enlemin s?cakl?k üzerindeki etkisini gösterir.


Dünya’n?n Eksen E?ikli?i ve Y?ll?k Hareketi
Dünya’n?n eksen e?ikli?i nedeni ile Güne? çevresindeki dönü?ü (y?ll?k hareket) s?ras?nda güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?s? de?i?ir.
Yeryüzündeki bir noktan?n güne? ???nlar?n? y?l içinde farkl? aç?larla almas? ?s?nma farkl?l?klar?na neden olur.

Dünya’n?n Günlük Hareketi
Dünya’n?n günlük hareketi nedeniyle güne? ???nlar?n?n bir noktaya de?me aç?s? sabahtan ö?leye kadar artar. Ö?leden ak?ama kadar ise azal?r. Günün en yüksek s?cakl???, ???nlar?n en büyük aç? ile geldi?i ö?le saati de?il, depolanan enerjinin en fazla oldu?u 13.00 – 14.00 saatleri aras? ölçülür. Çünkü ö?leye kadar yerde biriken enerji, ???nlar?n gelme aç?s?n?n daralmas?yla birlikte ???ma ile atmosfere iletilir. I??ma gece boyu devam eder, yer so?ur. Güne?’in do?u? saatinde ???ma sona erer ve yerde enerji depolamaya ba?lar. I??man?n sona erdi?i anda günün en dü?ük s?cakl??? ya?an?r.

I??ma
Yeryüzü kazand??? enerjinin bir bölümünü atmosfere geri verir. Buna yer ???mas? denir. Güne? ???nlar?n?n yeryüzüne ula?amad??? saatlerde (gece) ve güne? ???nlar?n?n yere de?me aç?lar?n?n küçüldü?ü aylarda yer ???mas? artar. Ayr?ca, zeminin yap?s? da yer ???mas? üzerinde etkilidir. Örne?in yeryüzünün bitki ile kapl? alanlar?nda yer ???mas? az ve yava?ken ç?lak arazilerde ?s? kayb? daha h?zl? ve fazla olur.

E?im ve Bak?
Geni? bir bölgeye dü?en birbirine paralel ???nlar?n yere dü?me aç?lar?, yamaç e?imine ve bak? durumuna (Güne?’e dönüklü?e) göre de?i?ir. Bu durum yerel ?s?nma farklar?na yol açar. Kuzey Yar?m Küre’de güney yamaçlar, Güney Yar?m Küre’de ise kuzey yamaçlar güne? ???nlar?n? y?l boyunca daha büyük aç? ile ald???ndan daha s?cak olur.
Ekvator çevresinde bak?n?n etkisi tüm yamaçlarda görülür.

Bak?n?n Etkisi
Güne?e dönük olan e?imli yamaçlarda;
S?cakl?k daha yüksektir.
Güne?lenme süresi daha uzundur.
Karlar?n yerde kalma süresi daha k?sad?r.
Kal?c? karlar?n ba?lama yüksekli?i daha fazlad?r.
Tar?m ürünlerinin olgunla?ma süresi daha k?sad?r.
Ormanlar?n yükselti s?n?r? daha fazlad?r.

Yükselti
Deniz seviyesinden yükseldikçe atmosferin yo?unlu?unun ve içindeki su buhar?n?n azalmas? ile troposferin daha çok yerden yans?yan ???nlarla ?s?nmas? nedeniyle s?cakl?k, her 100 m’de yakla??k 0,5°C azal?r. Bu nedenle enlemi ayn? olan iki farkl? noktadan daha yüksekte olan, di?erine göre her zaman daha so?uk olur. Örne?in deniz seviyesinden 155 m yükseklikteki Bursa’da s?cakl?k 25°C iken ayn? enlemde bulunmas?na kar??n 2543 m yükseklikteki Uluda?’da s?cakl???n 12°C olmas? yükseltinin s?cakl??a etkisini gösterir.

?ndirgenmi? S?cakl?k
Yeryüzünde s?cakl???n enleme ba?l? da??l???n? gösteren haritalar çizilirken yükseltinin s?cakl?k üzerindeki etkisini ortadan kald?rmak için indirgenmi? s?cakl?k de?erleri kullan?l?r.
Bir yerin yükseltisinin s?f?r (0 m) kabul edilerek hesaplanan s?cakl???na indirgenmi? s?cakl?k denir.
Bir yerin indirgenmi? s?cakl???n? hesaplamak için yükseltiden kaynaklanan s?cakl?k fark? hesaplan?r.
Bu fark o yerin gerçek s?cakl???na eklenir.
 

Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn174
mod_vvisit_counterDn1225
mod_vvisit_counterBu Hafta10889
mod_vvisit_counterBu Ay40751
mod_vvisit_counterToplam7564196

Kimler evrimii

Şu anda 85 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev