TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
2011-2012 Y?l? 9.S?n?f Co?rafya Kitab? Cevaplar?

2011-2012 Y?l? 9.S?n?f Co?rafya Kitab? Cevaplar? [Yeni Müfredat]

 

L?SE 1 CO?RAFYA ETK?NL?K ÇALI?MASI
SAYFA (4)
A?a??daki do?al unsurlar?n insan hayat?na etkilerinin neler oldu?unu günlük ya?ant?n?zdan ve farkl? kaynaklardan faydalanarak aç?klay?n?z.

SICAKLIK: Canl?lar?n hayatlar?n? devam ettirebilmeleri için normal bir s?cakl?k gerekir.Canl?lar çok yüksek ve çok dü?ük s?cakl?klar?n oldu?u yerlerde ya?amakda zorlan?r.Canl?lara uygun ko?ullar?n ortaya ç?kmas? ve bu ko?ullar?n devaml?l???nda s?cakl?k ?artlar? direk etkilidir. A??r? s?cak ve so?uk insan hayat?n? olumsuz etkiler. Giyim sa?l?k,tar?m, hayvanc?l?k, turizm, ula??m, ticaret gibi ekonomik faaliyetleri olumsuz etkiler.

YA?MUR: Ya?mur su döngüsünün önemli bir parças?d?r.Canl?lar?n hayat?n?n devam? için suya ihtiyaç duyarlar ve bu suyun kaynaklar?ndan bir tanesi de buharla?an nemin ya?mur olarak yüzeye dönmesidir.Bitkiler,hayvanlar için tüm canl?lar için son derece önemlidir.A??r? ya?murlar olumsuz etkiler do?urabilir.Seller,heyelan, turizmi olumsuz etkileyebilir.



KAR:S?cakl?k ko?ullar?n?n belirlenmesinde etkili olabilir.Özellikle kuru ve so?uk geçen k?? günlerinde kar ya?mas? havay? yumu?at?r.Bu olay bir çok bitkinin a??r? dondan etkilenmesini engeller.Bahar dönemlerimde ani kar erimeleri olumsuzluklara yol açabilir (sel).Yine bu kar erimeleri önemli bir su kayna??d?r.K???n kar ya???lar? bitkiler için koruyucu bir etki yaparar. Giyim tarz?m?z? ve sa?l???m?z? etkiler. Tar?m için önemlidir. Tar?m ürünleri so?u?a kar?? korudu?u gibi toprak nemimin artmas?na ve yeralt? suyunun zenginle?mesine katk? sa?lar. Deniz turizmine olumsuz etki yaparken k?? turizmine (kayak) imkân sa?lar.


DEN?Z DALGALARI:K?y? bölgelerdeki biyoçe?itlilikte etkili olabilir.Kas?rga ya aç?k bölgelerde ?iddetli f?rt?nalarla çok y?k?c? etkileri olur. A??r? dalgalar deniz turizmini ve deniz yolu ta??mac???n? olumsuz etkiler. Tsunami bir do?al afettir. K?y?larda çe?itli a??nma ve biriktirme ?ekilleri olu?umunu sa?lar. Bal?kç?l??? da etkiler.Son dönemlerde dalga enerjisi üzerine ciddi çal??malar yap?lmaktad?r.

RÜZGÂR:Bitkilerin yay?lmas?nda tozla?mas?n da son derece önemlidir.S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler.Havay? temizletici özelli?i vard?r.Deniz turizmi için olumsuzluktur.Çok ?iddetli rüzgârlar(F?rt?na) do?al afetlere neden olabilir. Baz? yerlerde rüzgâr santralleri ile enerji üretilir. Ayr?ca geçmi? as?rlarda ve günümüzde de ta??mac?l?kta rüzgâr gücünden faydalan?lmaktad?r.Bir bölgedeki hava kütlelerinin ta??y?c? gücü rüzgarlard?r.

TOPRAK:Canl?lar?n önemli ya?am alanlar?ndan biridir.Milyonlarca canl?ya bar?nma imkân? sa?lad??? gibi tar?m?n üzerinde yap?ld??? alan olmas? sayesinde her türlü besinin de ana kayna??d?r.?nsanlar?n hayatlar?n? devam ettirebilmeleri için ihtiyaçlar? olan besin maddelerinin en önemli yeti?me alan?d?r.Seramik çanak çömlek vb kullan?m alanlar? vard?r.En önemli sorunu topraklar?n kirletilmesi ve erezyondur.Ayr?ca topra??n verim gücü topraktan faydalanmay? etkilemektedir.Özelliklerine göre faydalanma yo?unluklar? da de?i?ir.Verimli alanlarda nüfus daha yo?un verim azald?kça nüfus ve yerle?me say?s? azalmaktad?r.

KAYAÇLAR:Yer kabu?unun ana malzemesidir. Ayr??arak toprak malzemesi olur.Tüm canl? hayat?n beslenmesi ve bar?nmas? için gerekli ana malzemedir.Hayat?m?z?n her an?nda olan bir unsurdur.Özellikle yap? malzemesi olarak kullan?l?r.Ayr?ca süs e?yas? yap?m?nda, enerji kayna?? olarak da kullan?l?r.Birçok sanayi dal?n?n ham maddesidir. Bünyelerindeki birçok element veya mineraller de?erli madenleri olu?turmaktad?r.

B?TK?LER:?nsanlar?n ve canl?lar?n en önemli besin kayna??d?r.Dünya fotosentez dengesinde çok önemlidir.Besin zincirinin en önemli halkas?d?r.Dünyada bir çok kullan?m alanlar? vard?r,kozmetik ilaç sanayi ev e?yalar? vb .
?klim ve toprak özelliklerine göre yeti?en bitki örtüsü, insanlar?n faaliyetlerini de?i?ik ?ekilde etkiler.Ormanlar?n yak?n?n*da bulunan insanlar, ormanlar?n çe?itli do?al güzellikleri yan?nda ke*restesinden de yararlan?r.Orman ürünlerine dayal? çe?itli sanayi faaliyetlerinde bulunurlar. Buna kar??l?k bozk?rlarda ya?ayan in*sanlar, ancak buralar? mera olarak de?erlendirebilir.


HAYVANLAR:Ekosistem içerisinde önemli bir elemand?r.?nsanlar için önemli bir besin kayna??d?r.Do?ada mevcut dengenin önemli bir halkas?d?r.Bi?r çok bölgede önemli bir ekonomik faaliyettir. Do?al dengenin önemli unsurlar?ndan biridir. Besin ve ?ifa kayna??d?r. Evcil hayvanlar sayesinde insanlar için büyük bir nimettirAvc?l?k aç?s?ndan da önemlidir.

NEM:Biyoce?itlili?in yo?un oldu?u bölgeler nemli ve s?cak alanlard?r.Do?ada canl?lar?n uygun ko?ullar bulabilece?i bir alan yarat?r.Ya???? ve s?cakl??? etkiler. Bunlar?n etkilediklerine de dolayl? da olsa etki eder. Nemin ve ya????n bol oldu?u alanlar bitki örtülerinin gür ve s?k oldu?u, ?l?man iklim ?artlar?n?n ya?and??? alanlard?r.Nemin az oldu?u alanlar kurakl?k ?artlar?n?n artt??? ve ekonomik faaliyetlerin çe?idinin az oldu?u alanlard?r.

DA?:Yükselti ,iklim ve ekonomik özelliklerine göre tercih edilebilen alanlar olabilir.Genelde yerle?me için elveri?siz nüfusun seyrek oldu?u yerlerdir.Yükselti de?erlerine göre k???n kar ya???lar? ve buzulla?ma görülebilir.Buda önemli bir tatl? su kayna?? olu?turur.
Da?lar yüksek ve engebeli yap?s?yla tar?ma elveri?li arazilerin az oldu?u, gerek e?imli ve sarp yer ?ekilleri gerekse a??r? kar ya???lar? ile ula??m?n zor oldu?u, geçim kaynaklar?n?n az olmas? nedeni ile de nüfus ve yerle?melerin seyrek oldu?u alanlard?r.

AKARSU:?nsanlar için önemli bir su kayna??d?r.Ekonomik faaliyetlerimize direk etki yapar,önemli bir enerji üretim alnlar? ,tar?mda sulama merkezleridir. Tar?m, sulama, bal?kç?l?k, turizm (rafting, piknik),yüzmek, serinlemek, enerji üretimi ve daha pek çok alanda insanl??a imkan sa?lar.

MA?ARA:?nsanlar için geçmi? dönemde önemli bir s???nma alan?d?r.Günümüz ko?ullar?nda daha çok turizm ve do?al güzellik ve ?ifa merkezi olarak kullan?labilir

OVA:Önemli bir yerle?me alanlar?d?r. Düz alanlard?r.Ekonomik faaliyetlere ,ula??ma yerle?meye elveri?li yap?s? ovalar? cazip k?lar en önemli özellikleri verimli topraklarla kapl? olmas?d?r.








L?SE 1. SINIF SAYFA 16 ve 20 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Kitab?n?zda verilen haritalar?n bas?m kalitesi çok yüksek de?il sevgili ö?renciler ,haritalar?n alt k?s?mlar?ndaki lejant bölümleri yeteri kadar sa?l?kl? okunmamakla beraber sorulara cevap vermeye çal??al?m.


1-Trabzon il ve ?lçeleri için 2 numaral? harita uygundur.
2-Trabzon ilinin akarsu havzalar? için 4 numaral? harita uygundur.
3-Ula??m yollar? ve çe?itleri için 6 numaral? harita uygundur.
4-Bitki örtüsü ve çe?itlili?i 3 numaral? harita uygundur.
5-2-5-ve 6 numaral? haritalarda zaman içerisinde de?i?meler olabilir.
6-4 ve 5 numaral? haritalardan faydalanarak haz?rlanabilir.
Sayfa - 20 – Etkinlik – Ortadaki haritay? seçer. Çünkü bu haritada ölçek vard?r. Yön oku ve renklerin ne anlama geldi?ini gösteren aç?klama bölümü (lejant) bulunur. Di?er haritalarda bu üç unsur bir arada yer almam??t?r.
Sayfa 20 etkinlik 2 de b ve d için ölçek b :1/2 d:1/4 c ve d için ölçek küsürlü ç?kar...



Sayfa -22 - etkinlik çal??mas?



?FADELER
Bir Türkiye fiziki harita için ölçek a?a??daki gibi ise
Bir Türkiye fiziki haritas?n?n ölçe?i de?i?tikçe
1/25.000
1/100.000
Ayr?nt?y? gösterme gücü
Fazlad?r
Azd?r
de?i?ir

Hata pay?
Az
Fazla
de?i?ir

Gerçek alan
Ayn?
Ayn?

de?i?mez
Ölçe?in paydas?
küçük
büyük
de?i?ir

Yükselti de?erleri
Ayn?
Ayn?

de?i?mez
Enlem ve boylam dereceleri
Ayn?
Ayn?

de?i?mez
Ka??t üzerinde kaplad??? alan
Fazla
Azd?r
de?i?ir





SAYFA 25 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Yerel saat problemleri…


SORU-1- B noktas? O º boylam? yani ba?lang?ç meridyeni üstü, D noktas? 75 º Do?u boylam?ndad?r. Aralar?ndaki zaman fark? ne kadard?r?
Çözüm: 75 º x 4’ = 300’ = 5 saattir.

SORU-2-B noktas?nda ( O º) yerel saat 12: 40 iken A(30 º Bat?) ve C ( 45 º Do?u) noktalar?nda yerel saat kaçt?r?
A- 30 º - 0 º = 30 º meridyen fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, Bat?da yerel saat geridir. 12.40 -2.00 = 10. 40 yerel saat A noktas?nda 10.40

B- 45 º- 0 º = 45 º boylam fark?, 45 º x 4’ = 180 ‘ = 3 sat zaman fark?, do?uda yerel saat ileri oldu?undan, 12. 40+ 3.00= 15.40 Yerel saat C noktas?nda 15.40 t?r.
SORU-3- C Noktas?nda( 45 º do?u boylam?nda) yerel saat 17.40 iken, D noktas? ( 75 º do?u) ve E ( 75 º do?u) noktalar?nda yerel sat kaçt?r.
A- 75 º - 45 º = 30 º boylam fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, do?uda yerel saat sürekli ileridir. 17.40 + 2.00 = 19.40 t?r.
B- D ve E noktalar? ayn? boylam üzerindedir. Ayn? boylam üzerindeki tüm noktalar?n yerel saatleri ayn?d?r.( 19.40)

Bir alttaki etkinlik çal??mas?n? atlas yard?m?yla verilen yerlerin boylam derecelerine göre ve do?uda bat?da olmas?na göre yapabilirsiniz…


SAYFA 28 ?ZOH?PSLER ETK?NL?K ÇALI?MASI

Kitab?n?zda verilen yerleri soldan a?a?? do?ru s?rayla yerle?tirebilirsiniz.
1 numaral? yer verilmi? hemen alt taraf? Karacaören bölgesi (2)hemen alt taraf Aktepe(3)alt tarafta deniz kenar? (4)sa? üst tepeltepe(5)alt tarafta yenice yak?nlar?(6)
Elmal? Göltepe aras?ndaki mavi yer (7)en alttaki deniz kenar?nda izohipslerin geni?ledi?i yer (8) numaral? yer olarak verilmi?tir.


SAYFA 30 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Verilen ?ekillerin e?le?tirilmesi:
1 numaral? yer (a) Boyun
2 numaral? yer (d) tepe
3 numaral? yer (b) vadi
4 numaral? yer (c) göl


Kitab?n?zdaki haritadan faydalanarak a?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

SORU-1- Bir ka??t parças?na kitab?n?zda sayfa 21 deki gibi ölçece?iniz yerler aras?n? i?aretleyiniz ve kitab?n?zdaki haritada verilen ölçek ile kar??la?t?rarak aras?ndaki uzakl??? hesaplayabilirsiniz.Yakla??k olarak Zonguldak ?stanbul aras? 225 km ç?kar…

SORU-2-Çorum’da yerel saat 16.15 iken ?zmit’te kaç olur.
Çorum 35 DM ?zmit 30 DM yer al?r.Bu bilgi kitab?n?zdaki haritadan elde edilmi?tir.
Aralar?ndaki meridyen fark? 35-30 : 5 meridyendir.
Her meridyen aras? 4’ oldu?undan zaman fark? 5x4: 20 dk zaman fark? vard?r.
?zmit daha bat?da oldu?u için saat daha geridir.16.15-20dk : 15:55 olur…
SORU-3-Güne? do?uda erken do?du?u için tepe noktas?na ula?mas?da bat?daki noktalara oranla daha önce gerçekle?ir.Bu bilgiden yola ç?karak cevap 36 DM olur.

SORU4- A?a??da verilen koordinatlar üzerinde yer alan yerle?im birimlerini bulunuz.

41 Kuzey 29 Do?u : Yalova 40 Kuzey 33 Do?u :Ankara
40 Kuzey 31 Do?u :Eski?ehir 42 Kuzey 35Do?u :Sinop
41 Kuzey 32 Do?u :Bolu 41Kuzey 31 Do?u üzce

SORU-5-Yalova,Tekirda?,Bolu,Bart?n,Samsun yerle?im birimlerinin co?rafi koordinatlar?n? haritadan faydalanarak defterinize yaz?n?z.?
YALOVA: 41 Kuzey 29 Do?u TEK?RDA?:41 Kuzey 27 Do?u
BARTIN :Yakla??k 41,5 Kuzey 32,5 Do?u BOLU :41 Kuzey 32 Do?u
SAMSUN: 41 Kuzey 36 Do?u

A?a??daki sorular? cevaplay?n?z?

SORU-1-Bir ülkenin renklendirme yöntemiyle çizilen haritas?na bak?ld???nda ,haritada kahverengi ve tonlar?n?n olmad??? görülmü?tür .Bu ülkenin yüzey ?ekilleri ile ilgili neler söylersiniz.

Bu ülke haritas?nda kahverengi tonlar?n?n az olmas? bu ülkenin yüksek olmad???n? yer?ekilleri bak?m?ndan sade bir yap?ya sahip oldu?unu gösterir.

SORU-2-Tarama yöntemi ile çizilmi? olan bir haritada k?s ,kal?n ve s?k çizgilerin çok yer tutmas? harita ile ilgili nas?l bir bilgi verir.

Bu yerin e?iminin fazla oldu?u yükseltinin fazla oldu?u bir yeri gösterir.Da?l?k bir yap?da oldu?unu gösterir.

SORU-3-Ekvator bölgesi hangi projeksiyon ile çizilirse yer?ekilleri daha az hata ile düzlem üzerine aktar?l?r.

Ekvator çevresi Silindir projeksiyon ile çizildi?inde bozulmalar daha az olur kutba gidildikçe bozulmalar artar.

SORU-4- 34 do?u meridyeninde yerel saat 12:10 iken 25 bat? meridyeninde kaç olur.

34 do? meridyeni ile 25 bat? meridyeni aras?ndaki fark bulunur.Verilen yerler ba?lang?ç meridyeninin do?usunda ve bat?s?nda oldu?u için aralar?ndaki fark? bulmak için verilen noktalar?n meridyen de?erleri toplan?r.

34+25 : 59 meridyen eder.Her meridyen aras? 4 dk oldu?u için 59x4: 236 dk zaman fark?na ula??l?r.Bu fark? da saate çevirmek için 236/60 : 3 saat 56 dk fark ç?kar.

Do?uda saat daha ileri oldu?u için 25 bat?da saat 12:10 -03:56
Cevap: 08:14 olur…

SORU-5-?zohips yöntemiyle çizilen haritalardan faydalan?larak hangi i?lemler yap?labilir.

?zohips yöntemiyle çizilen haritalardan faydalanarak herhangi bir yerin yer?ekilleri hakk?nda yorum yap?labilir.Profil ç?kart?labilir.Yükselti fark? hesaplanabilir,E?im hesaplanabilir,

SORU-6-Yandaki izohips haritas?nda bir yerle?im yeri kurmak istense nereleri seçerdiniz.Neden?

Kitab?n?z daki haritada yerle?im yeri olarak akarsu vadisi boyunca akarsuyun denize döküldü?ü alanlar? seçerdim.Buralar su kaynaklar? bak?m?ndan elveri?li verimli topralar?n bulundu?u yerle?meye elveri?li alanlard?r.

SORU-7-Haritada hangi yer?ekilleri gözükmektedir.

Tepe,akarsu vadisi,s?rt,yamaç,delta bulunmaktad?r.

SORU-8- Haritada yer alan en yüksek nokta kaç metredir.

?zohips e?rileri say?larak izohips aral?klar?n?n 100 m oldu?u görülür en yüksek nokta 1100 m dir.

A?a??daki ifadelerden do?ru olanlar?n yan?na D yanl?? olanlar?n yan?na Y yaz?n?z.

1-D 2-Y 3-D 4-D 5-D 6-Y 7-D 8-D

A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun ifadelerle tamamlay?n?z.

1-E?imin fazla oldu?u dik yamaçlard?r.
2-?zohips ve renklendirme
3-Dünyan?n yuvarlak olmas?
4-15 D 240/4 :60 meridyen daha do?uya gidilirse 15 D olur.
5-Ayr?nt?
6-O metreyi
7-E?im
8-Nokta
9-Yüksek
10-Kabartma Yöntemi

A?a??daki sorular?n do?ru seçene?ini i?aretleyiniz?
1- e 2-d 3-e 4-e ??kk?


A?a??daki tabloda verilen ifadelerin hangi olay?n sonucunda meydana geldi?ini kar??s?ndaki kutucuklara i?aretleyiniz.
?fadeler
Günlük hareket
Y?ll?k hareket ve eksen e?ikli?i
Yörüngenin elips olmas?
Dünyan?n güne?e olan uzakl??? y?l içinde de?i?ir.

x
Meridyenler aras? yerel saat fark? olu?ur.
x

Dünyan?n güne? çevresinde h?z? sabit de?ildir.
x
Mevsimlik s?cakl?k farklar? meydana gelir.
x
KYK’da yaz mevsimi,GYK’da k?? mevsimi daha uzun sürer.
x
Muson rüzgarlar? meydana gelir.
x
Eylül ekinoksu iki günlük gecikmeyle meydana gelir.
x
Gece-gündüz uzunluklar? de?i?ir.
x
?ubat ay? 28 gün sürer.
x
Güne? ???nlar?n?n yeryüzüne dü?me aç?lar? y?l boyunca de?i?ir.
x
Güne?’in ufuk üzerine do?du?u yer ve saat ile ,Güne?’in ufukta batt??? yer ve saat de?i?ir.
x
Dönencelerin ve kutup dairelerinin s?n?rlar?n? belirleyerek,matematik iklim ku?aklar?n?n olu?umuna neden olur.
x
Ayd?nlanma çemberi mevsimlere göre yer de?i?tirir.
x
Güne? ???nlar?n?n geli? aç?s? gün içerisinde de?i?ir.
x
30 derece ve 60 derece enlemlerinde dinamik bas?nç ku?aklar? olu?ur.
x
Günlük s?cakl?k farklar? olu?ur.
x
Cisimlerin gölge boylar? y?l içinde de?i?ir.
x
21 Aral?k’ta güney yar?m kürenin,21 haziranda ise kuzey yar?m kürenin güne?e daha dönük olmas?na neden olur.
x

Fiziksel çözülme meydana gelir.
x

Gece ile gündüz süreleri aras?ndaki fark?n,ekvatordan kutuplara gidildikçe artmas?na neden olur.
x

Meltem rüzgarlar? olu?ur.
x

Mevsimlerin olu?mas?na ve de?i?mesine neden olur.
x

Sürekli rüzgarlar?n ve okyanus ak?nt?lar?n?n yönlerinde sapma meydana gelir.
x

Güne? ???nlar? y?l boyunca dönencelere bir kez,dönenceler aras?na iki kez dik dü?er.
x


A?a??daki tabloda verilen olaylar hangi tarihlerde gerçekle?ir.Baz?lar?nda birden fazla tarih i?aretleyebilirsiniz.

OLAYLAR
21 Mart
21 Haziran
23 Eylül
21 Aral?k
Güne? ???nlar? yengeç dönencesine 90 derecelik aç?yla gelir
X
Güne? ???nlar? ö?le vakti ekvatora 90 derece ile gelir.
X
X
Kuzey yar?m kürede yaz mevsiminin ba?lang?c?d?r.
X
Bu tarihten itibaren KYK de geceler ,gündüzlerden uzun olmaya ba?lar.
X
KYK de en uzun gündüz en k?s gece ya?an?r.
X
KYK de sonbahar ,Güney Yar?m Kürede ilk bahar mevsiminin ba?lang?c?d?r.
X
Ekvatorda gece gündüz e?ittir.Ancak ekvatordan kuzeye gidildikçe gündüz uzar geceler k?sal?r.
X
Ayd?nlanma çemberi kutup noktalar?na te?et geçer.
X
X
Bu tarihten itibaren gündüzler k?salmaya geceler uzamaya ba?lar.Fakat 23 eylüle kadar gündüzler gecelerden uzundur.
X
Dünyan?n her yerinde gece gündüz birbirine e?ittir.
X
X
Ayd?nlanma çemberi kutup dairelerinden te?et geçer
X
X
Yengeç Dönencesinin kuzeyinde cisimlerin en k?sa gölgesi olu?ur.
X
Bu tarih kuzey kutup noktas?nda 6 ayl?k gecenin güney kutup noktas?nda 6 ayl?k gündüzün ba?lang?c?d?r.
X
KYK de k?? mevsiminin ba?lang?c?d?r.
X
Bu tarihten itibaren Güney Yar?m Kürede geceler,gündüzlerden uzun olmaya ba?lar.
X


L?SE 1.SINIFLAR SAYFA 43 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI

A?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

SORU-1-Kuzey kutup çevresi yakla??k olarak (21 Mart -23 Eylül )6 ay güne? görür.Ancak buras? yinede buzlarla kapl?d?r neden.

Güne? ???nlar?n?n geli? aç?s?n?n e?ik olmas? ve ???nlar?n atmosferde izledi?i yolun fazla olmas? tutulman?n artmas?ndan dolay? bu ???nlar çok fazla ?s?t?c? etkide olmaz.

SORU-2-Dünya üzerinde güne? ???nlar? nerelere dik aç?yla gelir neden.




Güne? ???nlar?n?n dünya üzerine dik aç?yla gelebildi?i noktalar dönenceler aras?nda kalan yerlerdir.23 derece 27’ l?k e?iklik bu dönencelerin s?n?r?n? olu?turur.Kuzey yar?m kürede Yengeç Dönencesi Güney yar?m kürede O?lak dönenceleri güne? ???nlar?n?n doksan derece ile gelebildi?i son noktalard?r.Dönencelere y?lda bir kez dönenceler aras?nda kalan yerlere y?lda 2 kez 90 derece ile gelebilir bu noktalar?n üst enlemlerine güne? 90 derece ile gelemez.

SORU-3-Bir y?l 12 aydan olu?ur .Aylar?n süresi 30-31 gündür.Ancak bunlardan ?ubat 28 günden ibarettir.Neden temmuz veya a?ustos aylar? 31 gün sürerken ?ubat ay? 28 gün sürer.

Dünya güne? etraf?nda y?ll?k hareketini gerçekle?tirirken yörüngesinden dolay? bazen güne?e çok yakla??r bazen de uzakla??r. En yak?n 3 ocak dönemi en uzakta 4 temmuz tarihleridir.Bu yakla?malar s?ras?nda güne?in çekim gücünün artmas? sebebiyle dünyan?n dönü? h?z?nda art?? meydana gelir bu art??la beraber olu?an h?zl? dönü? ?ubat ay?n?n 28 gün de tamamlanmas?na sebep olur.Temmuz ay?ndaki yava? dönme sonucu güne?ten uzak bir konumda oldu?u için yava?layan dönü? bu aylar?n 31 gün de tamamlanmas?na yol açar.


NOT:Sevgili gençler bu konu s?ras?nda ?u soru kar??n?za ç?kabilir.Neden yak?n oldu?umuz tarihte k??? ya??yoruz da uzak oldu?umuz 4 temmuzda yaz? ya??yoruz ?eklinde ; bu soru ile ilgili temmuz ay?nda uzak olmam?za ra?men ???nlar? dik aç?yla al?r?z.?u bat ay?nda yak?n olmam?za ra?men yörüngeden dolay? ???nlar? e?ik ald???m?zdan k?? mevsimi ya?an?r.


A?a??daki bo? b?rak?lan yerleri uygun ifadelerle tamamlay?n?z.

1-S?cakl?k ku?aklar?n?n da??l???nda kara de denizlerin da??l??? etkilidir.

Çünkü kara ve denizlerin ?s?nma özellikleri birbirinden farkl?d?r ,karalar çabuk ?s?n?r çabuk so?urken denizler geç ?s?n?p geç so?ur.Kara ve denizlerin oranlar?n yar?m küreler aras?nda farkl? olmas? s?cakl?k ku?aklar?n?n s?n?rlar?n?n belirlenmesinde etkili olmu?tur.


2-S?cakl?k ku?aklar?n?n ortaya ç?kmas?nda okyanus ak?nt?lar? etkilidir.

Çünkü okyanus ak?nt?lar? dünya s?cakl?k da??l???nda etkilidir.Kutuplardan gelen ak?nt?lar s?cakl?k de?erlerini dü?ürürken ekvatordan gelen ak?nt?lar s?cakl??? artt?r?c? etki yapar.


3-Dünya s?cakl?k ku?aklar?n?n olu?mas?nda Dünya’n?n ?ekli etkilidir.

Çünkü dünyan?n ?eklinden dolay? ekvatordan kutuplara gidildikçe güne? ???nlar?n?n geli? aç?lar? azal?r bu azalma ?s?nma özelliklerini ve s?cakl?k da??l???n? etkiler.

A?a??daki ifadelerden do?ru olanlar?n yan?na D yanl?? olanlar?n yan?na Y harfi yaz?n?z.

1-D 2-Y 3-Y 4-Y 5-D


A?a??daki sorular?n do?ru seçeneklerini i?aretleyiniz.

1-D Yengeç Dönencesi
2-D Denizlerin da??l???
3-A 21 Mart
4-E Sidney
5-E Ekvator ile ekliptik aras?ndaki aç?

Sayfa 48

A?a??daki sorular? kitab?n?zdaki grafi?e bakarak cevapland?r?n?z.

SORU-1-Atmosferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r?

Atmosferin farkl? katlar? aras?nda farkl? de?i?im göstermektedir.Troposferde yukar? do?ru azal?rken, Stratosferde yukar? do?ru artmaktad?r.Mezosferde azal?rken, iyonosferde yukar? do?ru s?cakl?k azalmaktad?r.

SORU-2-Troposferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r?

Troposferde s?cakl?k yukar? ç?k?ld?kça azal?r.

SORU-3-Canl? ya?am? için en uygun s?cakl?k ?artlar hangi katmandad?r.

Troposfer kat?nda bulunur.

SORU-4-Bulut,sis,ya?mur,kar gibi hava olaylar?n?n hangi atmosfer kat?nda görülmesi beklenir.

Troposferde görülmesi beklenir çünkü bu olaylar?n gerçekle?mesi için gerekli olan su buhar? sadece bu kattad?r.
HAVA OLAYLARI

Sayfa 49

Etkinlik Çal??mas?: Ders kitab?ndaki hava olaylar? adl? metin okunarak,

SORU-1-Hangi hava olaylar?ndan bahsedilmi?tir.

Sis, çiy, bulut, meltem, nem, rüzgâr, ?im?ek, gök gürültüsü, ya?mur.

SORU-2-Ya?ad???n?z yerde mevsimlere göre hava olaylar? nas?l bir de?i?im göstermektedir?

K?? mevsiminde genelde bulutlu, nemli, ya?murlu havalar, s?k esen rüzgârlar, bazen ?l?k esen lodos ya?anmakta, yine k?? aylar?nda uzun sürmese de kar ya???? ve don olaylar? ya?anmakta, ilkbaharda ya???lar azal?rken, güne?li ve s?cak günler ya?anmaya ba?lanmakta, bol güne?li, ya?mursuz, ya???s?z, geçen yaz günleri ya?an?r. Hava s?cakl?klar?n?n dü?mesi, artan bulutlar, rüzgârlar ve ba?layan ya???larla gelen sonbahar k???n gelmekte oldu?unu haber vermektedir.

SORU-3-Metne göre hava olay? kavram?n? tan?mlay?n?z.

Hava Olaylar?: Atmosferde görülen k?sa süreli de?i?imler veya olaylard?r.
Ya?mur ya?mas?, Rüzgâr esmesi bu türlü olaylard?r ve hepimizin bildi?i gibi bu tür olaylar çok uzun sürmez ve k?sa sürelerde sürekli de?i?ir.

HAVA DURUMU VE ?KL?M

Sayfa 50

A?a??daki sorular? haber ve okuma metninden yararlanarak tart???p cevapland?r?n?z.
SORU-1-Hangi metindeki hava olaylar? uzun süreleri kapsanmaktad?r?

II.Metindeki hava olaylar? daha uzun sürelidir.

SORU-2-Metinlerden hangisi hava durumu, hangisi iklim özelliklerini belirmi?tir?

I.Metin hava durumu, II.Metin iklim özelliklerini belirtmi?tir.

SORU-3- Günlük k?yafet seçimlerimizi hangi metne göre belirlerdiniz?

I. metne göre belirlerdik.

SORU-4- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak iklimin ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?

Ya?ad???m?z yerdeki do?al bitki örtüsü, akarsular?n özellikleri, insanlar?n ya?am tarzlar?, geçim kaynaklar?, beslenme durumu, yapt?klar? k?? haz?rl?klar?, konut tipleri, ekonomik etkinliklerinin türü, iklimin kontrolü alt?ndad?r.

SORU-5- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak hava durumunun ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?

Hava durumu günlük ya?amda giyece?imiz k?yafet, yola ç?karken yan?m?za almam?z gereken e?ya ( ?emsiye, zincir, çekme halat?,) gün içinde meydana gelecek a??r? s?caklar halsiz kalma, s?cakl?k çarpmas? gibi sa?l?k sorunlar? veya anormal so?uklar?n yol açt??? don olaylar? gibi zararlar verebilmekte ancak bu özellikler k?sa süreli oldu?u için uzun bir zaman boyunca insanlar?n ya?amlar?n? ayn? ?ekilde etkilememektedir.

SORU-6-Gelecek yaz yapaca??n?z tatili hangi metinden yararlanarak planlars?n?z?

II.metine göre,

SORU-7-?kinci metinde verilen bilgilerden yararlanarak iklim ile ilgili genellemelerin ne kadar geriye gitti?ini söyleyebilir misiniz?

?klimle ilgili genellemeler 50- 100 y?l gibi geriye gitti?i söylenebilir.

SORU-8-Birinci metinde verilen bilgileri ne kadar süre kullanabilirsiniz?

En fazla birkaç gün veya hafta süreyle kullan?labilir.

SORU-9-Sizde bir tan?t?m bro?ürü verilseydi ya?ad???n?z yerin iklim özeliklerini nas?l tan?t?rd?n?z?

Ya?ad???n?z yerin iklim özelliklerini yazabilirsiniz.


Yazlar? s?cak ve kurak geçer. Y?ll?k ortalama s?cakl?k 18°C - 20°C aras?nda de?i?ir. K??lar ?l?k ve ya???l?d?r. Y?ll?k ortalama ya??? miktar? 600–1000 mm aras?nda de?i?ir ve ya??? rejimi düzensizdir. Kar ya???? ve don olay? pek görülmez.

9.SINIFLAR ETK?NL?K ÇALI?MALARI


Etkinlik çal??mas?(Sayfa 55)

1-Haritadaki s?cakl?klar hangi faktörle göre de?i?mektedir?

Enlem, Karasall?k denizellik ,Yükselti farkl?l?klar? ,ak?nt?lar

2-Enlem, karasall?k, yükselti, deniz ak?nt?lar? ve di?er faktörlerle ilgili örnekler veriniz.
Akdeniz k?y?lar?n?n Marmara k?y?lar?ndan daha s?cak olmas?( Enlem)
Uluda?’?n yüksek k?s?mlar?n?n Bursa merkezden daha so?uk olmas? ( Yükselti)
Ülkemizde denizden uzak iç k?s?mlarda y?ll?k s?cakl?klar?n k?y?lardan az olmas?. (Kara ve Deniz Da??l???)
Toros da?lar?nda güneye bakan yamaçlar?n kuzey yamaçlardan daha s?cak olmas?.( bak?)
Avrupa’n?n bat? k?y?lar?n?n ayn? enlemde Kanada k?y?lar?ndan daha s?cak olmas? ( Okyanus ak?nt?lar?)

3 -Kendi ya?ad???m?z yer için etkili olan s?cakl?k faktörleri neler olabilir.
Denize yak?nl?k- uzakl?k, Yükselti, Enlem vb.
Etkinlik çal??mas? Sayfa 56)

1-Dünyan?n eksen e?ikli?i nedeniyle yar?m kürelerin farkl? zamanlarda farkl? ?s?nmalar?ndan dolay? mevsim fark? ya?an?r.

2-Birincisi Türkiye olan Kuzey yar?mküre iken ?kincisi yani k??? ya?ayan güney yar?m kürede, özelliklede orta veya yüksek enlemlerde bir ülkede olabilir. ( Afrika’ n?n Güneyi, Güney Amerika veya Avusturalya olabilir.)



Etkinlik Çal??mas?:Sayfa 57

?ehirler
Yükselti
(m)
S?cakl?k
(ºC)
Ya??? Miktar?
(mm)
En yüksek
En dü?ük
Tumaco
50
29
24
373
Pasto
2400
17
10
74








SORU-1-Bu iki kent hemen hemen ayn? enlemde olmas?na ra?men bu iki kentin s?cakl?k de?erlerinin farkl? olmas?n?n nedenleri nelerdir?

?ehirlerin bulundu?u yer itibariyle biri deniz kenar? di?eri iç kesimdedir.Yine iki ?ehir aras? ciddi yükselti fark? mevcuttur.

SORU-2-Yükseklik artt?kça s?cakl???n kaç derece ve nas?l de?i?ir?

Yükselti artt?kça s?cakl?k her 100 m de 0,5 azal?r hesaplamalarda kolayl?k olmas? aç?s?ndan her 200 m de 1°C azal?r bilgisi kullan?labilir.

Örnek deniz seviyesinde bir noktada s?cakl?k 10°C olsun 2000 m ç?k?ld???nda s?cakl?kta nas?l bir de?i?me olur hesaplamas?n? yapal?m.
Birinci noktam?z deniz seviyesi ise 0 m dedir.2. noktam?z 2000 m de oldu?u için yükselti 2000 m de?i?mi?tir.2000 /200 çünkü her 200 m de 1 derece de?i?ti?ine göre de?i?im ne kadard?r onu bulmak için.2000/200=10 derece de?i?mi?.Deniz seviyesinden yüksek bir yere ç?kt???m?z için s?cakl?k azalacak kaç derece azalacak 10 deniz kenar?nda s?cakl?k 10 derece ise 2000 m de s?cakl?k 10-10 =0 °C olur.


Etkinlik Çal??mas?:Sayfa 58

Kitab?n?zdaki ?ekle bakarak a?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

1- S?cakl???n de?i?iminde hangi faktörler etkili olmu?tur?

Kara ile denizin farkl? ?s?nma özelli?i etkili olmu?tur.

2- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada karalar?n etkisi nedir?

Karalar gündüz tez ?s?n?r ve daha s?cak olur. Gece ise kara alm?? olu?u ?s?y? daha tez verdi?i için çabuk so?ur.

3- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada deniz ve okyanuslar?n etkisi nedir?

Denizler daha geç ?s?n?r. Ald??? ?s?y? da daha geç vermesinden dolay? daha geç so?ur.

4- S?cakl???n gece gündüz aras?nda de?i?imi rüzgâr? nas?l etkiler?

Gece so?uk olan karada a??rla?an hava çökerek yüksek bas?nç olu?turur. Daha geç so?uyan deniz üzerinde hava s?cak ve bas?nç dü?üktür. Gündüz ise kara s?cak bas?nç dü?ük, deniz geç ?s?nd??? için so?uk ve bas?nç yüksektir. Buna ba?l? olarak olu?an rüzgâr gündüz denizden karaya, gece ise karadan denize do?ru eser.


ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 62-63
Etkinlik Çal??mas?:A?a??daki sorulara dünya temmuz ve Ocak ay? s?cakl?k da??l??? haritalar?na göre cevaplay?n?z.

OCAK AYI ORTALAMA SICAKLIK DA?ILI?I

TEMMUZ AYI ORTALAM SICAKLIK DA?ILI?I



SORU-1-Yerkürede en s?cak yerler nerelerdir? Nedenlerini nelerdir?

Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda Yüksek s?cakl?klar Ekvator ile Yengeç Dönencesi aras?nda, denizler üzerinde görülür.

Güney Yar?m Küre’de Ocak Ay? en yüksek s?cakl?klar Güney Afrika’da Kalahari Çölü’nde, Güney Amerika’da Patagonya Çölü’nde ve Kuzey Avustralya’da görülür.

Kuzey Yar?m Küre’de Temmuz Ay? en s?cak yerler, 15. ve 40. paraleller aras?ndaki karalar üzerindedir.Büyük Sahra,Asya içlerinde gobi,taklamakan çölleri

Güney Yar?m Küre’de Temmuz Ay? s?cakl?klar? az olup en yüksek s?cakl?klar ekvatora yak?n yerlerindedir.

SORU-2- ?zotermlerin uzan??? hangi yar?m kürede nas?l bir uzan?? göstermektedir.


Güney Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i daha düzenlidir. Çünkü bu yar?m kürede karalar daha az yer kaplar ve denizler çok yer tutar deniz etkisi ile s?cakl?k daha düzenli da??l?? gösterir.

Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda ?zoterm e?rileri karalar üzerinde güneye, denizler üzerinde kuzeye do?ru sapma gösterir. Bu durum, karalar?n denizlerden daha so?uk oldu?unun kan?t?d?r. Temmuz Ay? S?cakl?k Da??l??? Kuzey Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i enlemlere uyum sa?lamaz. Çünkü bu yar?m kürede karalar geni? yer kaplar.

SORU-3-Bu farkl?l?klar?n(izotermlerin uzan???) nedenleri nelerdir?

Gerek s?cakl?k da??l???nda gereksese de izotermlerin uzan??lar?nda farkl?l???n temel nedeni iki yar?m kürede kara ve deniz da??l???n?n farkl? olmas?d?r. Ayr?ca izotermlerin paralellere göre sapma göstermesinde ba?ka bir neden de Okyanus ak?nt?lar?, izotermlerin enlemlerden sapmasana neden olur.

ETK?NL?K /A SAYFA 63

Halifax, Brest, Ulanbator ?ehirlerine ait s?cakl?k grafiklerini yorumlama.

SORU-1-Atlastan kentleri bululunuz.

Halifax( Kanada- do?u k?y?s?), Brest(Fransa bat? k?y?s?) ,Ulanbator ( Mo?olistan)

SORU-2-S?cakl?k de?erlerini kar??la?t?r?p nedenlerini bulunuz.

Brest ?ehri s?cakl?k de?erleri yüksek olan bir ?ehir. Ayr?ca k??lar? da ?l?k geçmektedir. Buran?n bu ?ekilde olmas?nda deniz k?y?s?nda olmas? ayr?ca Golf –Stream s?cak su ak?nt?s?n?n etkisi nedeniyledir.

Halifax ise Brest göre ayn? enlemlerde olmas?na ra?men ve deniz k?y?s?nda olmas?na ra?men Brest ?ehrine göre daha az s?cakt?r. K??lar? da ayr?ca çok daha so?uktur. Bunun nedeni ise Labrador so?uk su ak?nt?s?d?r.

Ulanbator bu ?ehirlerle yakla??k ayn? enlemlerdedir. Fakat burada y?ll?k s?cakl?k farklar? çok fazlad?r. Yani yaz?n daha s?cak, k???n ise çok daha so?uktur. Bu da buran?n havadaki nem miktar?n?n dü?ük olmas?n? gösterir. Bu kent denizden uzakt?r. Kara içindedir. Ayr?ca yükseltisi oldukça fazlad?r.( Yakla??k 2000 m.)

ETK?NL?K /B

A?a??daki kavram haritas?n? doldurunuz.

DÜNYA ORTALAMA SICAKLI?INI ETK?LEYEN FAKTÖRLER

Dünyan?n ?ekli ve enlem,Eken e?ikli?i,Kara ve denizlerin da??l???,yükselti,Nem ,Okyanus ak?nt?lar?,Bitki örtüsü,I??nlar?n atmosferde kat etti?i yol ?eklinde yaz?labilir.


L?SE -1 BASINÇ ETK?NL?K -1 sayfa (65)
Bu etkinliklerde dikkat edilmesi gereken özellik oklar?n yönü ve hareketin merkezden çevreye mi yoksa çevreden merkezemi oldu?udur.
Kuzey yar?m kürede oklar?n yönü sa?a sapar Güney yar?m kürede sola sapar.Hareket merkezden çevreye ise YB çevreden merkeze ise AB özellik gösterir.

kuzey yar?m kürede YB güney yar?m Kürede YB

Kuzey yar?m kürede AB güney yar?m kürede AB
?ekilleri kitab?n?zdaki etkinli?e uygulamak sizlere kal?yor.
Etkinlik devam?nda yükselen oklar?n alt?na AB alçalan oklar?n alt?na YB yaz?lmal?.Çünkü alçak bas?nç alanlar?nda hava yükselir yüksek bas?nç alanlar?nda hava alçal?c? özellik gösterir.
ETK?NL?K -2
1-SICAKLIK
Ekvator çevrersinde hava s?cak oldu?u için gaz molekülleri seyrelir,hafifler ve yükselir.Bu nedenle bas?nç dü?üktür.
2- DÜNYANIN GÜNLÜK HAREKET?
30 derece enlemlerinde hava s?cak olmas?na ra?men hava parselleri alçal?yor ve dinamik yüksek bas?nç merkezi olu?ur.
3- YÜKSELT?
Uluda?'da hava so?uk olmas?na ra?men bas?nç de?eri deniz k?y?s?na oranla daha dü?ük ç?kt?.Bunun nedeni gazlar?n yo?unlu?unun azalmas? olarak aç?klanabilir.
4-YERÇEK?M?
Kutup çevrersinde bas?nç de?erleri yüksektir.

L?SE 1. SINIFLAR SAYFA 67-69-70-71-72 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 67

Kitab?n?zdaki haritalar? inceleyerek sorular? cevapland?r?n?z.

1.Harita
1.AB alçak bas?nç, YB yüksek bas?nç anlam?na gelir.
2.KYK’ de yaz, GYK’ de k?? mevsimi ya?anmaktad?r. Çünkü yaz?n karalarda AB, denizlerde YB alanlar? olu?ur.
3.En yüksek de?erler denizler üzerinde, en dü?ük de?erler karalar üzerindedir.
2.Harita
1.KYK de k??, GYK de yaz mevsimi ya?anmaktad?r. Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?ine ba?l? olarak ortaya ç?kan bas?nç merkezleri bu sonucu vermektedir.
2.En yüksek de?erler karalar, en dü?ük de?erler denizler üzerindedir. Nedeni; Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?idir
3.GYK de denizlerin daha fazla olmas? bu sonucu do?urur.Denizler üzerinde bas?nç de?erleri benzer özellik gösterece?inden izobar e?rileri aras?nda belirgin farkl?l?klar görülmez buda düzgün uzanmas?nda etkili olur.

Özetlemek gerekirse so?uk olan yerlerde YB s?cak olan alanlarda AB özellik gösterir(Bu aç?klama s?cakl?k kriterine göre do?rudur. Dinamik kökenli yani dünyan?n günlük hareketinden dolay? de?i?ik durumlar ortaya ç?kabilir..Bu bilgiden yola ç?karak s?cakl?k merkezli haritalar? de?erlendirdi?imizde 1. haritada Asya k?tas? AB görülür demekki s?cak yani yaz mevsimini ya??yor kuzey yar?m küre Denizler üzeri daha serin kald??? için YB özellik gösterir.2. haritada ise dikkat edilirse özellikle kuzey yar?m kürede karalar üzeri YB denizler üzeri daha s?cak özellik gösterdi?i için AB özellik gösteriyor.

NOT:Özellikle bu konu ile ilgili izobar e?rilerinin düzenli bir uzan?? göstermesinin sebebi soru olarak ç?kabilir.2.harita 3. soru

RÜZGARLAR:
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 69/1
1.Dünyan?n günlük hareketi,
2.Bas?nç merkezleri aras?ndaki uzakl?k(Bu uzakl?k artarsa rüzgar?n h?z? azal?r.)
3.Bas?nç fark?(?lk bahar ?s?nma de?erleri birbirine yak?nd?r ancak k???n bu olay daha belirgin derecelerde kendini gösterir bu da bas?nç fark?n?n artmas?na rüzgar?n h?zlanmas?na yol açar,
4.Yer ?ekillerinin engebeli olmas?8Yer ?ekilleri sade ise rüzgar sürtünmeye daha az maruz kalarak h?z? artar.
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 69/2
1.Dünyan?n günlük hareketi, 2.Yer ?ekillerinin uzan???, 3.Bas?nç merkezlerinin konumu (Daima YB→AB)
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 70

Rüzgâr frekans gülü boyand???nda tabloda da görüldü?ü gibi hâkim rüzgâr yönünün Do?u oldu?u görülür.
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 71
1.Alizeler, 2.Bat? Rüzgârlar?,3.Bat? Rüzgârlar?,4.Bat? rüzgârlar?,5.Alizeler,6.Kutup Rüzgârlar? 7.Ters alizeler.

ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 72

Deniz Meltemi:Gündüzleri karalar denizlere göre daha fazla ?s?nmaktad?r. Bu nedenle karalar AB alan? olurken, denizler YB alan? olmaktad?r. Bu nedenle rüzgâr denizlerden karalara do?ru eser.



Kara meltemi:Gece, karalar denizlere göre daha çabuk ve çok so?ur. Bu nedenle, karalar üzerinde termik yüksek bas?nç alan?, denizler üzerinde ise termik alçak bas?nç alan? olu?ur. Bu durumda hava ak?mlar? karalardan denizlere do?ru olur.

Ba?ka bir kaynaktan.

DO?AL UNSURLAR:
ETK?NL?K 1:Kitaptaki do?al ortamlar ve resimlerde yer alan do?al unsurlar?n görülüp kar??la?t?r?lmas?:
1.Resim Eskimolar: Eskimolar so?uk ortamlarda ya?ar, co?rafi konumdan kaynaklanan iklim ?artlar? bu insanlar? sürekli böyle so?uk ortama uygun ya?ama ve hareket etme al??kanl??? kazand?rm??t?r. Sürekli kal?n kürklerle gezerler. ?glo denilen buzdan evlerde ya?arlar. Toprak ço?unlukla donmu? halde oldu?undan tar?m yap?lamaz. Geçim kaynaklar? çok k?s?tl?d?r. Genellikle avc?l?k ve bal?kç?l?kla geçinirler. Bizim ya?am tarz?m?za ve al??kanl?klar?m?za tamamen ters bir ya?ant?d?r.

2.Resim Yar? kurak bölge(step): ?klim yar? kurak, ya????n yetersiz olmas?ndan dolay? yeterince gür ve taze ot bulunmayan bir alana ait resimdir. Büyükba? hayvanlar daha gür otlaklar ve daha fazla su istedikleri için burada daha kolay beslenen, ç?plak arazilerde bile yiyecek bir ?eyler bulabilen küçükba? hayvanc?l???n yayg?n olarak yap?ld??? bir yerdir. Ülkemizde de do?al olarak en yayg?n hayvanc?l?k ?eklidir. Çevremizde de k?smen de olsa yap?lmaktad?r.

3.Resim Köprü: Köprü do?al bir unsur de?ildir. Ancak do?al bir unsur olan denizlerin, akarsular?n a??lmas?nda hayati önem ta??yan bir unsurdur. Ula??m sektörünün en önemli unsurlar?ndan biridir. Ayn? zamanda ticaretin geli?ebilmesi için de gereklidir. Ayr?ca köprünün yüksekli?i ve kemerleri dikkate al?nd???nda alt?nda akan ?rma??n düzensiz rejimli oldu?u da belirtilebilir. Çünkü akan su ile köprü gözleri aras?nda büyük fark vard?r.

4.Resim Çöl: Resimdeki alan bir çöldür. Burada s?cakl?k fark?n?n ve mekanik çözünmenin çok fazla oldu?u, ya????n çok yetersiz oldu?u, bazen y?llarca ya????n dü?medi?i çöl iklimi görülür. Tar?ma elveri?li topraklar olmad??? gibi, ya??? yetersizli?i nedeniyle bitki örtüsü de yok denecek kadar azd?r. Bu kurak ?artlara uyum sa?lam?? birkaç çe?it bitkiden olu?an çöl bitki örtüsü görülür. Çöllerde uçsuz bucaks?z kum denizleri oldu?u için ula??mda susuzlu?a çok dayan?kl? olan develer kullan?l?r.

5.Resim Pirinç Tarlas?: Muhtemelen Güneydo?u Asya’dan bir görüntü. Pirinç toplayan insanlar. Bu bölgede ya??? boldur nem oran? da yüksektir. Bu da böyle bir ortam? seven pirinç bitkisi için uygun bir ortamd?r. Genelde dünyada temel besin kayna?? bu?dayd?r. Ancak Güneydo?u Asya’da yaz ya???? oldu?undan ve bu?day yaz ya???? istemedi?inden bu bölge insan?n temel besin kayna?? pirinçtir. Ayn? zamanda çok kalabal?k bir bölge oldu?u için üretilen pirincin tamam? bu bölgede tüketilir. Bu nedenle pirincin burada ticari de?eri yoktur.
6.Resim Konut ve malzemesi: Çat? malzemesi ot olarak kullan?lm??, yap? malzemesi ah?ap olan bir ev. Bu görüntü ya????n ve orman?n bol oldu?u bir yere ait. Orman bol olmasa ta? ya da ker***ten olurdu. ?lkel bir ev resmi, modern bir yer olsa betonarme evler olurdu.
ETK?NL?K 2:
Belirtilen do?al unsurlar?n insan hayat?na etkilerinin neler oldu?u sorularak a?a??daki cevaplar bulunmaya çal???lacak:
SICAKLIK: ?nsanlar?n normal ya?ant?s?n? sürdürebilmesi için normal bir s?cakl?k gerekir. A??r? s?cak ve so?uk insan hayat?n? olumsuz etkiler. Giyim farkl?l?klar?na neden olur. ?nsan sa?l???n? etkiler. Tar?m, hayvanc?l?k, turizm, ula??m, ticaret gibi ekonomik faaliyetleri olumsuz etkiler.

YA?MUR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Tar?m için en önemli unsurlardan biridir. Gerek tar?m ürünleri gerekse di?er bitkilerin yeti?mesini kolayla?t?r?r. Turizmi olumsuz etkiler (Karadeniz’deki deniz turizminin geli?memi? olmas?)

KAR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Giyim tarz?m?z? ve sa?l???m?z? etkiler. Tar?m için önemlidir. Tar?m ürünleri so?u?a kar?? korudu?u gibi toprak nemimin artmas?na ve yeralt? suyunun zenginle?mesine katk? sa?lar. Deniz turizmine olumsuz etki yaparken k?? turizmine (kayak) imkân sa?lar.

DEN?Z DALGALARI: Deniz kirlili?ine ya da denizlerin temizlenmesine etki eder. A??r? dalgalar deniz turizmini ve deniz yolu ta??mac???n? olumsuz etkiler. Tsunami bir do?al afettir. K?y?larda çe?itli a??nma ve biriktirme ?ekilleri olu?umunu sa?lar. Bal?kç?l??? da etkiler. Baz? yerlerde deniz dalgalar?ndan enerji üretiminde yararlan?l?r.
RÜZGÂR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Giyimimizi, ya??? durumunu etkiler. Deniz turizmi için olumsuzluktur. Çok ?iddetli rüzgârlar (F?rt?na) do?al afetlere neden olabilir. Baz? yerlerde rüzgâr santralleri ile enerji üretilir. Ayr?ca geçmi? as?rlarda ve günümüzde de ta??mac?l?kta rüzgâr gücünden faydalan?lmaktad?r.

TOPRAK: Bir ya?am alan?d?r. Milyonlarca canl?ya bar?nma imkân? sa?lad??? gibi tar?m?n üzerinde yap?ld??? alan olmas? sayesinde her türlü besinin de ana kayna??d?r. Ayr?ca topra??n verim gücü topraktan faydalanmay? etkilemektedir. Verimli alanlarda nüfus daha yo?un verim azald?kça nüfus ve yerle?me say?s? azalmaktad?r.

KAYAÇLAR: Yer kabu?unun ana malzemesidir. Ayr??arak toprak malzemesi olur. Tüm canl? hayat?n beslenmesi ve bar?nmas? için gerekli ana malzemedir. Hayat?m?z?n her an?nda olan bir unsurdur. Özellikle yap? malzemesi olarak kullan?l?r. Ayr?ca süs e?yas? yap?m?nda, enerji kayna?? olarak da kullan?l?r. Birçok sanayi dal?n?n ham maddesidir. Bünyelerindeki birçok element veya mineraller de?erli maden leri olu?turmaktad?r.

B?TK?LER: Do?al güzelliktir. Do?an?n ve insanlar?n süsüdür. Birçok ilac?n hammaddesi ve besin kaynaklar?m?zdand?r. ?ifa kayna??d?r. ?klim ve toprak özelliklerine göre yeti?en bitki örtüsü, insanlar?n faaliyetlerini de?i?ik ?ekilde etkiler. Ormanlar?n yak?n?n¬da bulunan insanlar, ormanlar?n çe?itli do?al güzellikleri yan?nda ke¬restesinden de yararlan?r. Orman ürünlerine dayal? çe?itli sanayi faaliyetlerinde bulunurlar. Buna kar??l?k bozk?rlarda ya?ayan in¬sanlar, ancak buralar? mera olarak de?erlendirebilir.

HAYVANLAR: Do?al dengenin önemli unsurlar?ndan biridir. Besin ve ?ifa kayna??d?r. Evcil hayvanlar sayesinde insanlar için büyük bir nimettir. Bazen de insanlar için ölümdür (Vah?i hayvanlar) Avc?l?k aç?s?ndan da önemlidir.

NEM: Ya???? ve s?cakl??? etkiler. Bunlar?n etkilediklerine de dolayl? da olsa etki eder. Nemin ve ya????n bol oldu?u alanlar bitki örtülerinin gür ve s?k oldu?u, ?l?man iklim ?artlar?n?n ya?and??? alanlard?r.Nemin az oldu?u alanlar kurakl?k ?artlar?n?n artt??? ve ekonomik faaliyetlerin çe?idinin az oldu?u alanlard?r.




DA?: Yüksektir, so?uktur, genelde güzel manzaral?d?r. Genelde karl?d?r. Bu da k?? turizmine imkân sa?lar. Bitkisel ve hayvansal zenginli?in fazla oldu?u alanlard?r. Da?lar yüksek ve engebeli yap?s?yla tar?ma elveri?li arazilerin az oldu?u, gerek e?imli ve sarp yer ?ekilleri gerekse a??r? kar ya???lar? ile ula??m?n zor oldu?u, geçim kaynaklar?n?n az olmas? nedeni ile de nüfus ve yerle?melerin seyrek oldu?u alanlard?r.

AKARSU: Su hayatt?r. Tar?m, sulama, bal?kç?l?k, turizm (rafting, piknik),yüzmek, serinlemek, enerji üretimi ve daha pek çok alanda insanl??a imkan sa?lar.

MA?ARA: Do?al güzelliktir. Turistik önemi vard?r. Geçmi?teki ilk yerle?im alanlar?ndan oldu?u için günümüz ile geçmi? aras?ndaki köprünün kurulmas?nda, soru i?aretlerinin ayd?nlat?lmas?nda arkeolojik aç?dan da büyük önem ta??r.

OVA: Düz alanlard?r. Tar?ma elveri?li olmas? nedeniyle bir geçim alan?d?r. Nüfusun, yerle?melerin, sanayi, ticaret ve ula??m?n geli?ti?i ve yo?unla?t??? alanlard?r.
MUHTE?EM DÖRTLÜ:

HAR?TA:
ETK?NL?K 1: Ders kitab?ndaki sayfa 15 teki izohips haritas? yükselti basamaklar? esas alarak renklendirme yöntemi ile boyanacak.

ETK?NL?K 2ers kitab? sayfa 15 teki gölgelendirme yöntemi örne?i;
1-Çizgiler haritada farkl? yerlerde farkl? ?ekilde kullan?lm??. Kal?nl?klar?, s?kl?klar?, uzunluklar? farkl? olarak kullan?lm??.
2- Farkl? özellikteki çizgiler farkl? yer ?ekillerini göstermektedir.
3- Kal?n, k?sa ve s?k olarak geçtikleri yerler dik yamaçlar?, seyrek, uzun ve ince oldu?u yerler e?imin az oldu?u yerleri göstermektedir.
4-Okulumuzun da bulundu?u ilçe kesimleri kal?n, k?sa ve s?k olarak çizilmesi gerekirken, Orhangazi’nin alçak kesimlerinde seyrek, uzun ve ince çizgiler kullan?l?rd?. Göl yak?nlar? yani ova k?sm? çizgi kullan?lmadan yani bo? olarak b?rak?l?rd?.
Farkl? yöntemlerle yap?lan harita örnekleri gösterilerek aralar?ndaki farkl?l?klar ve kullan?mdaki birbirine olan üstün ve eksik kalan yönleri kar??la?t?r?lacak.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa -16:

1-Sa? üstte bulunan siyasi haritadan faydalanarak gösteririz.
2-Sa? taraftaki orta s?rada yer alan haritadan akarsu havzalar?n? gösteren haritadan faydalan?r?z.
3-Sa? taraf en üstteki haritadan ö?renilebilir.
4-Sa? tarafta alt s?rada yer alan yol haritas?ndan faydalan?l?r.
5-Bitki örtüleri sol tarafta orta s?rada yer alan bitki da??l?? haritas?ndan gösterilir.
6- Sol taraf alt s?radaki yerle?meye aç?lacak alanlar, sa? tarafta en üstteki harita yeni yerle?meler veya ilçeler olu?tukça ve yerle?me s?n?rlar? de?i?tikçe, bitki örtüleri ve yeti?en tar?m ürünlerinin gösterildi?i harita yeni tar?m ürünleri ekildikçe ve bitki örtüsü kompozisyonu de?i?tirildikçe yenilenebilir.
7- sol tarafta en üst s?radaki heyelan risk haritas? ve sol tarafa en alttaki haritadan faydalanarak yap?labilir.
PROJEKS?YON YÖNTEMLER?-HAR?TACILAR:
Sayfa- 19- Ö?rencilerden internet ara?t?rmas?nda elde ettikleri bilgiler hakk?nda k?sa sunu?lar yapt?r?lacak. (Haritac?l?k tarihinde önemli hizmetleri olan Türk bilim Adamlar?)

ESK? TÜRKLERDE VE OSMANLILARDA HAR?TACILIK
1076 y?l?nda Ka?garl? Mahmud (El Ka?gari) "Divanü-Lügat-it-Türk" (Türkçe sözlük) isimli bir yap?t?nda bir dünya haritas? çizmi?tir. Bu harita Orta Asya’n?n büyük bir k?sm?n? Çin ve Kuzey Afrika’y? içermektedir. Bat?da ise Volga nehrini fazla geçmemektedir. Dünya'n?n tepsi gibi düz ve yuvarlak oldu?u kabul edilen bu dünya haritas?, çe?itli ülkelerin birbirlerine göre konumu belirtilmi? bir kroki görünümündedir. O zamanki ba?kent Balasagun ise haritan?n merkezindedir) Haritan?n yaz?lara göre üst taraf? Güne?in do?du?u yön olan do?u seçilmi?ti.
1456 da Trablusgarpl? ?BRAH?M MÜRSEL (Mürsiyeli ?brahim) bir Türk denizcisi olarak Akdeniz haritas? çizdi. 1460 y?l?nda ise Güney Avrupa haritas? yapm??t?r.

EL ?STAHR? (Ebu ?shak ?brahim bin Muhammed el Farisi el ?stahri) (15. yüzy?l), "Kitab-ül masalik val mamalik" (Masallar ve Ülkeler) isimli yap?t?nda dünyan?n çe?itli yerlerine ait 20 harita vard?r.

Türk Amirali Piri Reis (1470–1554) Osmanl? donanmas?n?n hâkim oldu?u denizlere ait "Kitab? Bahriye" ad?nda 1483 de yazd??? kitapta çe?itli liman, koy, körfez, k?y?, kale vb yerlere ait haritalarla bu denizlerdeki gemicili?e ait ak?nt?lar, s?? yerler, tehlikeli kayal?k yerlere ait bilgileri de vermi?tir. 1513 y?l?nda Piri Reis Gelibolu'da ceylan derisi üzerine bir dünya haritas? çizmi?tir. 21 parçadan meydana gelen bu haritan?n 65x90 cm lik bir paftas? Topkap? müzesindedir. Colombus’un 1489 tarihli bir haritas?ndan da yararland???n? söyleyen Piri Reis'in bu tarihte Amerika'n?n içerlerini ve güney kutbundaki da?lar? da gösteren bu haritay? nas?l yapt??? bilim adamlar?nca merak konusu olmu?tur. Bu haritay? 1517 y?l?nda M?s?r'da Yavuz Sultan Selim'e takdim etmi?tir.

Matrakç? Nasuh (**ümü 1533) haritac? anlay??? minyatüre uygulayan ilk ressamd?r. Sopa veya demirci çekici ile yap?lan ve bir çe?it harp oyunu olan matrak (Mitrak) oyunu mucididir. Menazil (Hedefler) isimli yap?t?nda 16. yüzy?lda yap?lm?? Anadolu atlas? vard?r. "Beyan-menazil-i sefer-i Irakeyn" ismindeki kitab?nda Kanuni'nin 1534 de Irak seferine kat?larak ?stanbul-Tebriz-Ba?dat-Tebriz-Diyarbak?r-Halep-?stanbul geçi?i üzerinde fethedilen yerleri, kaleleri isim ve güzel haritalarla anlat?r.

Kanuni Sultan Süleyman saltanat? s?ralar?nda devlet hizmetine giren Sinop' lu bir aileye mensup sonradan Amiral olan Seydi Ali Reis (? —1563) deniz astronomisini ve deniz co?rafyas?n? çok iyi bilen bir bilgindi. Piri Reis'in donanmas?n? Basra'dan Süvey?'e getirme görevi verildi. Ancak baz? nedenlerden dolay? dört y?ll?k (1553–57) uzun ve maceral? bir yolculuktan sonra Edirne'ye dönebilmi?tir. "Miratül Memalik" (Ülkelerin aynas?) adl? yap?t? yazm??t?r.
10 bölümlük bu kitapta yön bulma, azimut ve y?ld?zlar?n yüksekliklerinin hesab?, zaman hesab?, takvim, güne? ve Ay'a ba?l? tan?mlanan y?llar, denizcilikte önemli baz? y?ld?zlar?n do?malar?, batmalar? ve adlar?, ünlü limanlarla adalar?n enlemleri, astronomiye ait bilgiler ve baz? limanlar?n aras?ndaki uzakl?klar, Hint Okyanusundaki adalar, k?y?lar, rüzgârlar, ünlü limanlar ve topografik co?rafya konular?n? içermektedir. Bir ba?ka yap?t? "Mirat-ül Kâinat (Kâinat?n aynas?)67) kitab? da Farsça ve Arapça birçok kitaplardan derlenmi? olup bir çok astronomi aletinin tan?m? ve kullan?l???, güne?in yüksekli?i, y?ld?zlar?n konumu, k?ble, ö?le zaman? saptanmas?, nehir geni?li?i saptanmas?, rubu tahtas? ve usturlap’?n yap?m ve kullan?l??? konular?n? içermektedir. ). Seydi Ali Reis yerin yuvarlak oldu?unu, da?lar?n yüksekli?inin yerin yuvarlakl???n? bozmayaca??n? söylemi? ve yer yar?çap?n?n 1545 fersah oldu?unu yazm??, a??r cisimlerin yerin merkezine do?ru dü?tüklerini eklemi?tir.
Osmanl? korsan reislerinden olan ve daha sonra Osmanl? donanmas? hassa reisleri aras?na kat?lan Ali Macar reis taraf?ndan 1567 de dokuz ceylan derisi üzerine çizilen 31x43 cm boyutlu yedi haritadan olu?an ve Topkap? müzesinde bulunan bir atlasta bulunan haritalar s?ra ile:
1-Azak denizi, Karadeniz ve Marmara sahil kent ve limanlar. 2-Akdeniz, E?e denizi, Mora yar?m adas?, Adriyatik sahilleri, Anadolu'nun baz? sahil kentleri, 3-Akdeniz, ?talya, Adriyatik sahilleri, Kuzey Afrika, 4-Bat? Akdeniz, ?berik yar?madas?, Gaskonya körfezi, Kuzey Afrika, 5-?ngiltere, ?skoçya, Almanya sahilleri, 6-?stanbul Bo?az?, Girit adas? bir k?sm?, Ege denizi, Adriyatik sahilleri, 7-Dünya haritas?n? çizmi?tir. (Avusturalya yok)
Büyük Türk gezgincilerinden Mehmet Â??k (1555-?) 21 ya??nda geziye ç?karak 25 y?l içinde birçok ülke gezmi? ve gezi notlar? 1595 de "Menaz?r-ül Avalim" (Dünyan?n görünümü) ad?yla bas?lm??t?r. 1590 da Menemenli Mehmet Reis’in çizdi?i bir Akdeniz haritas? Venedik'te Correr müzesindedir.
Benzer ?ekilde 16. yüzy?lda Tunus' lu Hac? Ahmet’in Dünya haritas? Venedik'te San Marco kütüphanesindedir.

Kâtip Çelebi (1609–1657) Girit seferi dolay?s? ile (1645–46) haritalar?n nas?l yap?ld???n? ö?rendi. En önemli yap?t? "Cihannüma" (Dünyay? gösteren) co?rafya alan?nda do?u görü?ten bat? görü?e geçi?te bir dönüm noktas?d?r. Be? harital?, 75 sayfa olan ve 1648 de yaz?lma?a ba?lanan bu kitapta Dünyan?n yuvarlakl??? üstüne kan?tlar verildikten sonra Japonya'dan Erzurum ve Irak'a kadar ülkelerin co?rafyas?n?, k?sa tarihini, bitki ve hayvanlar âlemini anlatmaktad?r.

1785 de Mustafa Resmi ipekli kuma? üzerine renkli yap?lm?? 0.70x1.20 m boyutlu Karadeniz ve Akdeniz haritas?n? çizdi (haritalar?n?, Mustafa: Amel-ressam h?fz? Enderun Hazret-i Sadr? Ali olarak imzalam??t?r).

1803 de mükemmel ilk Türkçe atlas, Darüt-tabaati'l-Amire ad?n? ta??yan bas?mevi müdürü Müderris Abdurrahman Efendi taraf?ndan ?stanbul'da bas?ld?. Bu atlas birçok kaynaklardan ve Avrupa'da yap?lan atlaslardan yararlan?larak yap?lm??t?r. Atlas?n ba??nda 79 sayfal?k astronomi ve co?rafya bilgilerini içeren bir bölüm bulunmakta, bunu renkli haritalar izlemektedir.
Sayfa- 20 – Etkinlik – Ortadaki haritay? seçer. Çünkü bu haritada ölçek vard?r. Yön oku ve renklerin ne anlama geldi?ini gösteren aç?klama bölümü bulunur. Di?er haritalarda bu üç unsur bir arada yer almam??t?r.
Sayfa -20- etkinlik 2- Uygulamas? yap?larak bo?luklar doldurulacak. (1/2, 1/4, 1/ 8, 1/ 16.)
YEREL SAAT-SAAT D?L?MLER?:
1-Etkinlik Çal??mas?:
1- B noktas? O º boylam? yani ba?lang?ç meridyeni üstü, D noktas? 75 º Do?u boylam?ndad?r. Aralar?ndaki zaman fark? ne kadard?r?
Çözüm: 75 º x 4’ = 300’ = 5 saattir.
2-B noktas?nda ( O º) yerel saat 12: 40 iken A(30 º Bat?) ve C ( 45 º Do?u) noktalar?nda yerel saat kaçt?r?
A- 30 º - 0 º = 30 º meridyen fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, Bat?da yerel saat geridir. 12.40 -2.00 = 10. 40 yerel saat A noktas?nda 10.40

B- 45 º- 0 º = 45 º boylam fark?, 45 º x 4’ = 180 ‘ = 3 sat zaman fark?, do?uda yerel saat ileri oldu?undan, 12. 40+ 3.00= 15.40 Yerel saat C noktas?nda 15.40 t?r.

3- C Noktas?nda( 45 º do?u boylam?nda) yerel saat 17.40 iken, D noktas? ( 75 º do?u) ve E ( 75 º do?u) noktalar?nda yerel sat kaçt?r.
A- 75 º - 45 º = 30 º boylam fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, do?uda yerel saat sürekli ileridir. 17.40 + 2.00 = 19.40 t?r.
B- D ve e noktalar? ayn? boylam üzerindedir. Ayn? boylam üzerindeki tüm noktalar?n yerel saatleri ayn?d?r.( 19.40)
?ZOH?PSLER:
Etkinlik: Ders kitab?nda verilen yer ?ekilleri ile ait olduklar? izohipslerin e?le?tirilmesi çal??mas? yap?lacak.
1- a, 2- d, 3- b, 4-c, e?le?meleri yap?lacak.
Etkinlik Çal??mas?: A- B noktalar? aras?na teleferik hatt? in?a edilmi?tir. Bu noktalar aras? yükseklik fark? 600 m dir. Yatay uzakl?k ise 3,5 km. dir. Teleferik hatt?n?n e?imi ne kadard?r? (% o olarak) Hesaplay?n?z.
E?im % 0 = 600 m x 1000 / 3500
E?im % 0 =240
DÜNYANIN ?EKL? VE HAREKETLER?:
Etkinlik Çal??mas?: Ekvatordan kutuplara do?ru gidildikçe ya?anan de?i?iklikleri belirleme.

?fadeler Artar Azal?r De?i?ir De?i?mez
Güne? ???nlar?n?n geli? aç?s? X
S?cakl?k X
Buharla?ma miktar? X
Denizlerde tuzluluk oran? X
Tar?m ve orman?n üst s?n?r? X
Yer çekimi X
Kuzey yar?mkürede kuzeye do?ru kutup y?ld?z?n?n görünüm aç?s? X
Bitki türleri X
Kal?c? kar s?n?r? X
Meridyenler aras?ndaki mesafe X
Paraleller aras? mesafe X
Gece gündüz aras?ndaki zaman fark? X
Etkinlik Çal??mas?: A?a??daki tabloda verilen özelliklerin dünyan?n hangi tür hareketi ile ilgili oldu?unu bulma çal??mas?:

Olaylar Günlük hareket Y?ll?k hareket
Güne? ???nlar?n?n yere dü?me aç?s? y?l boyu de?i?ir X
Bir cismin gölge boyu ö?len vakti yaz?n k?sa, k???n uzun olmas? X
Gece gündüz sürelerinin de?i?imi, güne? do?u? ve bat?? saatlerinin sürekli de?i?mesi X
Güne?in do?du?u ve batt??? yerler de?i?ir. X
Mevsimler olu?ur X
Gece gündüz olu?ur X
Günlük s?cakl?k farklar?, meltem rüzgârlar? olu?ur X

MEVS?MLER?N VE ?KL?M KU?AKLARININ OLU?UMU:
Etkinlik Çal??mas?: Kuzey yar?m kürede ya?ayanlar olarak a?a??daki tabloda verilenlerin hangi tarihler denk geldi?ini i?aretleme.
Olaylar 21 Haziran 23 Eylül 21 Aral?k 21 Mart
Kuzey Yar?m Küre’de yaz ba?lang?c?d?r. X
Güney Yar?m Küre’de k?? ba?lang?c?d?r. X
Kuzey Yar?m Küre’de en uzun gündüz X
Güney Yar?m Küre’de en k?sa gündüz ya?an?r. X
Gölge boyu Kuzey Yar?m Küre’de en k?sa X
Kuzey Yar?m Küre’de ilkbahar ba?lang?c?d?r. x
Güne? ???nlar? kutuplara te?et geçer X X
Bütün dünyada gece ve gündüz e?itli?i ya?an?r X X
Güney Yar?m Küre’de yaz ba?lang?c?d?r. X
Kuzey Yar?m Küre’de sonbahar ba?lang?c?d?r. X
Gölge boyu Güney Yar?m Kürede en k?sa durumdad?r. X
Cisimlerin ö?le vakti gölgesi ekvatorda olu?maz X X
Güney Yar?m Kürede gündüzler uzamaya ba?lad??? tarihtir. X
Kahramanmara?’ta gündüz uzunlu?u Samsun’dan fazlad?r. X
Kentler Matematik iklim ku?a?? S?cakl?k ku?a??
New York ( ABD) 41º K Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Kap ( G. Afrika Cum.) 33 º G Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Sydney ( Avustralya) 33 º G Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Sao Paulo ( Brezilya) 23 º G Tropikal Ku?ak S?cak ku?ak
Gröndland(Danimarka) 60- 85º K Kutup Ku?a?? So?uk Ku?ak
Addis Ababa ( Etiyopya) 9º K Tropikal Ku?ak S?cak Ku?ak
ATMOSFER:
Etkinlik Çal??mas?: Atmosferde s?cakl?k de?i?im grafi?ine göre.
1- Atmosferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r? Atmosferin farkl? katlar? aras?nda farkl? de?i?im göstermektedir. Troposferde yukar? do?ru azal?rken, Stratosferde yukar? do?ru artmaktad?r. Mezosferde azal?rken, iyonosferde yukar? do?ru s?cakl?k azalmaktad?r.
2- Troposferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r? Troposferde s?cakl?k yukar? do?ru azal?r.
3- Canl? ya?am? için en uygun s?cakl?k ?artlar hangi katmandad?r. Troposfer 0 °C üzerinde olan tek katmand?r.
4- Atmosfer olaylar? 0 °C nin üstünde su buhar? bulunmad??? için di?er katmanlarda su bu har? yoktur. Bu yüzden su buhar?n?n bulundu?u tek katman Troposferde gerçekle?ir.
?KL?M VE HAVA DURUMU:
Etkinlik Çal??mas?: Ders kitab?ndaki hava olaylar? adl? metin okunarak,
1-Hangi hava olaylar?ndan bahsedilmi?tir.
Sis, çiy, bulut, meltem, nem, rüzgâr, ?im?ek, gök gürültüsü, ya?mur.

2-Ya?ad???n?z yerde mevsimlere göre hava olaylar? nas?l bir de?i?im göstermektedir?
K?? mevsiminde genelde bulutlu, nemli, ya?murlu havalar, s?k esen rüzgârlar, bazen ?l?k esen lodos ya?anmakta, yine k?? aylar?nda uzun sürmese de kar ya???? ve don olaylar? ya?anmakta, ilkbaharda ya???lar azal?rken, güne?li ve s?cak günler ya?anmaya ba?lanmakta, bol güne?li, ya?mursuz, ya???s?z, geçen yaz günleri ya?an?r. Hava s?cakl?klar?n?n dü?mesi, artan bulutlar, rüzgârlar ve ba?layan ya???larla gelen sonbahar k???n gelmekte oldu?unu haber vermektedir.

3- Metne göre hava olay? kavram?n? tan?mlay?n?z.
Hava Olaylar?: Atmosferde görülen k?sa süreli de?i?imler veya olaylard?r. Ya?mur ya?mas?, Rüzgâr esmesi bu türlü olaylard?r ve hepimizin bildi?i gibi bu tür olaylar çok uzun sürmez ve k?sa sürelerde sürekli de?i?ir.
Etkinlik Çal??mas?:
1- Hangi metindeki hava olaylar? uzun süreleri kapsanmaktad?r?
II. Metindeki hava olaylar? daha uzun sürelidir.
2-Metinlerden hangisi hava durumu, hangisi iklim özelliklerini belirmi?tir?
I. Metin hava durumu, II. Metin iklim özelliklerini belirtmi?tir.
3- Günlük k?yafet seçimlerimizi hangi metne göre belirlerdiniz?
I. metne göre belirlerdik.
4- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak iklimin ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?
Ya?ad???m?z yerdeki do?al bitki örtüsü, akarsular?n özellikleri, insanlar?n ya?am tarzlar?, geçim kaynaklar?, beslenme durumu, yapt?klar? k?? haz?rl?klar?, konut tipleri, ekonomik etkinliklerinin türü, iklimin kontrolü alt?ndad?r.
5- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak hava durumunun ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?
Hava durumu günlük ya?amda giyece?imiz k?yafet, yola ç?karken yan?m?za almam?z gereken e?ya ( ?emsiye, zincir, çekme halat?,) gün içinde meydana gelecek a??r? s?caklar halsiz kalma, s?cakl?k çarpmas? gibi sa?l?k sorunlar? veya anormal so?uklar?n yol açt??? don olaylar? gibi Zaralar verebilmekte ancak bu özellikler k?sa süreli oldu?u için uzun bir zaman boyunca insanlar?n ya?amlar?n? ayn? ?ekilde etkilememektedir.
6-Gelecek yaz yapaca??n?z tatili hangi metinden yararlanarak planlars?n?z?
II. metine göre,
7- ?kinci metinde verilen bilgilerden yararlanarak iklim ile ilgili genellemelerin ne kadar geriye gitti?ini söyleyebilir misiniz?
?klimle ilgili genellemeler 50- 100 y?l gibi geriye gitti?i söylenebilir.
8- Birinci metinde verilen bilgileri ne kadar süre kullanabilirsiniz?
En fazla birkaç gün veya hafta süreyle kullan?labilir.
9-Sizde bir tan?t?m bro?ürü verilseydi ya?ad???n?z yerin iklim özeliklerini nas?l tan?t?rd?n?z?
Yazlar? s?cak ve kurak geçer. Y?ll?k ortalama s?cakl?k 18°C - 20°C aras?nda de?i?ir. K??lar ?l?k ve ya???l?d?r. Y?ll?k ortalama ya??? miktar? 600–1000 mm aras?nda de?i?ir ve ya??? rejimi düzensizdir. Kar ya???? ve don olay? pek görülmez.
SICAKLIK:
Etkinlik Çal??mas?: Güne?ten gelen enerjinin % 27 lik k?sm? ile ?s?n?r.
Etkinlik çal??mas?(s. 55)
1- Haritadaki s?cakl?klar hangi faktörle göre de?i?mektedir?
Enlem, Kara ve deniz da??l???.
2-Enlem, karasall?k, yükselti, deniz ak?nt?lar? ve di?er faktörlerle ilgili örnekler veriniz.
Akdeniz k?y?lar?n?n Karadeniz k?y?lar?ndan daha s?cak olmas?( Enlem)
Uluda?’?n yüksek k?s?mlar?n?n Bursa merkezden daha so?uk olmas? ( Yükselti)
Ülkemizde denizden uzak iç k?s?mlarda y?ll?k s?cakl?klar?n k?y?lardan az olmas?. (Kara ve Deniz Da??l???)
Toros da?lar?nda güneye bakan yamaçlar?n kuzey yamaçlardan daha s?cak olmas?.( bak?)
Avrupa’n?n bat? k?y?lar?n?n ayn? enlemde Kanada k?y?lar?ndan daha s?cak olmas? ( Okyanus ak?nt?lar?)
3 -Kendi ya?ad???m?z yer için etkili olan s?cakl?k faktörleri neler olabilir.
Denize yak?nl?k- uzakl?k, Yükselti, Dünyan?n y?ll?k hareketi, Enlem vb.
EtkinliK çal??mas?:
1- Dünyan?n eksen e?ikli?i nedeniyle yar?m kürelerin farkl? zamanlarda farkl? ?s?nmalar?ndan dolay? mevsim fark? ya?an?r.
2-Birincisi Türkiye olan Kuzey yar?mküre iken ?kincisi yani k??? ya?ayan güney yar?m kürede, özelliklede orta veya yüksek enlemlerde bir ülkede olabilir. ( Afrika’ n?n Güneyi, Güney Amerika veya Avusturalya olabilir.)
Etkinlik Çal??mas?:
?ehirler Yükselti
(m) S?cakl?k
(ºC) Ya??? Miktar?
(mm)
En yüksek En dü?ük
Tumaco 50 29 24 373
Pasto 2400 17 10 74
1- Bu iki kent hemen hemen ayn? enlemde olmas?na ra?men bu iki kentin s?cakl?k de?erlerinin farkl? olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Pasto kentinin di?er kentten 2350 m yükseklik fark? vard?r. Ayr?ca iki kentten Tumaco deniz k?y?s?nda ve etkisindedir.
2- Yükseklik artt?kça s?cakl???n kaç derece ve nas?l de?i?ir?
S?cakl?k, her 100 m’ de yakla??k 0,5°C azal?r. Tumaco’ nun indirgenmi? s?cakl?klar?
2300 m’ de X°C azal?r. ( En yüksek s?cakl?k için)
X=2300 m x 0,5 / 100 = 11, 5 °C’dir. ?ndirgenmi? S?cakl?k = Gerçek S?cakl?k + S?cakl?k Fark?
?ndirgenmi? S?cakl?k = 17 + 11,5 = 28,5 °C
2300 m’ de X°C azal?r. ( En dü?ük s?cakl?k için)
X=2300 m x 0,5 / 100 = 11, 5 °C’dir. ?ndirgenmi? S?cakl?k = Gerçek S?cakl?k + S?cakl?k Fark?
?ndirgenmi? S?cakl?k = 10 + 11,5 = 21,5 °C
Etkinlik Çal??mas?:
1- S?cakl???n de?i?iminde hangi faktörler etkili olmu?tur?
Kara ile denizin farkl? ?s?nma özelli?i etkili olmu?tur.
2- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada karalar?n etkisi nedir?
Karalar gündüz tez ?s?n?r ve daha s?cak olur. Gece ise kara alm?? olu?u ?s?y? daha tez verdi?i için çabuk so?ur.
3- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada deniz ve okyanuslar?n etkisi nedir?
Denizler daha geç ?s?n?r. Ald??? ?s?y? da daha geç vermesinden dolay? daha geç so?ur.
4- S?cakl???n gece gündüz aras?nda de?i?imi rüzgâr? nas?l etkiler?
Gece so?uk olan karada a??rla?an hava çökerek yüksek bas?nç olu?turur. Daha geç so?uyan deniz üzerinde hava s?cak ve bas?nç dü?üktür. Gündüz ise kara s?cak bas?nç dü?ük, deniz geç ?s?nd??? için so?uk ve bas?nç yüksektir. Buna ba?l? olarak olu?an rüzgâr gündüz denizden karaya, gece ise karadan denize do?ru eser.
Etkinlik Çal??mas?: Deniz k?y?s? ile iç kesimde s?cakl?k de?erleri ayn? oldu?u halde neden deniz kenar?nda hava bunalt?c? etkidedir? Bunun temel nedeni deniz k?y?s?nda hava nemli olmas? nedeniyle nem ?s?y? tutucu ve emici olmas?ndan dolay? daha s?cak ve bunalt?c? etki gösterir.
Etkinlik Çal??mas?: Dünya y?l?k ortalama s?cakl?k da??l???n? inceleyerek a?a??daki sorular? cevaplay?n?z.
1-Haritan?n lejant?n? inceleyerek renklerin ne anlama geldi?ini aç?klay?n?z.
Haritadaki renkler s?cakl???n da??l??? göstermek için, s?cakl?k de?erleri ayn? olan yerler ayn? renkte( ?zotermlerin aras?) boyanarak da??l?? gösterilmi?tir.

2-S?cakl?k hangi yönlere do?ru art?p azalmaktad?r? Bunun nedenleri nelerdir?
S?cakl?k genel olarak kuzey güney yönünde yani ekvatordan kutuplara do?ru art?p azalmaktad?r. Bunun temel nedeni enlem faktörüdür.

3-En yüksek de?erlere ve en dü?ük de?erler nerelerde rastlan?r? Nedenleri nelerdir?
En dü?ük s?cakl?klar kutup bölgelerindeki karalar üzerindedir. Nedeni enlem etkisi ve nem oran?n?n az olmas?d?r.
En yüksek s?cakl?klar: Dünyan?n en s?cak yerleri alçak enlemlerde ekvatora yak?n alanlard?r. Ancak en yüksek de?erler dönenceler civar?d?r. Nem oran? az oldu?u için.

4-Hangi yar?m kürede s?cakl?k daha fazlad?r? Bunun nedenleri nelerdir?
S?cakl?k fark? K.Y.K de daha fazlad?r. Karalar fazla oldu?u için.
Etkinlik Çal??mas?: A?a??daki sorulara dünya temmuz ve Ocak ay? s?cakl?k da??l??? haritalar?na göre cevaplay?n?z.
1-Yerkürede en s?cak yerler nerelerdir? Nedenlerini nelerdir?
Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda Yüksek s?cakl?klar Ekvator ile Yengeç Dönencesi aras?nda, denizler üzerinde görülür.
Güney Yar?m Küre’de Ocak Ay?: En yüksek s?cakl?klar Güney Afrika’da Kalahari Çölü’nde, Güney Amerika’da Patagonya Çölü’nde ve Kuzey Avustralya’da görülür.
Kuzey Yar?m Küre’de Temmuz Ay? en s?cak yerler, 15. ve 40. paraleller aras?ndaki karalar üzerindedir.
Güney Yar?m Küre’de Temmuz Ay? s?cakl?klar? az olup en yüksek s?cakl?klar ekvatora yak?n yerlerindedir.

2- ?zotermlerin uzan??? hangi yar?m kürede nas?l bir uzan?? göstermektedir.

Güney Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i daha düzenlidir. Çünkü bu yar?m kürede karalar daha az yer kaplar ve denizler çok yer tutar deniz etkisi ile s?cakl?k daha düzenli da??l?? gösterir.
Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda ?zoterm e?rileri karalar üzerinde güneye, denizler üzerinde kuzeye do?ru sapma gösterir. Bu durum, karalar?n denizlerden daha so?uk oldu?unun kan?t?d?r. Temmuz Ay? S?cakl?k Da??l??? Kuzey Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i enlemlere uyum sa?lamaz. Çünkü bu yar?m kürede karalar geni? yer kaplar.

3-Bu farkl?l?klar?n(izotermlerin uzan???) nedenleri nelerdir?
Gerek s?cakl?k da??l???nda gereksese de izotermlerin uzan??lar?nda farkl?l???n temel nedeni iki yar?m kürede kara ve deniz da??l???n?n farkl? olmas?d?r. Ayr?ca izotermlerin paralellere göre sapma göstermesinde ba?ka bir neden de Okyanus ak?nt?lar?, izotermlerin enlemlerden sapmasana neden olur.
Etkinlik Çal??mas?: Halifax, Brest, Ulanbator ?ehirlerine ait s?cakl?k grafiklerini yorumlama.
1-Atlastan kentleri bululunuz.
Halifax( Kanada- do?u k?y?s?), Brest(Fransa bat? k?y?s?) ,Ulanbator ( Mo?olistan)
2-S?cakl?k de?erlerini kar??la?t?r?p nedenlerini bulunuz.
Brest ?ehri s?cakl?k de?erleri yüksek olan bir ?ehir. Ayr?ca k??lar? da ?l?k geçmektedir. Buran?n bu ?ekilde olmas?nda deniz k?y?s?nda olmas? ayr?ca Golf –Stream s?cak su ak?nt?s?n?n etkisi nedeniyledir.
Halifax ise Brest göre ayn? enlemlerde olmas?na ra?men ve deniz k?y?s?nda olmas?na ra?men Brest ?ehrine göre daha az s?cakt?r. K??lar? da ayr?ca çok daha so?uktur. Bunun nedeni ise Labrador so?uk su ak?nt?s?d?r.
Ulanbator bu ?ehirlerle yakla??k ayn? enlemlerdedir. Fakat burada y?ll?k s?cakl?k farklar? çok fazlad?r. Yani yaz?n daha s?cak, k???n ise çok daha so?uktur. Bu da buran?n havadaki nem miktar?n?n dü?ük olmas?n? gösterir. Bu kent denizden uzakt?r. Kara içindedir. Ayr?ca yükseltisi oldukça fazlad?r.( Yakla??k 2000 m.)

Etkinlik Çal??mas?: Aylara göre en dü?ük ve en yüksek s?cakl?k de?erleri verilen üç merkeze ( Boston- ABD, Kopenhag- Danimarka, Chirstchuch- Yeni Zelanda) ait de?erlerin ortalama al?n?p bu merkezlere ait s?cakl?k grafiklerinin çizimi ö?rencelere ders d??? etkinlik olarak verilerek ürün dosyalar?na koymalar? istenerek konu tamamlan?r.
BASINÇ:
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa- 64- 1-D, 2- A, 3- DCBA

Etkinlik Çal??mas?–1.Sayfa 65:
Bas?nç Tiplerinin Özellikleri:
Alçak Bas?nç (Siklon): Havan?n yo?unlu?u azd?r. Hava yükseltici bir hareket gösterir. Yeryüzündeki hava hareketi çevreden merkeze do?rudur.
Yüksek Bas?nç (Antisiklon): Havan?n yo?unlu?u fazlad?r. Hava alçal?c? bir hareket gösterir. Yeryüzündeki hava hareketi merkezden çevreye do?rudur
Not: Hava kütleleri dünyan?n dönü?ünden dolay? kuzey yar?mkürede sa?a, güney yar?m kürede sola do?ru sapar.








1-KYK-YB 2-GYK-YB 3- KYK- AB 4-GYK-
Etkinlik Çal??mas? 2:Sayfa 65 – 1.S?cakl?k, 2.Dünyan?n günlük hareketi, 3.Yükselti, 4.Yerçekimi.
ETK?NL?K ÇALI?MASI: Sayfa 66 -Kuzeyden güneye do?ru s?ras?yla;
Termik YB, Dinamik AB, Dinamik YB, Termik AB, Dinamik YB, Dinamik AB, Termik YB
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 67
1.Harita
1.AB alçak bas?nç, YB yüksek bas?nç anlam?na gelir.
2.KYK’ de yaz, GYK’ de k?? mevsimi ya?anmaktad?r. Çünkü yaz?n karalarda AB, denizlerde YB alanlar? olu?ur.
3.En yüksek de?erler denizler üzerinde, en dü?ük de?erler karalar üzerindedir.
2.Harita
1.KYK de k??, GYK de yaz mevsimi ya?anmaktad?r. Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?ine ba?l? olarak ortaya ç?kan bas?nç merkezleri bu sonucu vermektedir.
2.En yüksek de?erler karalar, en dü?ük de?erler denizler üzerindedir. Nedeni; Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?idir
3.GYK de denizlerin daha fazla olmas? bu sonucu do?urur.
RÜZGARLAR:
Etkinlik çal??mas?- 1: Sayfa 69
1.Dünyan?n günlük hareketi, 2.Bas?nç merkezleri aras?ndaki uzakl?k, 3.Bas?nç fark?, 4.Yer ?ekillerinin engebeli olmas?
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 69
1.Dünyan?n günlük hareketi, 2.Yer?ekillerlnin uzan???, 3.Bas?nç merkezlerinin konumu (Daima YB→AB)
Etkinlik çal??mams?: Sayfa 70
Rüzgâr frekans gülü boyand???nda tabloda da görüldü?ü gibi hâkim rüzgâr yönünün Do?u oldu?u görülür.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 71:
1.Alizeler, 2.Bat? Rüzgârlar?, 3.Bat? Rüzgârlar?, 4.Bat? rüzgârlar?, 5.Alizeler, 6.Kutup Rüzgârlar? 7.Ters alizeler.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 72
Deniz Meltemi: Gündüzleri karalar denizlere göre daha fazla ?s?nmaktad?r. Bu nedenle karalar AB alan? olurken, denizler YB alan? olmaktad?r. Bu nedenle rüzgâr denizlerden karalara do?ru eser.
Kara meltemi: Gece, karalar denizlere göre daha çabuk ve çok so?ur. Bu nedenle, karalar üzerinde termik yüksek bas?nç alan?, denizler üzerinde ise termik alçak bas?nç alan? olu?ur. Bu durumda hava ak?mlar? karalardan denizlere do?ru olur.
ETK?NL?K: Sayfa 74
1.Sirocco, 2.Hamsin, 3.Mistral, 4.Bora, 5.Krivetz

NEML?L?K VE YA?I?:
Etkinlik çal?mas?: Sayfa 75
S?n?f?n 30 ö?renci almas? :Maksimum nem
S?n?f?n kapasitesinin geni?letilmesi :S?cakl???n artmas?
S?n?fta var olan 24 ö?renci :Mutlak nem
S?n?f?n %80lik doluluk oran? :Ba??l nem
30 ki?ilik s?n?fa 33 ki?i gelmesi :Ya???
S?n?ftaki %20 lik bo? s?ra :Nem aç???

Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 76
S?cakl?k( ºC) Maksimum nem( gr/ m³) Mutlak nem( gr/ m³) Ba??l nem % Yo?unla?ma mik. (gr)
30 30,40 10 32,89 --
20 17,32 10 57,73 --
10 9,42, 10 100+ 0,58
0 4,85 10 100+ 5,15
-10 2,35 10 100+ 7,65
-20 1,06 10 100+ 8,94
1-S?cakl?kla ile maksimum nem aras?nda nas?l bir il?iki vard?r?
S?cakl?k artt?kça maksimum nem de artar. Do?ru orant? vard?r.
2-S?cakl?k artt?kça ba??l nem neden artmam??t?r?
S?cakl?kla ba??l nem ters orant?l?d?r. S?cakl?k artt?kça havan?n ta??yabilece?i nem miktar? (Maksimum nem) da artaca??ndan ba??l nem azal?r.
3-S?cakl?k artt?kça mutlak nem artmad??? halde neden ba??l nem azalm??t?r?
Mutlak nem artmamansa ra?men s?cakl???n artmas? maksimum nemi de artt?rd??? için ba??l nem azalm??t?r.
4-S?cakl?kla yo?unla?ma miktar? aras?nda nas?l bir ili?ki vard?r?
Ters orant? vard?r. S?cakl?k artt?kça yo?unla?ma azal?r.
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 80 ( Dünya ya??? da??l??? haritas?)
1.En ya???l? bölgeler nerelerdir?
En ya???l? bölgeler, ekvatoral ku?ak, orta ku?ak karalar?n?n bat? k?y?lar? ve Musonlar bölgesidir
2.Bu bölgelerde ya????n çok olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Bu bölgeler ekvatoral ku?akta yer al?r. Buralarda sürekli s?cak ve nemlidir. Nem oran? yüksektir. Sürekli ?s?nmadan dolay? buralarda y?l boyunca yükselici hava hareketi görülür ve yükselim ya???lar? yayg?n olarak görülür. Muson iklim bölgesinde denizden gelen nemli rüzgârlar ve da?lar?n etkisi, K?talar?n bat?m k?y?lar?nda ise denizden gelen bat? rüzgârlar?n?n getirdi?i bol nemli havalar?n etkisi vard?r.
3. Dünyada en az ya??? alan bölgeler nelerdir?
En az ya???l? bölgeler, orta ku?ak karalar?n?n da?larla çevrili iç k?s?mlar? ile dönence alt? bölgeleri ve kutuplar çevresidir.
4.Bu bölgelerde ya????n az olma sebepleri nelerdir?
Ya??? da??l??? ile enlem aras?nda belli ölçülerde bir paralellikten bahsedilebilir.Genel olarak ekvator bölgesi bol ya???l? kutuplar bölgesi az ya???l?d?r.Ancak ya???a etki eden Yer ?ekilleri, yükseklik,bitki örtüsü,da?lar?n uzan?? yönü,denize uzakl?k gibi etkenler bu paralelli?in kesin ve net olmas?n? engellemektedir.
DÜNYANIN ?KL?M ZENG?NL???:
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 86- Ekvatoral iklim ( k?rm?z?), Tundra iklimi( koyu mor)
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 86- 1. S?ra: Tropikal iklim, Muson ormanlar?, Çöl iklimi
2. S?ra: Maki, ??ne yaprakl? orman, Step iklimi, Bitki örtüsü yok.
3. S?ra: Kutup iklimi, Tundra
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 87: 1-Il?man ku?ak karasal iklim, 2- Akdeniz iklimi, 3- Çöl ?klimi, 4- Muson iklimi, 5-Ekvatoral iklim, 6- Tropikal iklim.

Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 88:

DEPREMLER:
Etkinlik Çal??mas?:
Not: Deprem büyüklü?ü ile ?iddeti ayn? anlamda de?ildir. Büyüklük bo?alan enerji miktar?d?r. Richter ölçe?i ile ölçülür. ?iddeti ise meydana getirdi?i hasar ve y?k?mla ilgilidir. ?iddeti Marcali- Siberg ölçe?i ile belirlenir.
Richter ölçe?i Marcali- Siberg Deprem
3,5 - 4,2 1 – 3 Hafif
4,3 – 4,8 4 – 5 Orta
4,9 – 6, 1 6 – 7 ?iddetli
6,2 – 7,3 8 – 10 Y?k?c?
7,4 + 11 – 12 Afet

DEPREM?N ??DDET? NELERE BA?LIDIR:
1. Deprem büyüklü?ü ve süresin,
2. Odak derinli?i ( ters orant?),
3. Zemin yap?s?,
4. Deprem merkezine uzakl?k,
5. Depreme kar?? haz?rl?k durumu ve bilinci, 6.Yap?lar?n ve in?aatlar?n durumu etkilidir.
7. Depremin ba?l? olarak de?i?ir.
?iddet – Büyüklük Kar??la?t?r?lmas?:
?iddet IV V VI VII VIII IX X XI
Richter Magnitüdü 4 4.5 5.1 5.6 6.2 6.6 7.3 7.8
DI? KUVETLER:
Etkinlik Çal??mas?: Daimi kar s?n?r?n?n yükseltisi Ekvatordan kutuplara do?ru azal?r. Ekvatorda 5500 m olan s?n?r, S?n?r kutuplarda deniz seviyesine “o m.” yak?nd?r. Bu s?n?r Enlem ve iklim özelliklerine ba?l? olarak de?i?ir.
Ekvatordan kutuplara do?ru s?cakl???n azalmas? sonucu daimi kar s?n?r? a?a?? do?ru inmektedir.




Etkinlik Çal??mas?:1- Toprak kütlesi e?imin fazla olmas? sonucu yer de?i?tirmi?tir. Ayr?ca burada heyelana uygun sahada aç?lan yolun, arazi yap?s?n?n da dirençsiz olmas?n?n da etkisi oldu?u söylenebilir.
2-?kinci arazi düz bir arazidir. Heyelan?n e?imli arazilerde yer çekimi etkisi ile olu?tu?u bilindi?ine göre bu arazide heyelan olma ihtimali yok denecek kadar azd?r. Ancak gerideki yüksek saha da olabilir.
BE?ER? DOKULAR:




Etkinlik Çal??mas?(S- 136)
Nüfus ve yerle?me, ula??m, ticaret, enerji üretimi, sanayi, Madencilik, Tar?m, hayvanc?l?k, haberle?me,

Etkinlik Çal??mas?(S- 137)
1.Resim- yerle?me Co?rafyas?, 2.Resim- Tar?m Co?rafyas?, 3. Resim- Turizm Co?rafyas?
4. Resim- Sanayi Co?rafyas?, 5.Resim- Ticaret co?rafyas?, 6. Resim-Tar?m co?rafyas?
7. Resim - Enerji Co?rafyas?, 8-Resim-Ula??m co?rafyas?,

YERLE?MELER VE DE????M:

Ba?ka bir kaynaktan.

DO?AL UNSURLAR:
ETK?NL?K 1:Kitaptaki do?al ortamlar ve resimlerde yer alan do?al unsurlar?n görülüp kar??la?t?r?lmas?:
1.Resim Eskimolar: Eskimolar so?uk ortamlarda ya?ar, co?rafi konumdan kaynaklanan iklim ?artlar? bu insanlar? sürekli böyle so?uk ortama uygun ya?ama ve hareket etme al??kanl??? kazand?rm??t?r. Sürekli kal?n kürklerle gezerler. ?glo denilen buzdan evlerde ya?arlar. Toprak ço?unlukla donmu? halde oldu?undan tar?m yap?lamaz. Geçim kaynaklar? çok k?s?tl?d?r. Genellikle avc?l?k ve bal?kç?l?kla geçinirler. Bizim ya?am tarz?m?za ve al??kanl?klar?m?za tamamen ters bir ya?ant?d?r.

2.Resim Yar? kurak bölge(step): ?klim yar? kurak, ya????n yetersiz olmas?ndan dolay? yeterince gür ve taze ot bulunmayan bir alana ait resimdir. Büyükba? hayvanlar daha gür otlaklar ve daha fazla su istedikleri için burada daha kolay beslenen, ç?plak arazilerde bile yiyecek bir ?eyler bulabilen küçükba? hayvanc?l???n yayg?n olarak yap?ld??? bir yerdir. Ülkemizde de do?al olarak en yayg?n hayvanc?l?k ?eklidir. Çevremizde de k?smen de olsa yap?lmaktad?r.

3.Resim Köprü: Köprü do?al bir unsur de?ildir. Ancak do?al bir unsur olan denizlerin, akarsular?n a??lmas?nda hayati önem ta??yan bir unsurdur. Ula??m sektörünün en önemli unsurlar?ndan biridir. Ayn? zamanda ticaretin geli?ebilmesi için de gereklidir. Ayr?ca köprünün yüksekli?i ve kemerleri dikkate al?nd???nda alt?nda akan ?rma??n düzensiz rejimli oldu?u da belirtilebilir. Çünkü akan su ile köprü gözleri aras?nda büyük fark vard?r.

4.Resim Çöl: Resimdeki alan bir çöldür. Burada s?cakl?k fark?n?n ve mekanik çözünmenin çok fazla oldu?u, ya????n çok yetersiz oldu?u, bazen y?llarca ya????n dü?medi?i çöl iklimi görülür. Tar?ma elveri?li topraklar olmad??? gibi, ya??? yetersizli?i nedeniyle bitki örtüsü de yok denecek kadar azd?r. Bu kurak ?artlara uyum sa?lam?? birkaç çe?it bitkiden olu?an çöl bitki örtüsü görülür. Çöllerde uçsuz bucaks?z kum denizleri oldu?u için ula??mda susuzlu?a çok dayan?kl? olan develer kullan?l?r.

5.Resim Pirinç Tarlas?: Muhtemelen Güneydo?u Asya’dan bir görüntü. Pirinç toplayan insanlar. Bu bölgede ya??? boldur nem oran? da yüksektir. Bu da böyle bir ortam? seven pirinç bitkisi için uygun bir ortamd?r. Genelde dünyada temel besin kayna?? bu?dayd?r. Ancak Güneydo?u Asya’da yaz ya???? oldu?undan ve bu?day yaz ya???? istemedi?inden bu bölge insan?n temel besin kayna?? pirinçtir. Ayn? zamanda çok kalabal?k bir bölge oldu?u için üretilen pirincin tamam? bu bölgede tüketilir. Bu nedenle pirincin burada ticari de?eri yoktur.
6.Resim Konut ve malzemesi: Çat? malzemesi ot olarak kullan?lm??, yap? malzemesi ah?ap olan bir ev. Bu görüntü ya????n ve orman?n bol oldu?u bir yere ait. Orman bol olmasa ta? ya da ker***ten olurdu. ?lkel bir ev resmi, modern bir yer olsa betonarme evler olurdu.
ETK?NL?K 2:
Belirtilen do?al unsurlar?n insan hayat?na etkilerinin neler oldu?u sorularak a?a??daki cevaplar bulunmaya çal???lacak:
SICAKLIK: ?nsanlar?n normal ya?ant?s?n? sürdürebilmesi için normal bir s?cakl?k gerekir. A??r? s?cak ve so?uk insan hayat?n? olumsuz etkiler. Giyim farkl?l?klar?na neden olur. ?nsan sa?l???n? etkiler. Tar?m, hayvanc?l?k, turizm, ula??m, ticaret gibi ekonomik faaliyetleri olumsuz etkiler.

YA?MUR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Tar?m için en önemli unsurlardan biridir. Gerek tar?m ürünleri gerekse di?er bitkilerin yeti?mesini kolayla?t?r?r. Turizmi olumsuz etkiler (Karadeniz’deki deniz turizminin geli?memi? olmas?)

KAR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Giyim tarz?m?z? ve sa?l???m?z? etkiler. Tar?m için önemlidir. Tar?m ürünleri so?u?a kar?? korudu?u gibi toprak nemimin artmas?na ve yeralt? suyunun zenginle?mesine katk? sa?lar. Deniz turizmine olumsuz etki yaparken k?? turizmine (kayak) imkân sa?lar.

DEN?Z DALGALARI: Deniz kirlili?ine ya da denizlerin temizlenmesine etki eder. A??r? dalgalar deniz turizmini ve deniz yolu ta??mac???n? olumsuz etkiler. Tsunami bir do?al afettir. K?y?larda çe?itli a??nma ve biriktirme ?ekilleri olu?umunu sa?lar. Bal?kç?l??? da etkiler. Baz? yerlerde deniz dalgalar?ndan enerji üretiminde yararlan?l?r.
RÜZGÂR: S?cakl??? ve s?cakl???n etkiledi?i her ?eyi etkiler. Giyimimizi, ya??? durumunu etkiler. Deniz turizmi için olumsuzluktur. Çok ?iddetli rüzgârlar (F?rt?na) do?al afetlere neden olabilir. Baz? yerlerde rüzgâr santralleri ile enerji üretilir. Ayr?ca geçmi? as?rlarda ve günümüzde de ta??mac?l?kta rüzgâr gücünden faydalan?lmaktad?r.

TOPRAK: Bir ya?am alan?d?r. Milyonlarca canl?ya bar?nma imkân? sa?lad??? gibi tar?m?n üzerinde yap?ld??? alan olmas? sayesinde her türlü besinin de ana kayna??d?r. Ayr?ca topra??n verim gücü topraktan faydalanmay? etkilemektedir. Verimli alanlarda nüfus daha yo?un verim azald?kça nüfus ve yerle?me say?s? azalmaktad?r.

KAYAÇLAR: Yer kabu?unun ana malzemesidir. Ayr??arak toprak malzemesi olur. Tüm canl? hayat?n beslenmesi ve bar?nmas? için gerekli ana malzemedir. Hayat?m?z?n her an?nda olan bir unsurdur. Özellikle yap? malzemesi olarak kullan?l?r. Ayr?ca süs e?yas? yap?m?nda, enerji kayna?? olarak da kullan?l?r. Birçok sanayi dal?n?n ham maddesidir. Bünyelerindeki birçok element veya mineraller de?erli maden leri olu?turmaktad?r.

B?TK?LER: Do?al güzelliktir. Do?an?n ve insanlar?n süsüdür. Birçok ilac?n hammaddesi ve besin kaynaklar?m?zdand?r. ?ifa kayna??d?r. ?klim ve toprak özelliklerine göre yeti?en bitki örtüsü, insanlar?n faaliyetlerini de?i?ik ?ekilde etkiler. Ormanlar?n yak?n?n¬da bulunan insanlar, ormanlar?n çe?itli do?al güzellikleri yan?nda ke¬restesinden de yararlan?r. Orman ürünlerine dayal? çe?itli sanayi faaliyetlerinde bulunurlar. Buna kar??l?k bozk?rlarda ya?ayan in¬sanlar, ancak buralar? mera olarak de?erlendirebilir.

HAYVANLAR: Do?al dengenin önemli unsurlar?ndan biridir. Besin ve ?ifa kayna??d?r. Evcil hayvanlar sayesinde insanlar için büyük bir nimettir. Bazen de insanlar için ölümdür (Vah?i hayvanlar) Avc?l?k aç?s?ndan da önemlidir.

NEM: Ya???? ve s?cakl??? etkiler. Bunlar?n etkilediklerine de dolayl? da olsa etki eder. Nemin ve ya????n bol oldu?u alanlar bitki örtülerinin gür ve s?k oldu?u, ?l?man iklim ?artlar?n?n ya?and??? alanlard?r.Nemin az oldu?u alanlar kurakl?k ?artlar?n?n artt??? ve ekonomik faaliyetlerin çe?idinin az oldu?u alanlard?r.




DA?: Yüksektir, so?uktur, genelde güzel manzaral?d?r. Genelde karl?d?r. Bu da k?? turizmine imkân sa?lar. Bitkisel ve hayvansal zenginli?in fazla oldu?u alanlard?r. Da?lar yüksek ve engebeli yap?s?yla tar?ma elveri?li arazilerin az oldu?u, gerek e?imli ve sarp yer ?ekilleri gerekse a??r? kar ya???lar? ile ula??m?n zor oldu?u, geçim kaynaklar?n?n az olmas? nedeni ile de nüfus ve yerle?melerin seyrek oldu?u alanlard?r.

AKARSU: Su hayatt?r. Tar?m, sulama, bal?kç?l?k, turizm (rafting, piknik),yüzmek, serinlemek, enerji üretimi ve daha pek çok alanda insanl??a imkan sa?lar.

MA?ARA: Do?al güzelliktir. Turistik önemi vard?r. Geçmi?teki ilk yerle?im alanlar?ndan oldu?u için günümüz ile geçmi? aras?ndaki köprünün kurulmas?nda, soru i?aretlerinin ayd?nlat?lmas?nda arkeolojik aç?dan da büyük önem ta??r.

OVA: Düz alanlard?r. Tar?ma elveri?li olmas? nedeniyle bir geçim alan?d?r. Nüfusun, yerle?melerin, sanayi, ticaret ve ula??m?n geli?ti?i ve yo?unla?t??? alanlard?r.
MUHTE?EM DÖRTLÜ:

HAR?TA:
ETK?NL?K 1: Ders kitab?ndaki sayfa 15 teki izohips haritas? yükselti basamaklar? esas alarak renklendirme yöntemi ile boyanacak.

ETK?NL?K 2ers kitab? sayfa 15 teki gölgelendirme yöntemi örne?i;
1-Çizgiler haritada farkl? yerlerde farkl? ?ekilde kullan?lm??. Kal?nl?klar?, s?kl?klar?, uzunluklar? farkl? olarak kullan?lm??.
2- Farkl? özellikteki çizgiler farkl? yer ?ekillerini göstermektedir.
3- Kal?n, k?sa ve s?k olarak geçtikleri yerler dik yamaçlar?, seyrek, uzun ve ince oldu?u yerler e?imin az oldu?u yerleri göstermektedir.
4-Okulumuzun da bulundu?u ilçe kesimleri kal?n, k?sa ve s?k olarak çizilmesi gerekirken, Orhangazi’nin alçak kesimlerinde seyrek, uzun ve ince çizgiler kullan?l?rd?. Göl yak?nlar? yani ova k?sm? çizgi kullan?lmadan yani bo? olarak b?rak?l?rd?.
Farkl? yöntemlerle yap?lan harita örnekleri gösterilerek aralar?ndaki farkl?l?klar ve kullan?mdaki birbirine olan üstün ve eksik kalan yönleri kar??la?t?r?lacak.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa -16:

1-Sa? üstte bulunan siyasi haritadan faydalanarak gösteririz.
2-Sa? taraftaki orta s?rada yer alan haritadan akarsu havzalar?n? gösteren haritadan faydalan?r?z.
3-Sa? taraf en üstteki haritadan ö?renilebilir.
4-Sa? tarafta alt s?rada yer alan yol haritas?ndan faydalan?l?r.
5-Bitki örtüleri sol tarafta orta s?rada yer alan bitki da??l?? haritas?ndan gösterilir.
6- Sol taraf alt s?radaki yerle?meye aç?lacak alanlar, sa? tarafta en üstteki harita yeni yerle?meler veya ilçeler olu?tukça ve yerle?me s?n?rlar? de?i?tikçe, bitki örtüleri ve yeti?en tar?m ürünlerinin gösterildi?i harita yeni tar?m ürünleri ekildikçe ve bitki örtüsü kompozisyonu de?i?tirildikçe yenilenebilir.
7- sol tarafta en üst s?radaki heyelan risk haritas? ve sol tarafa en alttaki haritadan faydalanarak yap?labilir.
PROJEKS?YON YÖNTEMLER?-HAR?TACILAR:
Sayfa- 19- Ö?rencilerden internet ara?t?rmas?nda elde ettikleri bilgiler hakk?nda k?sa sunu?lar yapt?r?lacak. (Haritac?l?k tarihinde önemli hizmetleri olan Türk bilim Adamlar?)

ESK? TÜRKLERDE VE OSMANLILARDA HAR?TACILIK
1076 y?l?nda Ka?garl? Mahmud (El Ka?gari) "Divanü-Lügat-it-Türk" (Türkçe sözlük) isimli bir yap?t?nda bir dünya haritas? çizmi?tir. Bu harita Orta Asya’n?n büyük bir k?sm?n? Çin ve Kuzey Afrika’y? içermektedir. Bat?da ise Volga nehrini fazla geçmemektedir. Dünya'n?n tepsi gibi düz ve yuvarlak oldu?u kabul edilen bu dünya haritas?, çe?itli ülkelerin birbirlerine göre konumu belirtilmi? bir kroki görünümündedir. O zamanki ba?kent Balasagun ise haritan?n merkezindedir) Haritan?n yaz?lara göre üst taraf? Güne?in do?du?u yön olan do?u seçilmi?ti.
1456 da Trablusgarpl? ?BRAH?M MÜRSEL (Mürsiyeli ?brahim) bir Türk denizcisi olarak Akdeniz haritas? çizdi. 1460 y?l?nda ise Güney Avrupa haritas? yapm??t?r.

EL ?STAHR? (Ebu ?shak ?brahim bin Muhammed el Farisi el ?stahri) (15. yüzy?l), "Kitab-ül masalik val mamalik" (Masallar ve Ülkeler) isimli yap?t?nda dünyan?n çe?itli yerlerine ait 20 harita vard?r.

Türk Amirali Piri Reis (1470–1554) Osmanl? donanmas?n?n hâkim oldu?u denizlere ait "Kitab? Bahriye" ad?nda 1483 de yazd??? kitapta çe?itli liman, koy, körfez, k?y?, kale vb yerlere ait haritalarla bu denizlerdeki gemicili?e ait ak?nt?lar, s?? yerler, tehlikeli kayal?k yerlere ait bilgileri de vermi?tir. 1513 y?l?nda Piri Reis Gelibolu'da ceylan derisi üzerine bir dünya haritas? çizmi?tir. 21 parçadan meydana gelen bu haritan?n 65x90 cm lik bir paftas? Topkap? müzesindedir. Colombus’un 1489 tarihli bir haritas?ndan da yararland???n? söyleyen Piri Reis'in bu tarihte Amerika'n?n içerlerini ve güney kutbundaki da?lar? da gösteren bu haritay? nas?l yapt??? bilim adamlar?nca merak konusu olmu?tur. Bu haritay? 1517 y?l?nda M?s?r'da Yavuz Sultan Selim'e takdim etmi?tir.

Matrakç? Nasuh (**ümü 1533) haritac? anlay??? minyatüre uygulayan ilk ressamd?r. Sopa veya demirci çekici ile yap?lan ve bir çe?it harp oyunu olan matrak (Mitrak) oyunu mucididir. Menazil (Hedefler) isimli yap?t?nda 16. yüzy?lda yap?lm?? Anadolu atlas? vard?r. "Beyan-menazil-i sefer-i Irakeyn" ismindeki kitab?nda Kanuni'nin 1534 de Irak seferine kat?larak ?stanbul-Tebriz-Ba?dat-Tebriz-Diyarbak?r-Halep-?stanbul geçi?i üzerinde fethedilen yerleri, kaleleri isim ve güzel haritalarla anlat?r.

Kanuni Sultan Süleyman saltanat? s?ralar?nda devlet hizmetine giren Sinop' lu bir aileye mensup sonradan Amiral olan Seydi Ali Reis (? —1563) deniz astronomisini ve deniz co?rafyas?n? çok iyi bilen bir bilgindi. Piri Reis'in donanmas?n? Basra'dan Süvey?'e getirme görevi verildi. Ancak baz? nedenlerden dolay? dört y?ll?k (1553–57) uzun ve maceral? bir yolculuktan sonra Edirne'ye dönebilmi?tir. "Miratül Memalik" (Ülkelerin aynas?) adl? yap?t? yazm??t?r.
10 bölümlük bu kitapta yön bulma, azimut ve y?ld?zlar?n yüksekliklerinin hesab?, zaman hesab?, takvim, güne? ve Ay'a ba?l? tan?mlanan y?llar, denizcilikte önemli baz? y?ld?zlar?n do?malar?, batmalar? ve adlar?, ünlü limanlarla adalar?n enlemleri, astronomiye ait bilgiler ve baz? limanlar?n aras?ndaki uzakl?klar, Hint Okyanusundaki adalar, k?y?lar, rüzgârlar, ünlü limanlar ve topografik co?rafya konular?n? içermektedir. Bir ba?ka yap?t? "Mirat-ül Kâinat (Kâinat?n aynas?)67) kitab? da Farsça ve Arapça birçok kitaplardan derlenmi? olup bir çok astronomi aletinin tan?m? ve kullan?l???, güne?in yüksekli?i, y?ld?zlar?n konumu, k?ble, ö?le zaman? saptanmas?, nehir geni?li?i saptanmas?, rubu tahtas? ve usturlap’?n yap?m ve kullan?l??? konular?n? içermektedir. ). Seydi Ali Reis yerin yuvarlak oldu?unu, da?lar?n yüksekli?inin yerin yuvarlakl???n? bozmayaca??n? söylemi? ve yer yar?çap?n?n 1545 fersah oldu?unu yazm??, a??r cisimlerin yerin merkezine do?ru dü?tüklerini eklemi?tir.
Osmanl? korsan reislerinden olan ve daha sonra Osmanl? donanmas? hassa reisleri aras?na kat?lan Ali Macar reis taraf?ndan 1567 de dokuz ceylan derisi üzerine çizilen 31x43 cm boyutlu yedi haritadan olu?an ve Topkap? müzesinde bulunan bir atlasta bulunan haritalar s?ra ile:
1-Azak denizi, Karadeniz ve Marmara sahil kent ve limanlar. 2-Akdeniz, E?e denizi, Mora yar?m adas?, Adriyatik sahilleri, Anadolu'nun baz? sahil kentleri, 3-Akdeniz, ?talya, Adriyatik sahilleri, Kuzey Afrika, 4-Bat? Akdeniz, ?berik yar?madas?, Gaskonya körfezi, Kuzey Afrika, 5-?ngiltere, ?skoçya, Almanya sahilleri, 6-?stanbul Bo?az?, Girit adas? bir k?sm?, Ege denizi, Adriyatik sahilleri, 7-Dünya haritas?n? çizmi?tir. (Avusturalya yok)
Büyük Türk gezgincilerinden Mehmet Â??k (1555-?) 21 ya??nda geziye ç?karak 25 y?l içinde birçok ülke gezmi? ve gezi notlar? 1595 de "Menaz?r-ül Avalim" (Dünyan?n görünümü) ad?yla bas?lm??t?r. 1590 da Menemenli Mehmet Reis’in çizdi?i bir Akdeniz haritas? Venedik'te Correr müzesindedir.
Benzer ?ekilde 16. yüzy?lda Tunus' lu Hac? Ahmet’in Dünya haritas? Venedik'te San Marco kütüphanesindedir.

Kâtip Çelebi (1609–1657) Girit seferi dolay?s? ile (1645–46) haritalar?n nas?l yap?ld???n? ö?rendi. En önemli yap?t? "Cihannüma" (Dünyay? gösteren) co?rafya alan?nda do?u görü?ten bat? görü?e geçi?te bir dönüm noktas?d?r. Be? harital?, 75 sayfa olan ve 1648 de yaz?lma?a ba?lanan bu kitapta Dünyan?n yuvarlakl??? üstüne kan?tlar verildikten sonra Japonya'dan Erzurum ve Irak'a kadar ülkelerin co?rafyas?n?, k?sa tarihini, bitki ve hayvanlar âlemini anlatmaktad?r.

1785 de Mustafa Resmi ipekli kuma? üzerine renkli yap?lm?? 0.70x1.20 m boyutlu Karadeniz ve Akdeniz haritas?n? çizdi (haritalar?n?, Mustafa: Amel-ressam h?fz? Enderun Hazret-i Sadr? Ali olarak imzalam??t?r).

1803 de mükemmel ilk Türkçe atlas, Darüt-tabaati'l-Amire ad?n? ta??yan bas?mevi müdürü Müderris Abdurrahman Efendi taraf?ndan ?stanbul'da bas?ld?. Bu atlas birçok kaynaklardan ve Avrupa'da yap?lan atlaslardan yararlan?larak yap?lm??t?r. Atlas?n ba??nda 79 sayfal?k astronomi ve co?rafya bilgilerini içeren bir bölüm bulunmakta, bunu renkli haritalar izlemektedir.
Sayfa- 20 – Etkinlik – Ortadaki haritay? seçer. Çünkü bu haritada ölçek vard?r. Yön oku ve renklerin ne anlama geldi?ini gösteren aç?klama bölümü bulunur. Di?er haritalarda bu üç unsur bir arada yer almam??t?r.
Sayfa -20- etkinlik 2- Uygulamas? yap?larak bo?luklar doldurulacak. (1/2, 1/4, 1/ 8, 1/ 16.)
YEREL SAAT-SAAT D?L?MLER?:
1-Etkinlik Çal??mas?:
1- B noktas? O º boylam? yani ba?lang?ç meridyeni üstü, D noktas? 75 º Do?u boylam?ndad?r. Aralar?ndaki zaman fark? ne kadard?r?
Çözüm: 75 º x 4’ = 300’ = 5 saattir.
2-B noktas?nda ( O º) yerel saat 12: 40 iken A(30 º Bat?) ve C ( 45 º Do?u) noktalar?nda yerel saat kaçt?r?
A- 30 º - 0 º = 30 º meridyen fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, Bat?da yerel saat geridir. 12.40 -2.00 = 10. 40 yerel saat A noktas?nda 10.40

B- 45 º- 0 º = 45 º boylam fark?, 45 º x 4’ = 180 ‘ = 3 sat zaman fark?, do?uda yerel saat ileri oldu?undan, 12. 40+ 3.00= 15.40 Yerel saat C noktas?nda 15.40 t?r.

3- C Noktas?nda( 45 º do?u boylam?nda) yerel saat 17.40 iken, D noktas? ( 75 º do?u) ve E ( 75 º do?u) noktalar?nda yerel sat kaçt?r.
A- 75 º - 45 º = 30 º boylam fark?, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman fark?, do?uda yerel saat sürekli ileridir. 17.40 + 2.00 = 19.40 t?r.
B- D ve e noktalar? ayn? boylam üzerindedir. Ayn? boylam üzerindeki tüm noktalar?n yerel saatleri ayn?d?r.( 19.40)
?ZOH?PSLER:
Etkinlik: Ders kitab?nda verilen yer ?ekilleri ile ait olduklar? izohipslerin e?le?tirilmesi çal??mas? yap?lacak.
1- a, 2- d, 3- b, 4-c, e?le?meleri yap?lacak.
Etkinlik Çal??mas?: A- B noktalar? aras?na teleferik hatt? in?a edilmi?tir. Bu noktalar aras? yükseklik fark? 600 m dir. Yatay uzakl?k ise 3,5 km. dir. Teleferik hatt?n?n e?imi ne kadard?r? (% o olarak) Hesaplay?n?z.
E?im % 0 = 600 m x 1000 / 3500
E?im % 0 =240
DÜNYANIN ?EKL? VE HAREKETLER?:
Etkinlik Çal??mas?: Ekvatordan kutuplara do?ru gidildikçe ya?anan de?i?iklikleri belirleme.

?fadeler Artar Azal?r De?i?ir De?i?mez
Güne? ???nlar?n?n geli? aç?s? X
S?cakl?k X
Buharla?ma miktar? X
Denizlerde tuzluluk oran? X
Tar?m ve orman?n üst s?n?r? X
Yer çekimi X
Kuzey yar?mkürede kuzeye do?ru kutup y?ld?z?n?n görünüm aç?s? X
Bitki türleri X
Kal?c? kar s?n?r? X
Meridyenler aras?ndaki mesafe X
Paraleller aras? mesafe X
Gece gündüz aras?ndaki zaman fark? X
Etkinlik Çal??mas?: A?a??daki tabloda verilen özelliklerin dünyan?n hangi tür hareketi ile ilgili oldu?unu bulma çal??mas?:

Olaylar Günlük hareket Y?ll?k hareket
Güne? ???nlar?n?n yere dü?me aç?s? y?l boyu de?i?ir X
Bir cismin gölge boyu ö?len vakti yaz?n k?sa, k???n uzun olmas? X
Gece gündüz sürelerinin de?i?imi, güne? do?u? ve bat?? saatlerinin sürekli de?i?mesi X
Güne?in do?du?u ve batt??? yerler de?i?ir. X
Mevsimler olu?ur X
Gece gündüz olu?ur X
Günlük s?cakl?k farklar?, meltem rüzgârlar? olu?ur X

MEVS?MLER?N VE ?KL?M KU?AKLARININ OLU?UMU:
Etkinlik Çal??mas?: Kuzey yar?m kürede ya?ayanlar olarak a?a??daki tabloda verilenlerin hangi tarihler denk geldi?ini i?aretleme.
Olaylar 21 Haziran 23 Eylül 21 Aral?k 21 Mart
Kuzey Yar?m Küre’de yaz ba?lang?c?d?r. X
Güney Yar?m Küre’de k?? ba?lang?c?d?r. X
Kuzey Yar?m Küre’de en uzun gündüz X
Güney Yar?m Küre’de en k?sa gündüz ya?an?r. X
Gölge boyu Kuzey Yar?m Küre’de en k?sa X
Kuzey Yar?m Küre’de ilkbahar ba?lang?c?d?r. x
Güne? ???nlar? kutuplara te?et geçer X X
Bütün dünyada gece ve gündüz e?itli?i ya?an?r X X
Güney Yar?m Küre’de yaz ba?lang?c?d?r. X
Kuzey Yar?m Küre’de sonbahar ba?lang?c?d?r. X
Gölge boyu Güney Yar?m Kürede en k?sa durumdad?r. X
Cisimlerin ö?le vakti gölgesi ekvatorda olu?maz X X
Güney Yar?m Kürede gündüzler uzamaya ba?lad??? tarihtir. X
Kahramanmara?’ta gündüz uzunlu?u Samsun’dan fazlad?r. X
Kentler Matematik iklim ku?a?? S?cakl?k ku?a??
New York ( ABD) 41º K Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Kap ( G. Afrika Cum.) 33 º G Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Sydney ( Avustralya) 33 º G Orta Ku?ak Il?man Ku?ak
Sao Paulo ( Brezilya) 23 º G Tropikal Ku?ak S?cak ku?ak
Gröndland(Danimarka) 60- 85º K Kutup Ku?a?? So?uk Ku?ak
Addis Ababa ( Etiyopya) 9º K Tropikal Ku?ak S?cak Ku?ak
ATMOSFER:
Etkinlik Çal??mas?: Atmosferde s?cakl?k de?i?im grafi?ine göre.
1- Atmosferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r? Atmosferin farkl? katlar? aras?nda farkl? de?i?im göstermektedir. Troposferde yukar? do?ru azal?rken, Stratosferde yukar? do?ru artmaktad?r. Mezosferde azal?rken, iyonosferde yukar? do?ru s?cakl?k azalmaktad?r.
2- Troposferde s?cakl?k de?i?imi nas?ld?r? Troposferde s?cakl?k yukar? do?ru azal?r.
3- Canl? ya?am? için en uygun s?cakl?k ?artlar hangi katmandad?r. Troposfer 0 °C üzerinde olan tek katmand?r.
4- Atmosfer olaylar? 0 °C nin üstünde su buhar? bulunmad??? için di?er katmanlarda su bu har? yoktur. Bu yüzden su buhar?n?n bulundu?u tek katman Troposferde gerçekle?ir.
?KL?M VE HAVA DURUMU:
Etkinlik Çal??mas?: Ders kitab?ndaki hava olaylar? adl? metin okunarak,
1-Hangi hava olaylar?ndan bahsedilmi?tir.
Sis, çiy, bulut, meltem, nem, rüzgâr, ?im?ek, gök gürültüsü, ya?mur.

2-Ya?ad???n?z yerde mevsimlere göre hava olaylar? nas?l bir de?i?im göstermektedir?
K?? mevsiminde genelde bulutlu, nemli, ya?murlu havalar, s?k esen rüzgârlar, bazen ?l?k esen lodos ya?anmakta, yine k?? aylar?nda uzun sürmese de kar ya???? ve don olaylar? ya?anmakta, ilkbaharda ya???lar azal?rken, güne?li ve s?cak günler ya?anmaya ba?lanmakta, bol güne?li, ya?mursuz, ya???s?z, geçen yaz günleri ya?an?r. Hava s?cakl?klar?n?n dü?mesi, artan bulutlar, rüzgârlar ve ba?layan ya???larla gelen sonbahar k???n gelmekte oldu?unu haber vermektedir.

3- Metne göre hava olay? kavram?n? tan?mlay?n?z.
Hava Olaylar?: Atmosferde görülen k?sa süreli de?i?imler veya olaylard?r. Ya?mur ya?mas?, Rüzgâr esmesi bu türlü olaylard?r ve hepimizin bildi?i gibi bu tür olaylar çok uzun sürmez ve k?sa sürelerde sürekli de?i?ir.
Etkinlik Çal??mas?:
1- Hangi metindeki hava olaylar? uzun süreleri kapsanmaktad?r?
II. Metindeki hava olaylar? daha uzun sürelidir.
2-Metinlerden hangisi hava durumu, hangisi iklim özelliklerini belirmi?tir?
I. Metin hava durumu, II. Metin iklim özelliklerini belirtmi?tir.
3- Günlük k?yafet seçimlerimizi hangi metne göre belirlerdiniz?
I. metne göre belirlerdik.
4- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak iklimin ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?
Ya?ad???m?z yerdeki do?al bitki örtüsü, akarsular?n özellikleri, insanlar?n ya?am tarzlar?, geçim kaynaklar?, beslenme durumu, yapt?klar? k?? haz?rl?klar?, konut tipleri, ekonomik etkinliklerinin türü, iklimin kontrolü alt?ndad?r.
5- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak hava durumunun ya?am?m?z? nas?l etkiledi?ini söyleyebilirsiniz?
Hava durumu günlük ya?amda giyece?imiz k?yafet, yola ç?karken yan?m?za almam?z gereken e?ya ( ?emsiye, zincir, çekme halat?,) gün içinde meydana gelecek a??r? s?caklar halsiz kalma, s?cakl?k çarpmas? gibi sa?l?k sorunlar? veya anormal so?uklar?n yol açt??? don olaylar? gibi Zaralar verebilmekte ancak bu özellikler k?sa süreli oldu?u için uzun bir zaman boyunca insanlar?n ya?amlar?n? ayn? ?ekilde etkilememektedir.
6-Gelecek yaz yapaca??n?z tatili hangi metinden yararlanarak planlars?n?z?
II. metine göre,
7- ?kinci metinde verilen bilgilerden yararlanarak iklim ile ilgili genellemelerin ne kadar geriye gitti?ini söyleyebilir misiniz?
?klimle ilgili genellemeler 50- 100 y?l gibi geriye gitti?i söylenebilir.
8- Birinci metinde verilen bilgileri ne kadar süre kullanabilirsiniz?
En fazla birkaç gün veya hafta süreyle kullan?labilir.
9-Sizde bir tan?t?m bro?ürü verilseydi ya?ad???n?z yerin iklim özeliklerini nas?l tan?t?rd?n?z?
Yazlar? s?cak ve kurak geçer. Y?ll?k ortalama s?cakl?k 18°C - 20°C aras?nda de?i?ir. K??lar ?l?k ve ya???l?d?r. Y?ll?k ortalama ya??? miktar? 600–1000 mm aras?nda de?i?ir ve ya??? rejimi düzensizdir. Kar ya???? ve don olay? pek görülmez.
SICAKLIK:
Etkinlik Çal??mas?: Güne?ten gelen enerjinin % 27 lik k?sm? ile ?s?n?r.
Etkinlik çal??mas?(s. 55)
1- Haritadaki s?cakl?klar hangi faktörle göre de?i?mektedir?
Enlem, Kara ve deniz da??l???.
2-Enlem, karasall?k, yükselti, deniz ak?nt?lar? ve di?er faktörlerle ilgili örnekler veriniz.
Akdeniz k?y?lar?n?n Karadeniz k?y?lar?ndan daha s?cak olmas?( Enlem)
Uluda?’?n yüksek k?s?mlar?n?n Bursa merkezden daha so?uk olmas? ( Yükselti)
Ülkemizde denizden uzak iç k?s?mlarda y?ll?k s?cakl?klar?n k?y?lardan az olmas?. (Kara ve Deniz Da??l???)
Toros da?lar?nda güneye bakan yamaçlar?n kuzey yamaçlardan daha s?cak olmas?.( bak?)
Avrupa’n?n bat? k?y?lar?n?n ayn? enlemde Kanada k?y?lar?ndan daha s?cak olmas? ( Okyanus ak?nt?lar?)
3 -Kendi ya?ad???m?z yer için etkili olan s?cakl?k faktörleri neler olabilir.
Denize yak?nl?k- uzakl?k, Yükselti, Dünyan?n y?ll?k hareketi, Enlem vb.
EtkinliK çal??mas?:
1- Dünyan?n eksen e?ikli?i nedeniyle yar?m kürelerin farkl? zamanlarda farkl? ?s?nmalar?ndan dolay? mevsim fark? ya?an?r.
2-Birincisi Türkiye olan Kuzey yar?mküre iken ?kincisi yani k??? ya?ayan güney yar?m kürede, özelliklede orta veya yüksek enlemlerde bir ülkede olabilir. ( Afrika’ n?n Güneyi, Güney Amerika veya Avusturalya olabilir.)
Etkinlik Çal??mas?:
?ehirler Yükselti
(m) S?cakl?k
(ºC) Ya??? Miktar?
(mm)
En yüksek En dü?ük
Tumaco 50 29 24 373
Pasto 2400 17 10 74
1- Bu iki kent hemen hemen ayn? enlemde olmas?na ra?men bu iki kentin s?cakl?k de?erlerinin farkl? olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Pasto kentinin di?er kentten 2350 m yükseklik fark? vard?r. Ayr?ca iki kentten Tumaco deniz k?y?s?nda ve etkisindedir.
2- Yükseklik artt?kça s?cakl???n kaç derece ve nas?l de?i?ir?
S?cakl?k, her 100 m’ de yakla??k 0,5°C azal?r. Tumaco’ nun indirgenmi? s?cakl?klar?
2300 m’ de X°C azal?r. ( En yüksek s?cakl?k için)
X=2300 m x 0,5 / 100 = 11, 5 °C’dir. ?ndirgenmi? S?cakl?k = Gerçek S?cakl?k + S?cakl?k Fark?
?ndirgenmi? S?cakl?k = 17 + 11,5 = 28,5 °C
2300 m’ de X°C azal?r. ( En dü?ük s?cakl?k için)
X=2300 m x 0,5 / 100 = 11, 5 °C’dir. ?ndirgenmi? S?cakl?k = Gerçek S?cakl?k + S?cakl?k Fark?
?ndirgenmi? S?cakl?k = 10 + 11,5 = 21,5 °C
Etkinlik Çal??mas?:
1- S?cakl???n de?i?iminde hangi faktörler etkili olmu?tur?
Kara ile denizin farkl? ?s?nma özelli?i etkili olmu?tur.
2- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada karalar?n etkisi nedir?
Karalar gündüz tez ?s?n?r ve daha s?cak olur. Gece ise kara alm?? olu?u ?s?y? daha tez verdi?i için çabuk so?ur.
3- Gece ve gündüz farkl? ?s?nmada deniz ve okyanuslar?n etkisi nedir?
Denizler daha geç ?s?n?r. Ald??? ?s?y? da daha geç vermesinden dolay? daha geç so?ur.
4- S?cakl???n gece gündüz aras?nda de?i?imi rüzgâr? nas?l etkiler?
Gece so?uk olan karada a??rla?an hava çökerek yüksek bas?nç olu?turur. Daha geç so?uyan deniz üzerinde hava s?cak ve bas?nç dü?üktür. Gündüz ise kara s?cak bas?nç dü?ük, deniz geç ?s?nd??? için so?uk ve bas?nç yüksektir. Buna ba?l? olarak olu?an rüzgâr gündüz denizden karaya, gece ise karadan denize do?ru eser.
Etkinlik Çal??mas?: Deniz k?y?s? ile iç kesimde s?cakl?k de?erleri ayn? oldu?u halde neden deniz kenar?nda hava bunalt?c? etkidedir? Bunun temel nedeni deniz k?y?s?nda hava nemli olmas? nedeniyle nem ?s?y? tutucu ve emici olmas?ndan dolay? daha s?cak ve bunalt?c? etki gösterir.
Etkinlik Çal??mas?: Dünya y?l?k ortalama s?cakl?k da??l???n? inceleyerek a?a??daki sorular? cevaplay?n?z.
1-Haritan?n lejant?n? inceleyerek renklerin ne anlama geldi?ini aç?klay?n?z.
Haritadaki renkler s?cakl???n da??l??? göstermek için, s?cakl?k de?erleri ayn? olan yerler ayn? renkte( ?zotermlerin aras?) boyanarak da??l?? gösterilmi?tir.

2-S?cakl?k hangi yönlere do?ru art?p azalmaktad?r? Bunun nedenleri nelerdir?
S?cakl?k genel olarak kuzey güney yönünde yani ekvatordan kutuplara do?ru art?p azalmaktad?r. Bunun temel nedeni enlem faktörüdür.

3-En yüksek de?erlere ve en dü?ük de?erler nerelerde rastlan?r? Nedenleri nelerdir?
En dü?ük s?cakl?klar kutup bölgelerindeki karalar üzerindedir. Nedeni enlem etkisi ve nem oran?n?n az olmas?d?r.
En yüksek s?cakl?klar: Dünyan?n en s?cak yerleri alçak enlemlerde ekvatora yak?n alanlard?r. Ancak en yüksek de?erler dönenceler civar?d?r. Nem oran? az oldu?u için.

4-Hangi yar?m kürede s?cakl?k daha fazlad?r? Bunun nedenleri nelerdir?
S?cakl?k fark? K.Y.K de daha fazlad?r. Karalar fazla oldu?u için.
Etkinlik Çal??mas?: A?a??daki sorulara dünya temmuz ve Ocak ay? s?cakl?k da??l??? haritalar?na göre cevaplay?n?z.
1-Yerkürede en s?cak yerler nerelerdir? Nedenlerini nelerdir?
Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda Yüksek s?cakl?klar Ekvator ile Yengeç Dönencesi aras?nda, denizler üzerinde görülür.
Güney Yar?m Küre’de Ocak Ay?: En yüksek s?cakl?klar Güney Afrika’da Kalahari Çölü’nde, Güney Amerika’da Patagonya Çölü’nde ve Kuzey Avustralya’da görülür.
Kuzey Yar?m Küre’de Temmuz Ay? en s?cak yerler, 15. ve 40. paraleller aras?ndaki karalar üzerindedir.
Güney Yar?m Küre’de Temmuz Ay? s?cakl?klar? az olup en yüksek s?cakl?klar ekvatora yak?n yerlerindedir.

2- ?zotermlerin uzan??? hangi yar?m kürede nas?l bir uzan?? göstermektedir.

Güney Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i daha düzenlidir. Çünkü bu yar?m kürede karalar daha az yer kaplar ve denizler çok yer tutar deniz etkisi ile s?cakl?k daha düzenli da??l?? gösterir.
Kuzey Yar?m Küre’de Ocak Ay?nda ?zoterm e?rileri karalar üzerinde güneye, denizler üzerinde kuzeye do?ru sapma gösterir. Bu durum, karalar?n denizlerden daha so?uk oldu?unun kan?t?d?r. Temmuz Ay? S?cakl?k Da??l??? Kuzey Yar?m Küre’de izotermlerin gidi?i enlemlere uyum sa?lamaz. Çünkü bu yar?m kürede karalar geni? yer kaplar.

3-Bu farkl?l?klar?n(izotermlerin uzan???) nedenleri nelerdir?
Gerek s?cakl?k da??l???nda gereksese de izotermlerin uzan??lar?nda farkl?l???n temel nedeni iki yar?m kürede kara ve deniz da??l???n?n farkl? olmas?d?r. Ayr?ca izotermlerin paralellere göre sapma göstermesinde ba?ka bir neden de Okyanus ak?nt?lar?, izotermlerin enlemlerden sapmasana neden olur.
Etkinlik Çal??mas?: Halifax, Brest, Ulanbator ?ehirlerine ait s?cakl?k grafiklerini yorumlama.
1-Atlastan kentleri bululunuz.
Halifax( Kanada- do?u k?y?s?), Brest(Fransa bat? k?y?s?) ,Ulanbator ( Mo?olistan)
2-S?cakl?k de?erlerini kar??la?t?r?p nedenlerini bulunuz.
Brest ?ehri s?cakl?k de?erleri yüksek olan bir ?ehir. Ayr?ca k??lar? da ?l?k geçmektedir. Buran?n bu ?ekilde olmas?nda deniz k?y?s?nda olmas? ayr?ca Golf –Stream s?cak su ak?nt?s?n?n etkisi nedeniyledir.
Halifax ise Brest göre ayn? enlemlerde olmas?na ra?men ve deniz k?y?s?nda olmas?na ra?men Brest ?ehrine göre daha az s?cakt?r. K??lar? da ayr?ca çok daha so?uktur. Bunun nedeni ise Labrador so?uk su ak?nt?s?d?r.
Ulanbator bu ?ehirlerle yakla??k ayn? enlemlerdedir. Fakat burada y?ll?k s?cakl?k farklar? çok fazlad?r. Yani yaz?n daha s?cak, k???n ise çok daha so?uktur. Bu da buran?n havadaki nem miktar?n?n dü?ük olmas?n? gösterir. Bu kent denizden uzakt?r. Kara içindedir. Ayr?ca yükseltisi oldukça fazlad?r.( Yakla??k 2000 m.)

Etkinlik Çal??mas?: Aylara göre en dü?ük ve en yüksek s?cakl?k de?erleri verilen üç merkeze ( Boston- ABD, Kopenhag- Danimarka, Chirstchuch- Yeni Zelanda) ait de?erlerin ortalama al?n?p bu merkezlere ait s?cakl?k grafiklerinin çizimi ö?rencelere ders d??? etkinlik olarak verilerek ürün dosyalar?na koymalar? istenerek konu tamamlan?r.
BASINÇ:
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa- 64- 1-D, 2- A, 3- DCBA

Etkinlik Çal??mas?–1.Sayfa 65:
Bas?nç Tiplerinin Özellikleri:
Alçak Bas?nç (Siklon): Havan?n yo?unlu?u azd?r. Hava yükseltici bir hareket gösterir. Yeryüzündeki hava hareketi çevreden merkeze do?rudur.
Yüksek Bas?nç (Antisiklon): Havan?n yo?unlu?u fazlad?r. Hava alçal?c? bir hareket gösterir. Yeryüzündeki hava hareketi merkezden çevreye do?rudur
Not: Hava kütleleri dünyan?n dönü?ünden dolay? kuzey yar?mkürede sa?a, güney yar?m kürede sola do?ru sapar.








1-KYK-YB 2-GYK-YB 3- KYK- AB 4-GYK-
Etkinlik Çal??mas? 2:Sayfa 65 – 1.S?cakl?k, 2.Dünyan?n günlük hareketi, 3.Yükselti, 4.Yerçekimi.
ETK?NL?K ÇALI?MASI: Sayfa 66 -Kuzeyden güneye do?ru s?ras?yla;
Termik YB, Dinamik AB, Dinamik YB, Termik AB, Dinamik YB, Dinamik AB, Termik YB
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 67
1.Harita
1.AB alçak bas?nç, YB yüksek bas?nç anlam?na gelir.
2.KYK’ de yaz, GYK’ de k?? mevsimi ya?anmaktad?r. Çünkü yaz?n karalarda AB, denizlerde YB alanlar? olu?ur.
3.En yüksek de?erler denizler üzerinde, en dü?ük de?erler karalar üzerindedir.
2.Harita
1.KYK de k??, GYK de yaz mevsimi ya?anmaktad?r. Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?ine ba?l? olarak ortaya ç?kan bas?nç merkezleri bu sonucu vermektedir.
2.En yüksek de?erler karalar, en dü?ük de?erler denizler üzerindedir. Nedeni; Karalar ve denizlerin farkl? ?s?nma özelli?idir
3.GYK de denizlerin daha fazla olmas? bu sonucu do?urur.
RÜZGARLAR:
Etkinlik çal??mas?- 1: Sayfa 69
1.Dünyan?n günlük hareketi, 2.Bas?nç merkezleri aras?ndaki uzakl?k, 3.Bas?nç fark?, 4.Yer ?ekillerinin engebeli olmas?
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 69
1.Dünyan?n günlük hareketi, 2.Yer?ekillerlnin uzan???, 3.Bas?nç merkezlerinin konumu (Daima YB→AB)
Etkinlik çal??mams?: Sayfa 70
Rüzgâr frekans gülü boyand???nda tabloda da görüldü?ü gibi hâkim rüzgâr yönünün Do?u oldu?u görülür.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 71:
1.Alizeler, 2.Bat? Rüzgârlar?, 3.Bat? Rüzgârlar?, 4.Bat? rüzgârlar?, 5.Alizeler, 6.Kutup Rüzgârlar? 7.Ters alizeler.
Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 72
Deniz Meltemi: Gündüzleri karalar denizlere göre daha fazla ?s?nmaktad?r. Bu nedenle karalar AB alan? olurken, denizler YB alan? olmaktad?r. Bu nedenle rüzgâr denizlerden karalara do?ru eser.
Kara meltemi: Gece, karalar denizlere göre daha çabuk ve çok so?ur. Bu nedenle, karalar üzerinde termik yüksek bas?nç alan?, denizler üzerinde ise termik alçak bas?nç alan? olu?ur. Bu durumda hava ak?mlar? karalardan denizlere do?ru olur.
ETK?NL?K: Sayfa 74
1.Sirocco, 2.Hamsin, 3.Mistral, 4.Bora, 5.Krivetz

NEML?L?K VE YA?I?:
Etkinlik çal?mas?: Sayfa 75
S?n?f?n 30 ö?renci almas? :Maksimum nem
S?n?f?n kapasitesinin geni?letilmesi :S?cakl???n artmas?
S?n?fta var olan 24 ö?renci :Mutlak nem
S?n?f?n %80lik doluluk oran? :Ba??l nem
30 ki?ilik s?n?fa 33 ki?i gelmesi :Ya???
S?n?ftaki %20 lik bo? s?ra :Nem aç???

Etkinlik Çal??mas?: Sayfa 76
S?cakl?k( ºC) Maksimum nem( gr/ m³) Mutlak nem( gr/ m³) Ba??l nem % Yo?unla?ma mik. (gr)
30 30,40 10 32,89 --
20 17,32 10 57,73 --
10 9,42, 10 100+ 0,58
0 4,85 10 100+ 5,15
-10 2,35 10 100+ 7,65
-20 1,06 10 100+ 8,94
1-S?cakl?kla ile maksimum nem aras?nda nas?l bir il?iki vard?r?
S?cakl?k artt?kça maksimum nem de artar. Do?ru orant? vard?r.
2-S?cakl?k artt?kça ba??l nem neden artmam??t?r?
S?cakl?kla ba??l nem ters orant?l?d?r. S?cakl?k artt?kça havan?n ta??yabilece?i nem miktar? (Maksimum nem) da artaca??ndan ba??l nem azal?r.
3-S?cakl?k artt?kça mutlak nem artmad??? halde neden ba??l nem azalm??t?r?
Mutlak nem artmamansa ra?men s?cakl???n artmas? maksimum nemi de artt?rd??? için ba??l nem azalm??t?r.
4-S?cakl?kla yo?unla?ma miktar? aras?nda nas?l bir ili?ki vard?r?
Ters orant? vard?r. S?cakl?k artt?kça yo?unla?ma azal?r.
Etkinlik çal??mas?: Sayfa 80 ( Dünya ya??? da??l??? haritas?)
1.En ya???l? bölgeler nerelerdir?
En ya???l? bölgeler, ekvatoral ku?ak, orta ku?ak karalar?n?n bat? k?y?lar? ve Musonlar bölgesidir
2.Bu bölgelerde ya????n çok olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Bu bölgeler ekvatoral ku?akta yer al?r. Buralarda sürekli s?cak ve nemlidir. Nem oran? yüksektir. Sürekli ?s?nmadan dolay? buralarda y?l boyunca yükselici hava hareketi görülür ve yükselim ya???lar? yayg?n olarak görülür. Muson iklim bölgesinde denizden gelen nemli rüzgârlar ve da?lar?n etkisi, K?talar?n bat?m k?y?lar?nda ise denizden gelen bat? rüzgârlar?n?n getirdi?i bol nemli havalar?n etkisi vard?r.
3. Dünyada en az ya??? alan bölgeler nelerdir?
En az ya???l? bölgeler, orta ku?ak karalar?n?n da?larla çevrili iç k?s?mlar? ile dönence alt? bölgeleri ve kutuplar çevresidir.
4.Bu bölgelerde ya????n az olma sebepleri nelerdir?
Ya??? da??l??? ile enlem aras?nda belli ölçülerde bir paralellikten bahsedilebilir.Genel olarak ekvator bölgesi bol ya???l? kutuplar bölgesi az ya???l?d?r.Ancak ya???a etki eden Yer ?ekilleri, yükseklik,bitki örtüsü,da?lar?n uzan?? yönü,denize uzakl?k gibi etkenler bu paralelli?in kesin ve net olmas?n? engellemektedir.
DÜNYANIN ?KL?M ZENG?NL???:
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 86- Ekvatoral iklim ( k?rm?z?), Tundra iklimi( koyu mor)
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 86- 1. S?ra: Tropikal iklim, Muson ormanlar?, Çöl iklimi
2. S?ra: Maki, ??ne yaprakl? orman, Step iklimi, Bitki örtüsü yok.
3. S?ra: Kutup iklimi, Tundra
Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 87: 1-Il?man ku?ak karasal iklim, 2- Akdeniz iklimi, 3- Çöl ?klimi, 4- Muson iklimi, 5-Ekvatoral iklim, 6- Tropikal iklim.

Etkinlik Çal??mas?: sayfa- 88:

DEPREMLER:
Etkinlik Çal??mas?:
Not: Deprem büyüklü?ü ile ?iddeti ayn? anlamda de?ildir. Büyüklük bo?alan enerji miktar?d?r. Richter ölçe?i ile ölçülür. ?iddeti ise meydana getirdi?i hasar ve y?k?mla ilgilidir. ?iddeti Marcali- Siberg ölçe?i ile belirlenir.
Richter ölçe?i Marcali- Siberg Deprem
3,5 - 4,2 1 – 3 Hafif
4,3 – 4,8 4 – 5 Orta
4,9 – 6, 1 6 – 7 ?iddetli
6,2 – 7,3 8 – 10 Y?k?c?
7,4 + 11 – 12 Afet

DEPREM?N ??DDET? NELERE BA?LIDIR:
1. Deprem büyüklü?ü ve süresin,
2. Odak derinli?i ( ters orant?),
3. Zemin yap?s?,
4. Deprem merkezine uzakl?k,
5. Depreme kar?? haz?rl?k durumu ve bilinci, 6.Yap?lar?n ve in?aatlar?n durumu etkilidir.
7. Depremin ba?l? olarak de?i?ir.
?iddet – Büyüklük Kar??la?t?r?lmas?:
?iddet IV V VI VII VIII IX X XI
Richter Magnitüdü 4 4.5 5.1 5.6 6.2 6.6 7.3 7.8
DI? KUVETLER:
Etkinlik Çal??mas?: Daimi kar s?n?r?n?n yükseltisi Ekvatordan kutuplara do?ru azal?r. Ekvatorda 5500 m olan s?n?r, S?n?r kutuplarda deniz seviyesine “o m.” yak?nd?r. Bu s?n?r Enlem ve iklim özelliklerine ba?l? olarak de?i?ir.
Ekvatordan kutuplara do?ru s?cakl???n azalmas? sonucu daimi kar s?n?r? a?a?? do?ru inmektedir.




Etkinlik Çal??mas?:1- Toprak kütlesi e?imin fazla olmas? sonucu yer de?i?tirmi?tir. Ayr?ca burada heyelana uygun sahada aç?lan yolun, arazi yap?s?n?n da dirençsiz olmas?n?n da etkisi oldu?u söylenebilir.
2-?kinci arazi düz bir arazidir. Heyelan?n e?imli arazilerde yer çekimi etkisi ile olu?tu?u bilindi?ine göre bu arazide heyelan olma ihtimali yok denecek kadar azd?r. Ancak gerideki yüksek saha da olabilir.
BE?ER? DOKULAR:




Etkinlik Çal??mas?(S- 136)
Nüfus ve yerle?me, ula??m, ticaret, enerji üretimi, sanayi, Madencilik, Tar?m, hayvanc?l?k, haberle?me,

Etkinlik Çal??mas?(S- 137)
1.Resim- yerle?me Co?rafyas?, 2.Resim- Tar?m Co?rafyas?, 3. Resim- Turizm Co?rafyas?
4. Resim- Sanayi Co?rafyas?, 5.Resim- Ticaret co?rafyas?, 6. Resim-Tar?m co?rafyas?
7. Resim - Enerji Co?rafyas?, 8-Resim-Ula??m co?rafyas?,

YERLE?MELER VE DE????M:

Etkinlik Çal??mas?: ( S–143) K?rsal ve Kentsel yerle?melerin benzer ve farkl? özelliklerini belirleme.
?ehirleri k?r yerle?melerinden ay?ran özellikler:
1- Nüfuslar? fazlad?r. 2-Yay?ld?klar? alanlar geni?tir. 3-Geçiminde tar?m d??? sektörlere dayan?r.
4-Meskenler yan?nda çar??, Pazar, fabrika, spor ve sanat merkezleri vb. bulunur. 5-Çok büyük ?ehirlerde de?i?ik soy, din ve ?rktan insanlar birlikte ya?ar.
K?r yerle?melerin ortak özellikleri:
1-Nüfus say?lar? ve yo?unluklar? azd?r. 2-Ekonomileri tar?m ve hayvanc?l??a dayan?r.
3-Yay?ld?klar? alanlar dard?r. 4-Sosyal dayan??ma ve i?birli?i kuvvetlidir.
5-S?n?rlar? ve ortak mallar? vard?r. 6-Baz?lar? geçici yerle?meler olup, özel mülkiyet olanlar? vard?r.
7-Köylerde mesleki fakl?l?k az ve etnik yap? bak?m?ndan sade yap?dad?r.
Benzer Özellikleri: ?nsanlar?n beslenme, bar?nma, korunma vb. temel ihtiyaçlar?n? kar??lamak için olu?mu?lard?r.
Temelinde insanlar?n yap?s? olan meskenler bir araya gelerek olu?mu?lard?r. Ba?lang?çta ufak olan yerle?melerin büyümeler ile olu?mu?lard?r.
YA?ADI?IM YER:ORHANGAZ?
Etkinlik Çal??mas?:
1-Hangi yar?mkürede ya??yorsunuz?
Kuzey yar?m küre,
2-Çevrenizde hangi k?talar var?
Asya, Avrupa, Afrika,
3-Hangi ülkelerle kom?uyuz?
Yunanistan, Bulgaristan, Suriye, Irak, ?ran, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan, K. K. T.C.
4-Türkiye’nin neresinde ya??yorsunuz?
Ülkemizin kuzey bat?s?nda, Marmara bölgesi’nin Güney Marmara Bölümünde, bölümün güney do?u k?sm?nda bursa ili, Orhangazi ilçesinde ya??yoruz.
5-Ya?ad???n?z yerin enlem ve boylam de?erlerini bulunuz.
Yakla??k olara 29º 20’ Do?u boylam?, 40º 30’ kuzey enlemi,
Etkinlik Çal??mas?: (S–150) Ders Kitab?ndaki okuma metni karg?n köyü ile ya?ad???m?z yerin kar??la?t?r?lmas?.
1- Ya?ad???n?z yerle Karg?n köyünü kar??la?t?r?n?z.
ORHANGAZ?: Toplam Nüfusu: 77.338, Yüz **çümü: 476 km², Belediye Say?s?: 6, Köy Say?s?:25
Co?rafi konumu: Samanl? da?lar?yla ?znik gölü aras?nda ve bu göle 2 km. uzakl?kta bulunan bir yere kurulmu?tur. Orhangazi ?lçesi, Marmara Bölgesinin do?usunda Gemlik Körfezi ile ?znik Gölü çevresinde kurulmu?tur. Bursa-Yalova yolu üzerindedir Kuzeyinde Yalova ile Karamürsel ?lçesi, bat?s?nda Gemlik, güneyinde Yeni?ehir, do?usunda ?znik ?lçeleri bulunmaktad?r. ?lçe merkezinin denizden yüksekli?i 125 m.dir. ?lçenin genel yüzölçümü 476 km2 dir. Bursa’ya 45 km. uzakl?ktad?r.
Fiziki özellikleri:
Yer ?ekilleri: Kuzeyinde Samanl? Da?lar?, güneyinde Kat?rl? Da?lar? ile çevrili, çanak ?eklindedir. Ç?plakla?m?? Samanl? Da?lar?na ra?men Kat?rl? Da?lar? ormanl?kt?r. ?lçenin kuzeyini Samanl? Da?lar?, güneyini de Mudanya Da?lar? engebelendirmektedir. Bunlardan Mudanya Da?lar?n?n do?u uzant?s? olan Gemiç Da?? 1283 m.ye kadar yükselir. Yeryüzü ?ekilleri genelde düz alçak ve ovalarla kapl?d?r.
?klimi ve bitki örtüsü: Marmara Bölgesinin tüm özellikleri ilçede de aynen hüküm sürer. Yazlar kurak ve s?cak, ilkbahar, sonbahar ve k?? aylar? ?l?k, ya???l? geçer. ?klimi akdeniz iklimi olup yazlar? s?cak ve kurak k??lar ?l?k ve ya???l?d?r. Balkanlardan gelen hava kütleleri Marmara Denizi üzerinden nem al?r. Bu nemi Güney Marmara k?y?lar?na ta??r, dolay?s?yla denizel iklime neden olur. Y?ll?k ya??? ortalamas? 701 mm. dir.
Bitki örtüsü alçaklarda makiler ve zeytin likler, yükseklerde ormanlar görülür. Genelde me?e gürgen, k?z?lçam, yükseklerde kay?n kestane ve gürgenler görülür.
Hidrografyas?: ?znik Gölü'nün bat? yar?s? Orhangazi'nin s?n?rlar? içerisindedir. Ayr?ca Sölöz Deresi (Kocadere) ile baz? küçük akarsular ilçe topraklar?ndan geçerek ?znik Gölü'ne dökülür. Gölün bat?s?ndan s?zan sular?n olu?turdu?u Garsak (Karsak ) Suyu buradan Gemlik Körfezi'ne do?ru akar. Garsak deresi de bir yönde ?znik gölünün gide?eni durumundad?r. Bunun d???nda Nad?r deresi mevsimlik bir akarsu olup yaz?n kurumaktad?r.
?znik Gölü: Marmara Bölgesi'nin en büyük, Türkiye'nin ise 5. büyük do?al gölü olan ?znik Gölü, Bursa'n?n Orhangazi ?lçesi'nde yüzölçümü 298 kilometrekare olan bir tatl? su gölüdür. Orhangazi'deki sanayi tesislerinden, çevredeki yerle?im birimlerinden ve küçük zeytinya?? fabrikalar?ndan göle at?klar kar??maktad?r. Bundan kaynaklanan a??r? yosunla?ma ve toplu bal?k ölümleri dikkat çekmektedir. Daha önceleri en az 8 tür bal?k yeti?en gölde, son y?llarda bu say? 3–4 türe kadar dü?mü?tür. Halk aras?nda ilik bal??? ve kepekleme olarak bilinen bal?k türlerine art?k çok ender rastlanmaktad?r. Gölde en çok avc?l??? yap?lan gümü? bal??? y?ll?k 2 bin ton civar?nda avlanmakta olup tamam? ihraç edilmektedir. ?znik Gölü'ne ait bir tür olmay?p yak?n zamanda görülmeye ba?lanan ve ço?alan bu bal?k, di?er türleri ve gölün do?al dengesini etkilemi?tir. Ayr?ca geçmi? y?llarda bolca avlanan ve önemli gelir kayna?? olan Kerevit 1980'lerden sonra azalma göstermi?tir. Gölün bat?s?ndaki su durdurma yap?s?n?n varl??? sonucunda 416 hektar sulak alan kurutulmu?tur. Bu yap?, gölü k?smen bir su haznesine dönü?türmü?, su seviyesini yükseltmesi sonucunda sazl?k ve batakl?k alanlarda azalma olmu?tur."

2- Benzer olan ve farkl? olan özellikleri tespit ediniz.
Yer ?ekilleri yönünden fakl?l?klar var. ?klim özellikleri genelde benzer. Bitki örtüleri de benzerlik göstermekte, Akarsular?n az küçük olmas? benzer özellik, göller yönünden farkl?l?k var. Co?rafi konumundan kaynaklanan farkl?l?klar var.
3- Tespit etti?iniz farkl?l?klar?n nedenlerini aç?klay?n?z?
Co?rafi konumundan kaynaklanan farkl?l?klar?n nedenleri Orhangazi daha i?lek ana yollar üzerinde. ?lçe olmas?, daha büyük alanl? oldu?u için kom?u say?s? fazlad?r. Orhangazi’de298 kilometrekare alan? ile Türkiye'nin 5. büyük do?al gölü olan ?znik Gölü bulunur. Bu gölün do?al ve be?eri ekonomik etkileri daha fazlad?r. Orhangazi de ayr?ca çok daha verimli tar?m topraklar? mevcuttur.

Etkinlik Çal??mas?: (S–151) Ders Kitab?ndaki okuma metni karg?n köyü ile ya?ad???m?z yerin kar??la?t?r?lmas?.
1- Ya?ad???n?z yerle karg?n köyünü kar??la?t?r?n?z.
Tarihçesi: Tarihte Bitinya, Roma, Bizans, Selçuklu egemenli?ine giren 1332’de ilçeye ad?n? veren Orhan Gazi taraf?ndan fethedilerek Osmanl? topraklar?na kat?ld?. Kent Orhan Gazi taraf?ndan ?znik’te bulunan Mevlana Alâeddin Medresesi’ne vak?f olarak ba???lam??t?.
Yerle?im ünitesi olarak Orhangazi; ikinci Osmanl? Padi?ah? Orhan Bey taraf?ndan 1362 y?l?nda kurulmu?tur. Orhangazi buras?n? be?enerek bir müddet askeri karargâh olarak kullanm??t?. Orhan Bey burada kendi ad?na bir camii ve hamam yapt?rarak civarda bulunan Türk a?iretlerini buraya yerle?tirmi?tir. Pazarköy ad?n? alan bu yerle?im merkezi o s?ralarda ?znik'e ba?l?yd?. Y?ld?r?m Beyaz?t devrinde de ilçe merkezinde han, hamam gibi binalar vücuda getirilmi?tir. Fakat bunlar?n bir k?sm? 1418 tarihindeki yer sars?nt?s?nda k?smen harap olmu?tur.
?znik’ten sonra Gemlik’e ba?l? bir bucak olarak yönetilmi? sonralar? ilçe olarak Bursa’ya ba?lanm??t?r. 1879 y?l?nda Pazarköy bucak merkezi olmu?, 1893 y?l?nda Bursa iline ba?l? ilçe merkezi olmu?tur. 1913 y?l?nda Orhangazi ad?n? alm??t?r. (Baz? kaynaklara göre 1919'da da Orhangazi olarak de?i?tirilmi?tir.) 20 Eylül 1919’da Yunan i?galine u?rayan Orhangazi, 10 Eylül 1922’de i?galden kurtulmu?tur. . Ancak bu i?gal s?ras?nda kent büyük ölçüde yak?lm?? ve tarihi eserlerin ço?u yok olmu?tur. Kasaba yand??? için kaymakaml???n çal??acak bir binas? olmad???ndan ilçe merkezi iki y?l Gürle’ye ta??nm??t?r. O y?llarda, Kaymakaml?k bir süre Gürle Köyü'nde çal??malar?n? sürdürmü?tür.
?lçede günümüze gelebilen tarihi eserler aras?nda; Orhan Gazi Camisi, Orhangazi Hamam?, Gürle Köyü Hamam?, Ermeni Kilisesi bulunmaktad?r. ?lçenin sivil mimari örnekleri Yunan i?gali s?ras?nda yanm??t?r.
Son dü?man i?galinden harap bir halde kurtulan kasaba yeniden imar edilmi?tir. Günden güne geni?leyen ve güzelle?en Orhangazi’de muntazam caddeler ve parklar vücuda getirilmi? olup 1980' lerde kasaba görünümünde olan ilçe 1983 y?l?ndan sonra yap?lan çal??malarla h?zla modern bir ?ehir görünümüne kavu?mu?tur.

Nüfus Yap?s?: Toplam nüfusu 77.338'dir. ?lçe merkezi 55.000 nüfusa sahiptir. 1940 say?m?na göre 1372’si kad?n, 1287’si erkek olmak üzere merkezde 2659 nüfus vard?r. ?lçenin genel nüfusu ise 58.716’d?r. ?lçe nüfusunun %39’u sanayide çal???r. Gedelek tur?usu, ormanc?l?k, hayvanc?l?k da gelir kaynaklar?ndand?r. Göçlerle büyüyen bir kent olan Orhangazi’ye 1880’lerde Kafkasya ve Rumeli’den gelen göçmenler yerle?mi?tir. Kurtulu? Sava?? sonras?nda bölgeyi terk etmek zorunda kalan Ermenilerin yerine Yunanistan’dan gelen göçmenler yerle?tirilmi?tir. ?lçeye 1930'lar?n ba??nda çok say?da göçmen yerle?tirilmi?tir.1951’de Bulgaristan ve Makedonya’dan gelen göçmenler, Hürriyet mahallesini olu?turmu?tur.
2000 Y?l? Genel Nüfus Say?m Sonuçlar?
NÜFUS SAYIMI TOPLAM
?EH?R KÖY
44.426 24.476 68.902
Nüfus Art?? H?z? ve De?erlendirilmesi
Sanayile?menin yan? s?ra d?? göçler nedeniyle ilçe merkezinde devaml? nüfus art??? vard?r. Köylerde ise iyi bir aile planlamas? sonucu art?? yok denecek kadar azd?r.
IV - E??T?M DURUMU(2007 Y?l? )
Nüfus Yo?unlu?u: 145 /km2
Nüfus Art?? Oran?: % 20,08
Yüksek Ö?retim Kurumu Say?s?: 1
?lkö?retim Kurumu Say?s?: 20
?lkö?retim Ö?retmen Say?s?: 366
?lkö?retim Ö?renci Say?s?: 9.223
Orta Ö?retim Kurumu Say?s?: 5
Orta Ö?retim Ö?retmen Say?s?: 179
Orta Ö?retim Ö?renci Say?s?: 3.364
Orhangazi Nüfusunun
Bursa Nüfusuna Oran?: % 3,2
Köylerin Nüfusunun
Orhangazi Nüfusuna Oran?: % 35,5

V - SA?LIK DURUMU
?lçede doktor ba??na 1.602 nüfus dü?mektedir.
Orhangazi ?lçesinin 2007 Y?l? Sa?l?k Personeli Durumu
Uzman Hekim 14
Pratisyen Hekim 29
Di? Hekimi 7
Hem?ire 43
Sa?l?k Teknisyeni 37
Ebe 35
TOPLAM 165
Devlet Hastanesi 1
SSK Hastanesi 0
Özel Hastane 0
Sa?l?k Merkezi 0
Sa?l?k Oca?? 7
Sa?l?k Evi 6
Dispanser 0
Ana Çocuk Sa?l??? ve Aile Planlama Merkezi 1
Semt poliklini?i 0
SSK ?stasyonu 0
Belediye Poliklini?i 0
Özel Poliklinik 2
TOPLAM 17

2- Benzerlik ve farkl?l?klar? söyleyiniz.
Orhangazi nüfus say?s? bak?m?ndan daha fazla, ayr?ca nüfusu olu?turan insanlar farkl? bölge ve ülkelerden gelen kültürel yönden daha fakl? ve çe?itlili?e sahiptir.
Karg?n köyü d??ar? göç verirken ilçemiz h?zl? bir göç almakta ve nüfusu sürekli artmaktad?r.
Mesken tipleri de?i?iktir.?lçemizde daha a??rl?kl? olmak üzere betonarme yap?da modern binalar mevcuttur.
Tarihi aç?dan ise Orhangazi geçmi?i daha eskiye dayanmaktad?r.
E?itim seviyesi, okuryazarl?k, okulla?ma, okul say?s? yönünden ilçemiz daha geli?mi?tir.
3- tespit etti?iniz benzerlik ve farkl?l?klar?n nedenlerini söyleyiniz.
?lçemiz konum itibari ile daha iyi bir yerde kurulmu?, daha eski dönemde kurulmu?, nüfus yap?s? daha de?i?ik olmas?, ayr?ca Karg?n köy iken Orhangazi ilçe olmas?.
TÜRK?YE’N?N YER?EK?LLER?N?N ÇE??TL?L???:
Etkinlik çal??mas?: Türkiye fiziki ve deprem haritalar?n?n incelenerek;
1-Ülkemizin kuzey ve güneyinde uzanan da?lar ile fay hatlar? aras?nda paralellik var m?d?r? Varsa nedenleri nelerdir?
Paralellik vard?r. Genelde k?vr?m da?lar?n?n bulundu?u sahalar?n kenarlar?nda fay hatlar? uzan?r. Deniz taban?ndaki esnek tortular k?vr?lmaya u?rarken, sert masif dedi?imiz kütleler s?k??ma s?ras?nda k?vr?lamayan k?r?lm?? ve fay hatlar? olu?mu?tur.
2- Fay hatlar?n?n uzan??? ile k?r?kl? da?lar, grabenler ve tektonik göllerin uzan??? aras?nda paralellik var m?d?r? Varsa neden?
Fay hatlar?n?n uzan??? ile 1-K?r?kl? da?lar, 2- tektonik oluklar( grabenler) ve tektonik göllerle birlikte 3-Depremler, 4- Kapl?ca ve maden sular?, 5-Volkanizma aras?nda do?al olarak paralellik vard?r. K?r?lma sonucunda iki yan?ndaki faylar boyunca yükselen k?s?mlara Horst, alçalan k?s?mlara Graben denir. Ayr?ca çöken çanaklara sular?n birikmesi ile tektonik göller olu?maktad?r.

Etkinlik Çal??mas?: Ülkemizdeki k?y? ovalar?:
Olu?turan Akarsu Ova ad?
K?z?l?rmak Bafra Ovas?
Ye?il?rmak Çar?amba Ovas?
Sakarya Sakarya Ovas?
Gediz Gediz Ovas?
Bak?rçay Bak?rçay Ovas?
Küçük Menderes Küçük Menderes Ovas?
Büyük Menderes Büyük Menderes Ovas?
Göksu Göksu Ovas?
Seyhan- Ceyhan Çukurova

TÜRK?YEN?N ?KL?M?:
Dersin ba??nda ders kitab?ndaki iklimde yolculuk adl? metin okunarak ülkemiz iklim özellikleri ile ç?kar?mlarda bulunulur. Metin sonundaki sorular cevaplanarak;
1-Türkiye 139 -158 do?u meridyenleri, 52- ile 58 kuzey paralelleri aras?nda olsayd? nas?l bir iklim özelli?i olu?urdu?
Ülkemizin her yerinde orta ku?a??n sert karasal iklimi olu?urdu. Yani ülkemizde Sibirya’n?n iklim ?artlar? hüküm sürerdi.
2-Okuma metnine göre ülkemizde kaç tip iklim görülmektedir?
Akdeniz iklimi, Karadeniz ?klimi, Karasal iklim olmak üzere üç çe?ittir.
3- Türkiye’nin özel konumu iklimini nas?l etkiler?
Herhangi bir yerin veya ülkenin karasall?k, denizellik, bak?, yükselti, da?lar?n uzan??? gibi ay?rt edici özelliklerine özel konum denir. Ülkemizde farkl? karakterde iklimlerin olu?mas?nda en önemli etkenlerden biridir.
E?er özel konum faktörleri etkili olmas?yd? ülkemizin her yan?nda ayn? iklim ?artlar? görülecekti. Türkiye’nin iklimini sadece matematik konum etkileseydi; Yurdumuzda Kuzeyden Güneye s?cakl?klar düzenli olarak artar, ayn? enlemlerde yer alan yerlerin iklimleri hep ayn? olurdu. Örne?in Antalya- ?.Urfa, ?zmir- Elaz??’?n ikliminin ayn? olmas? gerekirdi. Ülkemizde ya??? ve s?cakl???n da??l???n?; k?y?larda denizel etkiler, iç k?s?mlarda karasall?k, yükselti, bak? ve da?lar?n uzan??? etkiler.

Etkinlik çal??mas?: Türkiye fiziki haritas?na bakarak;
1- Karadeniz ve Toros da?lar? olmasa ülkemiz ikliminde ne gibi de?i?iklikler olurdu?
1-YER ?EK?LLER?N?N ETK?S?: Ülkemizde farkl? iklim tiplerinin görülmesinde yer ?ekillerinin etkisi büyüktür. Türkiye ortalama yükseltisi fazla olan bir ülkedir. Ayr?ca sadece bölgeler aras?nda de?il, çok k?sa mesafelerde bile büyük yükselti fark? vard?r. ?klim de?i?ikliklerine neden olan yer ?ekilleri; yükselti, da?lar?n uzan???, bak? ve e?im faktörleridir.
A- Da?lar?n uzan???: Da?lar?m?z genelde Do?u-Bat? do?rultusunda uzanmaktad?r. Da?lar?m?z kuzey ve güney k?y?lar?m?zda denize paralel, Bat? Anadolu’da dik uzanmaktad?r. Bu da ya??? ve s?cakl?kta farkl?l?klara neden olur.
Kuzey Anadolu ve Toros da?lar? kutupsal ve tropikal hava kütlelerinin hareket yönlerine dik bir biçimde ve k?y?ya paralel uzan?r. Denizi geçerken nemle yüklenen hava kütleleri bu da?larla kar??la?t???nda yükselir ve yo?unla?arak içindeki nemi bu da?lar?n denize bakan yamaçlar?nda b?rak?r. Yani Kuzey Anadolu da?lar?n?n Kuzey yamaçlar?, Toroslar?n Güney yamaçlar? iç kesimlere göre daha fazla ya??? al?r. Yine Kuzey Anadolu da?lar? ve Toroslar s?cakl??? da etkiler. K???n iç bölgelerdeki so?uk havalar?n k?y?lara inmesini engelleyerek k?y?ya olumlu etki yaparlar. ( Fön) Toroslar k???n tropikal havan?n iç k?s?mlara, iç k?s?mlardaki kutupsal havan?n da Güney k?y?lara geçmesini engeller. Bu nedenle k???n iç k?s?mlar biraz daha so?uk, Güney k?y?lar biraz daha s?cakt?r. Toroslarda yaz aylar?nda Kuzeybat?dan sokulan hava kütleleri, Toroslar? a?arak Güney yamaçlarda fön olarak eser. Bazen yaz?n serin Akdeniz’den s?cak iç bölgelere giden havalar Toroslar? a??p iç bölgelere fön olu?turur. ( Bak?r satt?ran rüzgârlar). Böyle zamanlarda orman yang?nlar?n? kolayla?t?ran a??r? kurak s?caklar hâkim olur.
K???n Do?u Anadolu üzerindeki so?uk hava bazen Do?u Karadeniz da?lar?n? a?arak k?y?ya do?ru fön ?eklinde eser ( Kar yutan rüzgâr).Bu sayede Do?u Karadeniz k?y?lar?nda k???n s?cakl?k yükselir. (Bazen 20º C yi bulur).
Da?lar?n ve yer ?ekillerinin uzan??? rüzgâr? da etkiler. Bu etki Marmara, Kuzey Anadolu ve Toros da?lar?nda daha belirgindir. Marmara’da bo?azlar?n hava kütlelerini kanalize eden birer koridor olmalar? nedeniyle buralarda hâkim rüzgâr yönü Kuzeydo?u -Güneybat? do?rultusundad?r.
Ege’de da?lar k?y?ya diktir. K???n Anadolu’yu kaplayan so?uk hava Gediz olu?u vas?tas?yla Ege k?y?lar?na sokulur. Ege’nin nemli hava kütleleri de oluklar vas?tas?yla ?ç Bat? Anadolu’ya kadar ilerler. (150-200km)
NOT: Bu da?lar deniz etkisini iç kesimlere sokmayarak k?y?lara nem ve s?cakl?k yönünden olumlu etki ederken, da?lar?n gerisinde iç kesimlerde kurak alanlar?n olu?mas?na neden olmu?tur. Dolay?s?yla k?y?ya paralel uzanan da?lar bu etkisiyle k?y?da denizel, iç kesimlerde karasal iklimlerin olu?mas?na neden olmaktad?r.
Bu da?lardan Kuzey Anadolu da?lar? olmasayd? Karadeniz iklimi olmazd?. Deniz etkisi iç k?s?mlara daha fazla girerdi. Karasal etkiler k?y?lara daha fazla etki yapard?. K?y?larda ki ?l?man ?artlar daha az olurdu. ?ç kesimler daha fazla ya??? al?rd?.
B- Yükselti: Ortalama yükseltisi fazla olan Türkiye’de çok k?sa mesafeler dâhilinde bile büyük yükselti farklar?na rastlan?r. Türkiye’de s?cakl?k yükseltiye ba?l? olarak Bat?dan Do?uya, k?y?lardan iç kesimlere do?ru azal?r. Yükseltinin etkileri:
1- S?cakl???n azalmas?, 2- Ya????n artmas?, 3- Kar ya????n?n artmas?, 4- Kar?n yerde kalma süresinin artmas?,
5- Donlu günlerin say?s?n?n artmas?, 6-Kal?c? kar s?n?r?n?n dü?mesi, 7- Tar?m ürünlerinin geç olgunla?mas?n? da etkiler. 8- Nemin azalmas?na ba?l? olarak günlük s?cakl?k ve y?ll?k s?cakl?k farklar?n?n artmas?,
C- Bak? ve E?im: Güne?ten al?nan enerji da? yamac?n?n bakt??? yöne göre büyük de?i?im gösterir. Türkiye’de k???n 30ºC den fazla e?imli Kuzey yamaçlar güne? ???nlar?n? do?rudan alamazken, Güneye bakan yamaçlar her zaman etraf?ndaki düzlüklerden ve Kuzey yamaçlardan daha fazla ?s?n?r. Bu nedenle Güney yamaçlarda s?cakl?k birkaç derece daha yüksektir.
Örne?in Kuzey Anadolu ve Toros da?lar?n?n Güney yamaçlar? Kuzey yamaçlar?ndan daha s?cakt?r. Bu yüzden Güneye bakan yamaçlarda yar? kurak, Kuzeye bakan yamaçlarda nemli iklim ?artlar? görülür ve bu iklimlere uygun bitki örtüsü geli?ir. Tar?msal ürünlerde farkl?l?k ortaya ç?kar.
— Yandaki ?ekilde Türkiye’deki bir da??n 21 Haziran ve 21 Aral?k tarihlerinde güneye bakan yamaçlar?n?n y?l boyunca güne? ???nlar?n? kuzey yamaca göre daha büyük aç?larla ald??? görülmektedir. Bu durumun ne gibi etkileri vard?r.
Bak?n?n ülkemiz aç?s?ndan sonuçlar?: ( güneye bakan yamaçlar)
1-)S?cakl?k daha fazla, 2-) Güne?lenme süresi daha fazla, 3-)Bitkilerin olgunla?mas? daha k?sa, 4-)Orman ve kal?c? kar s?n?r? daha fazla, 5-)Yerle?meler ve nüfus daha yo?un, 6-) Buharla?ma daha fazla ve kurakl?k daha fazla hissedilir. 7-) Akarsu rejimleri daha düzensiz olur.

2- Ülkemizi çevreleyen denizler olmasayd? iklim özelliklerimizde ne gibi de?i?iklikler olu?urdu?
2.Etraf?ndaki denizlerin etkisi: Türkiye’de s?cakl?k da??l???, ya??? miktar?, y?ll?k s?cakl?k fark?, donlu günlerin say?s?, sürekli kar s?n?r?, kar?n yerde kalma süresi, nemlilik, bulutluluk, ya??? rejimi gibi iklim faktörlerinin da??l??? ile denize göre konum aras?nda s?k? bir ili?ki vard?r. Denizlerin ülkemiz iklimi üzerinde en önemli etkisi ya??? bak?m?ndand?r. Denizlerimiz ba?l? ba??na nem ve s?cakl?k kayna??d?r. Bundan dolay? k?y?lar?n genelde daha s?cak, k???n da daha ?l?k ve bol ya???l? olmas?n? sa?lam??lard?r. K?y?larda s?cakl?k farklar? azd?r. K?y?lar?m?zda denizellikten dolay? nem oran? yüksektir. Denizlerin geç ?s?n?p so?uma özelli?i nedeniyle k?y?lar?m?zda k??tan yaza, yazdan k??a geçi?ler daha yumu?akt?r.
Not: Ülkemizin üç taraf? denizlerle çevrili oldu?u halde ülkemizde deniz etkileri genelde dar bir k?y? ?eridinde etkili olmaktad?r. Çünkü k?y?n?n hemen gerisinde yüksek ve k?y?ya paralel da? s?ralar? güney ve kuzey k?y?lar?m?zda uzanmaktad?r.
Sonuç olarak denizlerin etkisi:1-K?y?lar?n y?l?k s?cakl?k yönünden daha s?cak olmas?na, 2- K?y?larda s?cakl?k farklar?n?n az olmas?na, 3-) Ya???lar?n k?y?da fazla olmas?na ve içeri do?ru azalmas?na yol açm??t?r.
K?y? denizlerimiz olmas?yd?: Atlas Okyanusundan nemli gelen havalar ülkemize giremez, ülkemizin iklimi ?ran’?n ikliminden farkl? olmazd?. Denizlerin etkilerinden biri de ülkemiz iklimini ?l?manla?t?rmas?d?r. Ülkemizde çöl iklimi görülmemesinin nedeni budur. Oysa Türkiye ile ayn? enlemlerde yer alan Orta Asya’da birçok çöl vard?r.
Karasall?k durumu: K?y?lardan iç k?s?mlara, iç kesimlerde de bat?dan do?uya do?ru gidildikçe karasall?k artar. Bunun sonucunda iç kesimlere do?ru gidildikçe nem miktar?n?n azalmas?na ba?l? olarak s?cakl???n tutulmas? ve ya??? miktar? azal?r. Günlük ve mevsimlik s?cakl?k faklar? artar. Örne?in ?zmir’de y?ll?k s?cakl?k fark? 17º, Erzurum’da 27ºdir.
Karasall?k nedeniyle iç kesimler ayn? yükseklikteki k?y?lara göre daha fazla ?s?n?r. Yaz?n iç kesimlerin fazla ?s?nmas? tar?m, orman ve yerle?me s?n?r?n?n da yüksek olmas?na neden olur. Karasall?k k?y?dan iç k?s?mlara, Bat?’dan Do?u’ya ve Kuzeydo?uya gidildikçe ?iddetlenir.
3.ETRAFINDAK? KARA KÜTLELER?N?N ETK?S?: Ülkemizin etraf?nda do?uda Asya (Sibirya)- kuzeyde Avrupa, güneyde Afrika ve Arap yar?madas? vard?r. Türkiye bir yar?mada olmakla birlikte Do?u’da büyük bir kara kütlesine ba?l? oldu?u için genelde iklimi karasal özelli?e sahiptir. Ülkemizin kuzeyinde Avrupa ve Sibirya K??lar? so?uk Hava kütlelerinin, Arap yar?madas? ve Afrika ise yaz?n a??r? s?cak hava kütlelerinin olu?tu?u sahalard?r.
K???n Sibirya üzerinde olu?an Yüksek bas?nç merkezi zaman zaman Do?u ve ?ç Anadolu’yu etkiler. Böyle zamanlarda bu bölgelerimizde ?iddetli k??lar ya?an?r. Yine k???n Balkanlar üzerinden gelen so?uk hava kütleleri ba?ta Bat? Anadolu olmak üzere yurdumuzu s?k s?k etkiler.
Yaz?n Türkiye’nin Güneyindeki Arabistan, Suriye çölleri, Kuzey Afrika kara kütleleri a??r? ?s?nd???ndan buralardaki s?cak hava kütleleri Türkiye’yi etkisi alt?na al?r. Ba?ta Güneydo?u Anadolu olmak üzere s?cakl?klar a??r? yükselir.
4.ETRAFINDAK? BASINÇ MERKEZLER?N?N ETK?S?: Ülkemiz konumu itibari ile büyük ve sürekli bas?nç merkezlerinin olu?tu?u bir saha olmay?p; Ülkemiz mevsimlere göre etki alanlar? ve ?iddetleri de?i?en bas?nç merkezlerinden etkilenir. Genel olarak kuzeyde so?uk hava kütlerinin, güney de ise s?cak hava kütlelerinin do?du?u sahalar bulunur. Ülkemiz genel olarak yaz?n kurak, k???n ise ya??? getiren s?cak ve so?uk havalar?n kar??la?mas? sonucu olu?an cepheler etkisine girmektedir.
Bas?nç merkezleri ülkemizin iklim ?artlar? s?cakl?k, ya???, ya??? rejimi, rüzgârlar üzerinde etkili olmaktad?r.
NO ADI ETK?LED??? DÖNEM TÜRK?YE ?KL?M?NE ETK?LER?
I ?zlanda alçak bas?nc? K???n So?uk ve ya???l? hava
II Sibirya yüksek bas?nc? K???n ?iddetli so?uk kuru ayaz, kar ya????
III Basra Alçak bas?nc? Yaz?n Yaz?n a??r? s?cak ve kurakl?k
IV Asor Yüksek bas?nc? Yaz?n S?cakl?k ve kurakl?k
Etkinlik Çal??mas?: Ülkemizin iklimi üzerinde etkili olan faktörleri i?aretleyiniz.
Faktörler Etkiler Etkilemez
Matematik konum X
Yer ?ekilleri X
Denize göre konum X
Rüzgârlar?n esme yönü X
Bas?nç merkezleri X
Tropikal rüzgârlar X
Okyanus ak?nt?lar? X
Etkinlik Çal??mas?:
?l S?cakl?k ?l S?cakl?k Enlem Yükseklik Karasall?k / denizellik
Antalya 19 Samsun 15 X
Ankara 10 Erzurum 6 X
?zmir 19 A?r? 6 X X
Karaman 12 Yozgat 10 X
Mersin 19 ?anl?urfa 18 X X
Mu?la 16 Çanakkale 16 X
Rize 14 Kayseri 11 X X
TABLO:
?LLER YILLIK SICAKLIK ORTLAMASI ˚C YÜKSELT? m (YAKLA?IK)
ANKARA 12 1000
S?VAS 9 1300
ERZURUM 6 2000
SAMSUN 14 10
ADANA 19 10
?ZM?R 17 10
1-Adana-?zmir-Samsun’un denizellik ve yükseltileri ayn? oldu?u halde y?ll?k s?cakl?k farklar?n?n sebebi nedir?
2- Ankara-Sivas-Erzurum illeri yakla??k ayn? enlemlerde olmalar?na ra?men y?ll?k s?cakl?k ortalamalar? neden farkl?d?r?
3-Ankara daha güneyde olmas?na ra?men Samsun’un y?ll?k s?cakl?k ortalamas?n?n yüksek olmas?n?n sebebi nedir?

Etkinlik Çal??mas?: Türkiye’de y?ll?k Ortalama S?cakl?k Da??l???:
1- En yüksek s?cakl?klar nerelerde görülür?
Ülkemizde en s?cak yerler Akdeniz k?y?lar?ndan Güneydo?u Anadolu’da ?anl?urfa’ya do?ru uzanan ku?akt?r.
2-En yüksek s?cakl?klarla en dü?ük s?cakl?klar aras?ndaki fark kaç derecedir?
?skenderun 20ºC, Sar?kam?? 4ºC ile yakla??k olarak 16 ºC dir.
3-S?cakl?k hangi yönlerde azalmaktad?r?
Ülkemizde s?cakl?k k?y?dan iç kesimlere do?ru, iç kesimlerde de bat?dan do?uya do?ru s?cakl?k h?zla dü?mektedir.
Bunun en büyük nedeni denizden uzakla?ma ile artan karasall?k ve yükseltinin artmas? etkisiyle bu dü?ü? meydana gelmektedir.
Etkinlik Çal??mas?: Türkiye’de Ocak ay? Ortalama S?cakl?k Da??l???:
1- Güney k?y?lar?m?zdan kuzey k?y?lar?m?za do?ru s?cakl???n azalmas?n?n nedenleri nelerdir?
Enlem faktörüdür.
2-Ocak ay?nda ülkemizde en yüksek ve en dü?ük s?cakl?klar nerelerde görülür? Neden?
En yüksek s?cakl?klar Akdeniz bölgesinin k?y? kesiminde görülür. (9–12ºC )
Sebepleri: Enlem, deniz etkisi ve Toros k?vr?m da?lar?n?n kuzeyden gelen so?uk hava kütlelerini engellemesidir.
En dü?ük s?cakl?klar Do?u Anadolu’da Erzurum-Kars bölümünde görülür.( -2 ile -12ºC)
Sebepleri: Yükseltinin fazla olmas?, karasall?k, kuzeyden gelen so?uk rüzgârlard?r.
Bu ayda k?y? ile iç kesim aras?ndaki s?cakl?k fark? fazlad?r.
3- Ayd?n’?n s?cakl?k de?erleri Kars’tan niçin yüksektir?
Enlem olarak daha güneyde, Yükselti bak?m?ndan daha alçak, deniz etkisi daha fazlad?r.
4- Çanakkale daha kuzeyde olmas?na ra?men neden Konya’dan daha s?cakt?r?
Deniz etkisinde olmas? ve yükseltisinin daha az olmas?d?r.
Etkinlik Çal??mas?: Türkiye’de Temmuz Ay? Ortalama S?cakl?k Da??l???:
1- Temmuz ay?nda ülkemizde en dü?ük s?cakl?klar nerede ya?an?r? Neden?
En dü?ük s?cakl?klar bu dönemde de Kuzeydo?u Anadolu’da Erzurum-Kars Bölümünde görülür. Sebebi, yükseltisinin fazla olmas?d?r.
2-En yüksek s?cakl?klar?n ?anl?urfa çevresinde görülmesinin nedenleri nelerdir?
1.Enlem olarak güneyde yer almas?, 2.Karasall?k etkisinde olmas?,
3.Güneyden gelen s?cak hava kütlelerinin etkisi, 4.Bölgede yükseltinin fazla olmamas?,
Güneydo?u Anadolu Bölgesinde temmuz s?cakl?k ortalamalar? 30–35ºC civar?ndad?r. Ege ve Akdeniz k?y?lar?nda da ortalama s?cakl?k 25–30ºC ile oldukça yüksektir. Kuzeye do?ru gidildikçe enlemin etkisiyle, do?uya do?ru gidildikçe de yükseltinin etkisi ile s?cakl?klar dü?er. Erzurum-Kars platolar?nda 17–20ºC civar?ndad?r. Genelde Karadeniz k?y?lar?nda 22- 24 ºC aras?nda s?cakl?klar görülür.
3- Yükseltinin s?cakl?k da??l??? üzerine örnek veriniz.
Ayd?n Ankara Konya Sivas Erzurum Kars I?d?r
28.2ºC 23. 5 ºC 23.1ºC 19.6ºC 19.5ºC 17.3ºC 25.9ºC
4- Kastamonu ile Sinop aras?ndaki s?cakl?k fark?n?n nedeni nedir?
Yükselti, karasall?k- denizellik,
ETK?NL?K ÇALI?MASI: ( S–171) ÜLKEM?ZDE YEREL (MEVZ??) RÜZGÂRLAR: Ülkemizin çevresindeki hava kütleleri, deniz ve karalar aras?ndaki bas?nç fark?ndan dolay? olu?urlar. Yaz?n Türkiye’nin bulundu?u alan Azor Yüksek bas?nc? ile Basra alçak bas?nc? aras?ndaki hava ak?m?n?n etkisinde kal?r.
Ege Denizi’nde, yaz?n poyraz benzeri rüzgârlar tam kuzeyden eserler. Eski Yunanl?lar bu rüzgârlara, ticaret rüzgâr? anlam?nda Etesia demi?lerdir. Bugün de, Dünya literatüründe Ege Denizi’nde yaz?n kuzeyden esen rüzgârlara etezyen (ete***n) denilmektedir. ?lk ça?lardan beri bilinen bu rüzgâr Ege ve Marmara bölgelerini etkiler.( Ege’den Akdeniz’e do?ru Kuzey bat? yönünde). Eteziyen; Ege ve Marmara’da s?cakl?klar? dü?ürerek serinletirken, Toroslar? a?arak Akdeniz k?y?lar?na ula?t???nda fön karakteri kazan?r ve kavurucu s?caklara neden olur.

Kuzey sektörlü rüzgârlar:
Güney sektörlü rüzgârlar:
Yerel Rüzgârlar?n ba?l?ca özellikleri: 1- Günlük rüzgârlardan daha uzun sürelidirler. ( Mevsim boyunca) 2-) Günlük rüzgârlardan etki alanlar? daha geni?tir. 3-) Günlük rüzgârlardan h?z ve ?iddetleri daha fazlad?r. 4- Estikleri yönlere göre isim al?rlar. 5- Geldikleri yönlere göre s?cakl??a etki ederler. ( Kuzey azalt?c?, Güney art?r?c? etkidedir.)
Etkinlik Çal??mas?S- 171) Ya?ad???n?z yerdeki etkili olan rüzgârlar ve etkileri;
Ya?ad???m?z alanda yukar?da etkileri belirtilen rüzgârlar?n birço?u görülmekte olup, özellikle poyraz, karayel, y?ld?z ve lodos etkili olmaktad?r. Kuzey yönlü rüzgârlar s?cakl??? azalt?rken, lodos k???n havalar? ?l?kla?t?kta ve soba zehirlenmelerine neden olmaktad?r. Yazlar? ise a??r? s?cakl?klara neden olmaktad?r.
Etkinlik Çal??mas?S- 172) ülkemizde ya??? da??l??? haritalar?na bakarak,

1- Ülkemizde en fazla en az ya??? hangi mevsimlerde dü?mektedir?
En az yaz mevsiminde, en çok k?? mevsiminde dü?mektedir.
2- Y?ll?k ya??? da??l??? ile denize yak?nl?k uzakl?k, yükselti aras?nda nas?l bir ili?ki vard?r?
—Yükseklik ya????n artma sebebi olup, ülkemizde yüksek da?l?k alanlar ya????n fazla oldu?u alanlard?r.
—Deniz etkisindeki k?y? bölgelerde ya??? miktar? fazla iken deniz etkisinden uzak sahalarda ya??? miktar? dü?üktür. Özelliklede etraf? da?larla çevrili iç bölgeler ya????n oldukça dü?ük oldu?u alanlard?r.
3-Ülkemizde en yüksek ya???l? alanla en az ya???l? alan aras?nda ne kadar fark vard?r? Bu farkl?l??? olu?turan nedenler nelerdir? Ülkemizde ya????n da??l???na etki eden faktörler:
a - ) Karasall?k- denizellik: Deniz etkisindeki k?y? bölgelerde ya??? miktar? fazla iken deniz etkisinden uzak sahalarda ya??? miktar? dü?üktür. Özelliklede etraf? da?larla çevrili iç bölgeler ya????n oldukça dü?ük oldu?u alanlard?r.
b-) Yükselti: Yükseklik ya????n artma sebebi olup, ülkemizde yüksek da?l?k alanlar ya????n fazla oldu?u alanlard?r.
c-) Da?lar?n uzan??? ve bak? faktörü: Kuzey ve güney k?y?lardaki da?lar denize paralel uzanm??lard?r. Denizin nemli etkisini içeri sokmayarak k?y?ya yamaç ya???lar?n? olu?turup olumlu etki ederken, iç kesimleri de olumsuz etkilemi?lerdir. Da?lar?n denize bakan yamaçlar? bol ya??? al?rken içeri bakan yamaçlar? az ya??? almaktad?r.
d-) Rüzgârlar ve gezici alçak bas?nçlar: K?y?lardan içeri do?ru esen rüzgârlar nem getirip ya??? yaparken; ?çeriden k?y?ya do?ru esen rüzgârlar ya??? olu?turmazlar. Ülkemizde k?? boyunca bazen de bahar aylar?nda bat?dan do?uya do?ru hareket eden gezici alçak bas?nçlar bol ya?mur getirirler.
e-) Bitki örtüsü: Ya??? art?r?c? etkiye sahiptirler. Buharla?may? terleme yoluyla art?r?rlar ve havan?n nem miktar?n? art?rarak ya???a olumlu katk? yaparlar.

4- Ülkemizde mevsimler aras?nda ya??? farkl?l?klar?n?n olu?mas?nda etkili olan faktörler nelerdir?
Bu ülkemizin farkl? mevsimlere farkl? hava kütleleri ve bas?nç merkezlerinin etkisinde kalmas?ndand?r. Ayr?ca bunda yer ?ekillerinin de rolü vard?r.
TÜRK?YEDE ?KL?M ÇE??TLER?:
1- Ülkemizde hangi iklimler görülmektedir?
Türkiye’de ba?l?ca üç büyük iklim tipi görülmektedir.
1. Karadeniz iklimi
2. Akdeniz iklimi
3. Karasal iklim
a)Gerçek kara iklimi( Do?u Anadolu- yaz? ya???l?)
b)Step ( yazlar? kurak geçen kara ) iklimi,

2- Ülkemizde çe?itli iklimlerin görülme nedenleri nelerdir?
1-)Karsall?k – denizellik durumu. ( Üç taraf?n?n denizlerle çevrili olmas?, denizden uzak iç kesimlerin bulunmas?)
2-) Yer ?ekillerinin çe?itlilik göstermesi ( Yükselti, bak?, da?lar?n uzan???)
3-)Il?man iklim ku?a??nda olup, farkl? mevsimlerde farkl? hava kütlelerinin ve bas?nç merkezlerinin etkisinde kalmas?.
Ülkemiz ikliminde en çok karasall?k – denizellik etkilidir. As?l fark? ortaya ç?karan budur. K?y?da denizel, iç kesimlerde karasal iklimler görülür.

3-Ya?ad???n?z yerin iklimi hangi iklime girer?
Akdeniz ?klimi,
Etkinlik Çal??mas?: Karadeniz iklimi(S–173)
1-Karadeniz iklimi: Bu iklim as?l olarak Karadeniz k?y?s? boyunca Türkiye’nin kuzey k?y?lar?nda görülür.
2- Y?l?k ya??? miktar? 2300 mm, Y?ll?k s?cakl?k ortalamas?: 13–14 0C civar?ndad?r.
3-Ocak ay? ortalama s?cakl??? 5–6 0C, Temmuz ay? s?cakl?k ortalamas?: 22–23 0C civar?ndad?r.
4-Y?ll?k s?cakl?k fark? 170C t?r.
5-Do?al bitki örtüsü kar???k ormanlar.
Etkinlik Çal??mas?: Akdeniz iklimi(S–174)
Akdeniz ?klimi: Bu iklim tipi ülkemizde en belirgin olarak Akdeniz k?y?lar?nda görülmekle beraber Marmara ve Ege k?y?lar?nda da etkili olmaktad?r.
1- Yazlar s?cak ve kurak, k??lar ?l?k ve ya???l? geçer.
2- Maksimum ya??? k?? mevsiminde, minimum ya??? yaz mevsimindedir.
3- Y?ll?k ya??? miktar?: 500–700 mm aras?ndad?r.
4- Ocak ay? ortalama s?cakl?k 7–11 0C dir.
5- Y?ll?k s?cakl?k ortalamas?: 15–18 0C civar?ndad?r.
6- En s?cak ay ortalamas?: 25–28 0C,
7- Ülkemizin bat?s?ndaki da?lar?n k?y?ya dik uzanmas? bu iklimin iç k?s?mlara ula?mas?na imkan sa?lam??t?r..
Etkinlik Çal??mas?: Karasal iklim(S–174)
Karasal ?klim: ?ç Anadolu, Do?u ve Güneydo?u Anadolu bölgeleri ile Trakya'n?n iç kesimleri karasal iklimin etkisi alt?ndad?r.
1- Yazlar? s?cak kurak, k??lar? sert so?uk ve kar ya???l? bir iklimdir.
2- ?ç Anadolu’da maksimum ya??? ?lkbahar, minimum ya??? yaz mevsiminde dü?er.
3- ?ç Anadolu’da ortalama ya??? 250 – 500 mm aras?ndad?r.
4- ?ç Anadolu’da k?? ortalama s?cakl?k 0-, -5 ºC aras?, yaz s?cakl?klar? 20- 25 ºC aras?nda, y?ll?k s?cakl?k ortalamas? 9–13 ºC aras?ndad?r.
5- Do?u Anadolu’da kuzeydo?u kesiminde y?ll?k ortalama s?cakl?k 4–8 ºC dir.
6- Do?u Anadolu’da Y?ll?k ya??? miktar? 500–550 mm, Güneydo?u Anadolu’da ortalama Ya??? 500 -700 mm. dir.
7- Güneydo?u Anadolu’da y?ll?k ortalama s?cakl?k 15–18ºC aras?, k?? s?cakl??? 2–5 ºC aras?nda, yaz s?cakl??? - 26–32 ºC aras?ndad?r.
8- Güneydo?u Anadolu’da maksimum ya??? k??, minimum ya??? yaz mevsiminde dü?er.
Ya??? rejimleri En fazla ya??? En az ya??? Ya??? türü ve tipi Düzenli/ düzensiz
Karadeniz ya??? rejimi Sonbahar ?lkbahar Ya?mur- yamaç ya?. Düzenli
Akdeniz ya??? rejimi K?? Yaz Ya?mur- Cephe Düzensiz
Karasal ya??? rejimi
( ?ç Anadolu) ?lkbahar Yaz Kar- ya?mur, Yükselim ya???? Düzensiz
Marmara Ya??? Rejimi K?? -?lkbahar Yaz Kar- ya?mur, Cephe, Yamaç ya???lar? K?smen düzenli
Karasal- Do?u Anadolu ( Kuzey do?usu) Yaz K?? Kar -Yükselim Düzensiz







Etkinlik Çal??mas? (S- 177)


CO?RAF? ORTAM VE B**GELER:
Ders D??? Etkinlik: ( S- 183)
1- Orta do?u bölgesi 2- ?skandinav Ülkeleri



Etkinlik Çal??mas?: ( S- 184- 1) Dünya fiziki Haritas? - Ovalarla da?lar aras?nda nas?l bir geçi? vard?r?
Genelde da?lar s?ralar halinde ku?aklar olu?turmakta ve da?lardan sonra bazen platolar bazen de direk olarak ovalara geçilmektedir.
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 184- 2) ?sviçre diller haritas?-
Bu harita ayn? dili konu?an insanlar?n yo?un olarak bulundu?u alanlar?n birle?tirilmesi ile olu?turan bölgeleri gösterir. Bu harita ileriki zamanlarda de?i?ebilir.
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 185-) Dünya ekonomik s?n?fland?rma bölgeleri haritas?:
1- Hangi gelir grubu ülkeler daha fazlad?r?
Orta - dü?ük gelir grubu ülkeler daha fazlad?r.
2- Bölge s?n?rlar? ile idari s?n?rlar uygun mudur?
Uygundur. Çünkü ülkelerin gelir durumu dikkate al?nm??t?r.
3- Bu s?n?rla zamanla de?i?ebilir mi? Neden?
De?i?ebilir. Ülkelerin ekonomik yap?lar? ve sanayi ve teknoloji geli?tikçe ekonomik yerleri de?i?ecektir. Ayr?ca ülkeler bölünebilir ve idari s?n?rlar de?i?ebilir.
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 188- )Dünya jeotermal alanlar ve Dünya Siyasi haritas?n?n kar??la?t?r?lmas?;
Siyasi s?n?rlar ülkeleri toprak bütünlü?üne göre belirlenmi?tir. Jeotermal alanlar ise ülkelerin s?n?rlar?na göre de?il do?al yap?n?n bir sonucu olarak dünyan?n önemli fay hatlar? ve levha s?n?rlar? boyunca olu?mu?tur bu yüzden siyasi s?n?rlarla uyu?maz.

DO?ADAN FAYDALANMA :
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 192)
?htiyaç ?htiyac? kar??lamak için yap?lan faaliyet Çevreye olan etkisi
E?lenme E?elenme tesislerinin kurulmas? Gürültü kirlenmesi
Dinlenme Deniz, göl k?y?lar?, orman, yaylar?n kullan?lmas? ve tesisle?me Do?al dengenin bozulmas?, topra??n amaç d??? kullan?m?, bitkilerin yok edilmesi,
Ula??m Kara- demir yollar? yap?m?, hava alanlar? ve liman yap?m? Topra??n amaç d??? kullan?m?
Enerji Çe?itli Elektrik santrallerinin yap?lmas? Hava kirlenmesi, Topra??n sular alt?nda kalmas?, Radyasyon kirlili?i
Beslenme Tar?m, hayvanc?l?k faaliyetleri Torak kirlenmesi, kat? at?klar ve çöp kirlili?i,
Sa?l?k Hastane, sa?l?k kurulu?lar? Arazinin yanl?? kullan?m?, kat? at?k ve çöplerle çevrenin kirlenmesi,
Bar?nma Konut yap?m? Tar?m alanlar?n?n yok olmas?, moloz döküntüleri, gecekondula?ma,
E?itim Okullar- kültür merkezleri Çevreye duyarl? insanlar?n yeti?tirilmesi
Ticaret Al??veri? merkezleri- pazarlar Ses kirlili?i,
Spor Spor salonlar?, stat ve spor merkezleri Topra??n amaç d??? kullan?m?, Gürültü kirlenmesi
Sanayi Fabrika ve imalathaneler Hava, su, toprak, gürültü kirlenmesi
Haberle?me Postahane, santraller, baz istasyonlar?, Haberle?me hatlar? Radyasyon, Görüntü kirlili?i
Savunma Her türlü silah üretimi ve kullan?m? ?nsanl???n ve do?an?n yok olmas?, hava, su, toprak, radyasyon vb. kirlili?i
Giyinme Bitki ve havyan yeti?tiricili?i ve yabani hayvanlar?n avlanmas? Çevre kirlili?i, hayvan soylar?n?n tükenmesi
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 193)
1. Resim- Spor sahalar? ve statlar yap?lmaktad?r. Bunun için tar?m alanlar? veya ormanl?k alanlar yok edilmektedir. ?n?aat s?ras?nda kaz?lan alanlardan ç?kar?lan ta? ve topraklar?n hafriyat çal??malar? ile ba?ka yerlere dökülen enkaz çevreye zarar vermektedir.

2. Resim- Tar?m faaliyetleri insanlar?n beslenme ve giyinme ihtiyac? için yap?lmaktad?r. Burada daha fazla ürün almak için yap?lan ilaç, gübre vb. çal??malar toprak ve suyun kirlenmesine yol açmaktad?r. Ayr?ca resimdeki pirinç tarlalar? s?tma mikrobunun yay?lmas?na ve hastal??a neden olmaktad?r.
3. Resim- Maden i?letmecili?i s?ras?nda yap?lan kaz?lar ve ç?kar?lan hafriyat çevre kirlenmesine, su, toprak kirlenmesi ve görüntü, gürültü kirlili?ine neden olmaktad?r. Ayr?ca kullan?lan kimyasal maddelerin etkileri de bunda daha fazla olmaktad?r.

4. Resim- Rüzgâr gücünden faydalan?larak yel de?irmeni ile beslenme ihtiyac?n?n kar??lanmas?,

5. Resim-Akarsular üzerine yap?lan barajlar. 1.?çme ve kullanma suyu sa?lama, 2.Elektrik enerjisi üretmek, 3.Tar?m alanlar?n? sulamak, 4.Su ta?k?nlar?n? önlemek amac?yla yap?lmaktad?r. Bu in?aatlar için binlerce dönüm araziler sular alt?nda kalmakta ve bir daha faydalan?lamamaktad?r. Ayr?ca buralarda çe?itli yerle?meler ortadan kalkmakta, o alanda ya?ayan çe?itli bitki ve hayvan türleri yok olmaktad?r.

6. Resim- ?nsanlar bar?nma ihtiyac?n? kar??lamak için yerle?me alanlar? olu?turmaktad?r. Bu amaçla topraklardan faydalanmakta, bazen uygun olmayan arazilere yerle?meler kurarak çevresel sorunlar olu?turmaktad?r.

7. Resim – ?nsanlar?n ula??m ihtiyaçlar?n? kar??lamak için yollar yapmaktad?r. Bu yollar?n yap?m? ile çok önemli bir boyutta tar?m topraklar? bu yollar alt?nda kalmakta ve insanl???n gelecekte daha fazla ihtiyaç duyaca?? toprak miktar? giderek daha azalmaktad?r.
8. Resim- Maden oca?? veya tar?mda sekileme çal??mas?,
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 194)

Etkinlik Çal??mas?: ( S- 195)
1- A?a??daki faaliyetler aras?ndaki farkl?l?klar?n nedenlerini tart???n?z.
• Ar?c?l?k yapan ve küçükba? hayvanc?l?k yapanlar mevsimlere göre yer de?i?tirirler.
• Akdeniz ikliminde serac?l?k yap?l?rken, karasal iklimde tah?l yeti?tirilmesi,
• Sibirya’da Ren geyi?i yeti?tirilirken Avustralya’da koyun yeti?tirilmesi,
• Denizli’de jeotermal enerji üretilirken, Elbistan’da termik elektrik üretimi,
• Kurak ve yar? kurak bölgelerde ker*** evler yap?l?rken nemli bölgelerde yap?lmamas?,
• ?ç Anadolu’da küçükba? hayvanc?l?k yap?l?rken, Erzurum- Kars çevresinde büyükba? hayvanc?l?k yap?lamas?,
Bu alanlarda farkl? ekonomik etkinlikler ve farkl? ya?am ?artlar?n?n hüküm sürmesi,
1- ?kim ?artlar?- ya??? miktar?, ya????n y?la da??l???, s?cakl?k durumu
2- Bitki örtülerinin farkl? olmas?
3- Yeralt? kaynaklar?n?n farkl? olmas? nedeniyledir.
2- Foto?raflarda verilen ortamlar aras?ndaki farklar? bulmaya çal???n?z.
1.resimde bir akarsu boyunda yap?lan faaliyetler, buradaki akarsu debisi bol ve yata?? düzgün ta??mac?l??a uygun bir akarsu, bu akarsuyun bulundu?u ortam bol ya???l? ve ya??? rejimi düzgün olan bir ortam ve ta??nan meyveler ve ?emsiyeler ya????n ve s?ca??n bol oldu?unu gösterir.
2.resimde, So?uk iklim bölgelerinde yani kutuplara yak?n bir ortam gösterilmektedir. Kar ya????n?n bol olmas? ve ren geyi?i ile ula??m yap?lmas?.
3.resimde, Deniz k?y?s? bir alan olup bal?kç?l?k faaliyeti yap?lmaktad?r.
4. resimde, Yüksek da?l?k ve ormanlar?n üst kesimlerinde yaylarl?n oldu?u bitki ve çiçeklerin çok oldu?u bir ortam olup ar?c?l?k faaliyetlerine uygun ortam gösterilmektedir.
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 196- 197)

a- filler ve kullan?m?, b- Ya?mur orman?, c- bozk?r- kilim, d- Çöl ya?am?
e- Akarsu ta??mac?l?k, f-Çölde su kuyusu, g- Ren geyi?i Sibirya, h- Da?c?l?k - Himalaya
?-ABD-?ehir j- olta k- Çad?r l-M?zrak
m-Kayak, n- Kürk, o- Bilgisayar p- K?zak
r- e?arp s- Buzdolab? t- yay?k, U- S?tma ilac?
v- kalpak
1- h,j, g, m, n, p, o, 2- ?, r,o,s, 3-a,b,e,j, l, u, s, 4- d, f, r,s, t,
5- c, h, j, k, p, o, r, s,t, 6- g, m, n,p, t, v, 7- c,d, f, n, r,s,t, v, 8- a,e, h, j,o, r, s, t, u
9- a,b, e,j,l, u, s 10- d, f, r,s, t,

Etkinlik Çal??mas?: ( S- 198)
1-?nsanlar taraf?ndan ekilen tohumlar yere dü?meden fidan yeti?mez, fidan yeti?meden a?aç olmaz, a?aç olmadan kereste- odun elde edilmez, kereste ve odun olmadan mobilya, kalem ve defter olmaz,, bunlar olmadan bizim ihtiyac?m?z kar??lanmaz. Bizim önümüze bir defter gelebilmesi için tohumun yere dü?mesi ile ba?layan uzun bir süreç gerekli olup, bu süreçte de ya?anan olaylar birbirine ba?lant?l?d?r.
2-örnek
3-CO?RAF? B?L?NÇ: Co?rafyan?n temel ilklerini kavrayan, ?nsan – do?a ili?kilerini sorgulayan, do?a ve insan sistemlerinin i?leyi?ini kavrayan, çevresi, ülkesi ve dünyaya ait mekânsal de?erlere sahip ç?kan, Dünyan?n ve insan?n korunmas?nda sorumluluk ta??mak, insan ve do?al kaynaklar?n kull*****mda tasarruflu davranan, do?al afetler ve çevre sorunlar?n? de?erlendiren ve önlem almaya çal??an ülkesini tan?yan ve vatan bilinci ta??yan ve gelecek nesilleri dü?ünme bilincine sahip olmakt?r.
DO?AL DENGE: Canl?lar?n birbirleri ve çevreleri ile olan ili?kilerinin sa?l?kl? bir ?ekilde sa?lanmas? veya sürdürülmesine denir. Bunun aksine bir durum do?al veya ekolojik dengenin bozuldu?u anl***** gelir.
Etkinlik Çal??mas?: ( S- 200)
?NSANIN DO?AL HAYAT ÜZER?NE YAPTI?I OLUMSUZ ETK?LER:
1-) Artan besin ve bar?nma ihtiyac? için canl?lar?n ya?ad??? ye?il alanlar?n yok edilmesi,
2-) Sanayi at?klar?, kimyasal gazlar, nükleer denemeler çevrenin kirlenmesi ve tahribat?na neden olmaktad?r.
3-) Yerle?im ve tar?m alan? açma çal??malar? habitatlar? yok etmektedir.
4-) Tar?mda verimi art?rmada kullan?lan kimyasal gübre ve ilaçlar hem çevreyi kirletir, hem de canl?lar?n yok olmas?na neden olur.
5-) ?nsanlar?n çe?itli sebeplerle a??r? avlanmas? canl? türlerini yok etmektedir
6-) Ortaya ç?kan sava?lar çevreyi yok eden ba?ka bir etkendir.
7-) Ormanlar?n yak?lmas?, sular?n kirletilmesi habitatlar? yok etmektedir.
DO?AL HAYATI KORUMAK ?Ç?N YAPILMASI GEREKENLER:
1-)Do?al hayata en çok etkiyi yapan canl? olan insan? e?itip, bilinçlendirmek.
2-) Çevre kirlili?i önlenmelidir.
3-) Ormanlar?n, ye?il alanlar?n, sulak alanlar?n korunmal?d?r.
4-) Teknoloji ve sanayi çevreyi kirleten özellikten ç?kar?lmal?d?r.
5-) Tar?mda biyolojik mücadele uygulanmal?d?r.
6-) Av yasaklar? konmal? ve uygulanmal?
7-) Yok olma riski olan hayvan ve bitkilerin döküm ve haritalar? ç?kar?lmal?d?r ve koruma alt?na al?nmal?d?r.
DO?AL ORTAM, ÇEVRE VE DO?A SEVG?S? ÜZER?NE GÜZEL SÖZLER:
Ø “Son a?aç kesilip, son nehir kirletilip, son bal?k da tutulduktan sonra insanlar paran?n yenmedi?ini anlayacakt?r.” K?z?lderili Atasözü
Ø “Yanl??l?k ?uradad?r, olas?l?kla biz kendimizi büyük ve bölünmez bütünün bir parças? olarak görmeyi ba?aramad?k. Uzun zaman ya?amlar?m?z? –Tanr? bizi, denizdeki bal?klara, havadaki ku?lara ve dünya üzerinde hareket eden her canl?ya hâkim k?lm??t?r -dü?üncesine ba?l? olarak yönlendirdik. Dünyam?z?n bize ait olmad???, aksine bizim ona ait oldu?umuzu anlamay? bir türlü ba?aramad?k.” Rolf EDBERG
Ø “Tanr? affeder, bazen insanlar da, fakat do?a hiçbir ?eyi affetmez.” William JAMES
Ø “Su çetin bir has?md?r. Bütün hatalar? ke?fetmesini bilir ve en küçük yanl??? pahal? ödetir.” J. CHA?LLEY
Ø “Eski haliyle kar??la?t?r?ld??? zaman topra??m?z, hastal?ktan çürümü? birinin iskeletine benzemektedir. Tombul ve yumu?ak taraflar? kaybolmu?, geriye ç?plak bir ceset / le? kalm??t?r.” PLATON
Ø “Ya bizler kentlerimizin kirlenmesini ortadan kald?raca??z; ya da kentlerimizin kirlenmesi bizleri...” Robert F. KENNEDY
Ø “Çevresel tehlikeler art?k yaln?zca ku? merakl?lar?n? ilgilendirmiyor; bu tehlikenin çanlar? hepimiz için çal?yor.” Frank M. POTTER
Ø “Dünya üç grup insandan olu?ur; sonuçlar? ortaya ç?karan ve olaylar? yaratan küçük seçkin bir grup, olup bitenleri seyreden oldukça büyük di?er bir grup ve nelerin olup bitti?ini bilmeyen muazzam bir kalabal?k.” M. BUTLER
Ø “Dünya, aç olduklar? için uyuyamayanlarla, açlardan korktuklar? için uyuyamayanlar aras?nda bölünmü? durumdad?r.” Paulo FRE?RE
Ø “Bir ulusun büyüklü?ü, nüfusun çoklu?u ile de?il, ak?ll? ve erdemli ki?ilerin say?s?yla ölçülür.” Victor HUGO


• Halkan?n her eleman?n?n üstlendi?i bir görev var m??
• Bu halkadaki herhangi bir canl? kendi ba??na varl???n? sürdürebilir mi?
• Sivrisine?i bu halkadan ay?rmak neleri de?i?tirir?
• Di?er elemanlar?n ayr?lmas? ne gibi sonuçlar yarat?r?
ÇEVRE K?RLENMES?: Do?an?n temel unsurlar? olan hava, su, toprak üzerinde insan etkinleri sonucu zararl? etkilerin olu?mas?; bunun canl?lar?n ya?am?n? ve do?al dengeyi bozucu boyuta ula?mas?d?r. Çevre sorunlar?, insan?n do?al ortama yapm?? oldu?u olum¬suz etkiler sonucu ortaya ç?kan çe?itli kirlilik ve di?er baz? olum¬suzluklar?n toplam?n? ifade eder.
Ekolojik dengeyi h?zla bozarak çevre sorunlar?na neden olan insanlar, bu sorunlar?n kendine yönelmesi ve sa?l???n? olumsuz etkilemesi üzerine çevre sorunlar?n? fark edebilmi? ve önlemler alma yoluna girmi?tir. Çevrenin tahribine seyirci kalan, ba?ka bir ifadeyle çevreyi bilinçsizce tahrip eden; ondaki ilahi denge ve ahengi göz ard? eden modern insan, bunun be****ni çok pahal?ya ödemektedir. Bunun en tipik örne?i, ülkemizin baz? bölgelerinde a??r? a?aç ve orman kesimlerinin neden oldu?u felâketlerdir.

 
 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn1113
mod_vvisit_counterDn1237
mod_vvisit_counterBu Hafta7529
mod_vvisit_counterBu Ay21914
mod_vvisit_counterToplam7598596

Kimler evrimii

Şu anda 23 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev