TalebeDunyasi.Com | Öğrenci Ödev Portalı

Anasayfa Site Haritas? E?itim Haberleri Ara
 
2011-2012 Y?l? 10.S?n?f Co?rafya Kitab? Cevaplar?

2011-2012 Y?l? 10.S?n?f Co?rafya Kitab? Cevaplar? Yeni Müfredat

 

10.S?n?f SAYFA 15 ÖLÇME DE?ERLEND?RME CEVAPLARI TOPO?RAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DE?ERLEND?RME (SAYFA 15)

A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz.

1. Tor topo?rafyas? ...... granit...bloklar?ndan olu?ur.
2. Tortul kayaçlar .....s?cakl?k... ve ...bas?nç...etkisi ile metamorfik kayaçlara dönü?ür.
3. Ma?ma ...so?uma... ve ...kat?la?ma... sonucu püskürük kayaçlara dönü?ür.
4. S?cakl?k ve bas?nç alt?nda formasyona u?rayarak olu?an kayaçlara ....ba?kala??m kayaçlar?...ad? verilir.
5. Pamukkale travertenleri olu?um bak?m?ndan ....kimyasal tortul...kayaçlar grubuna girer.

A?a??daki ifadelerin do?ru veya yanl??l???n? belirtiniz.
1. Kalkerli arazide peri bacalar? olu?ur (Y)
2. Kireç ta?lar?n?n çözülmesi ile karstik ma?aralar olu?mu?tur. (D)
3. Kömürün metamorfizmaya u?ramas? sonucu elmas olu?ur. (D)
4. Kolay a??nan ve parçalanan kayaçlar alçak ve belirgin olmayan yer ?ekilleri meydana getirir.(D)

10.SINIF SAYFA 22 VOLKAN?ZMA VE DEPREMLER ETK?NL?K ÇALI?MASI CEVAPLARI
L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 22 VOLKAN?ZMA VE DEPREMLER ETK?NL?K ÇALI?MASI
Tabloda belirtilen ülkelerdeki s?cak su kaynaklar?n?n olu?umunda etkili olan faktörü dünya deprem ve volkan haritalar?ndan faydalanarak bulunuz.?
Fay ve volkanizma Deprem Volkanizma
HAWA??: X
JAPONYA: X
TÜRK?YE: X
?TALYA: X
YEN? ZELENDA: X
?ZLANDA: X
FAS: X
Konu ile ilgili aç?klama: Dünya üzerindeki volkanik alanlarla; deprem bölgeleri, fay hatlar?, genç k?vr?m da?lar? ve s?cak su kaynaklar? aras?nda bir paralellik vard?r. Bu alanlar?n ço?u K?ta veya levha s?n?rlar?nda yer al?r. Genç s?rada?lar, Volkanlar, volkanik ada yaylar?, Okyanus ortas? s?rtlar?, Büyük trans form faylar, grabenler, s?cak su kaynaklar?, deprem zonlar?n?n hemen hepsi bu hatlardad?r. Sebebi bu alanlarda yer kabu?unun hareket halinde olmas?d?r.
Ancak volkanik kökenli olan Hawaii adalar? ve çevresinde levha s?n?rlar?na çok uzak volkanik sahalarda olu?abilir.Bunlar mantoda s?cakl??? çok yüksek olan ve bu nedenle s?cak nokta ad? verilen küçük noktalardan yerkebu?u d???na kadar yükselen ma?ma etkisiyle olu?ur.Levhalar hareketli ancak s?cak noktalar sabit oldu?u için yer yer yanarda?lar yada yanarda? adalar? ortaya ç?kar.
Birbirin den uzakla?an levhalar?n oldu?u noktalarda (?ZLANDA) ise okyanus s?rtlar? olu?ur bu noktalarda yeteri kadar enerji aç??a ç?kmayaca?? için volkanizma ön plana ç?kar deprem faaliyetleri biraz daha geri planda kal?r.Yeni Zelanda ise eski kara kütlesi özelli?i gösterir.
Sorunun köküne dikkat edilmeli soruda s?cak su olu?umunda etkii olan faktör sorulmu? yoksa belirtilen yerlerde voknanizma ve deprem olup olmad??? de?il.Cevaplamalar? bu noktada de?erledirmek laz?m.

ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI L?SE 2. SINIF SAYFA (24-25) CEVAPLARI

A?A?IDAK? SORULARI CEVAPLAYINIZ.
SORU-1-Yeryüzünde depremler ve volkanik olaylar neden levha s?n?rlar?nda yo?unla?m??t?r.
Cevap-1 Gerek deprem hatlar?, gerekse volkanik alanlar?n ikisinin de levha s?n?rlar?nda yo?unla?t??? görülmektedir.
Özellikle deprem alanlar? ile levha s?n?rlar? aynen birbiri üzerine oturmaktad?r. Volkanik alanlarda genel olarak ayn? da??l??a
uygun dü?mekte, genel olarak ta kavu?an veya ayr?lan levhalar?n s?n?rlar?n? takip etmektedir.
Not: Dünya üzerindeki volkanik alanlarla; deprem bölgeleri, fay hatlar?, genç k?vr?m da?lar? ve s?cak su kaynaklar? aras?nda bir paralellik vard?r.
Bu alanlar?n ço?u K?ta veya levha s?n?rlar?nda yer al?r. Genç s?rada?lar, Volkanlar, volkanik ada yaylar?, Okyanus ortas? s?rtlar?,
Büyük trans form faylar, grabenler, s?cak su kaynaklar?, deprem zonlar?n?n hemen hepsi bu hatlardad?r. Sebebi bu alanlarda yer kabu?unun hareket halinde olmas?d?r.
Tektonik depremler özellikle son jeolojik devirlerde olu?mu? arazilerde daha çok görülür. Çünkü bu gibi alanlarda yer katmanlar? henüz tam yerine oturmam??t?r ve k?r?klarla parçalanm??t?r.
SORU-2-Dünyada deprem riskinin az oldu?u alanlar nerelerdir.Nedenini aç?klay?n?z.
Cevap-2-Deprem riskinin az oldu?u alanlar levha kar??la?ma alanlar?ndan uzakta kalan olu?umunu tamamlam?? eski kara kütlelerinin oldu?u noktalard?r.
Buralar art?k tam olarak oturmu? noktalard?r tektonik hareketlere çok fazla uygunluk göstermez.Kitab?n?zdaki haritalardan yararlanarak bu alanlar? yazabilirsiniz.
Örnek:Amerika k?tas?n?n do?usu,Afrika’n?n bat?s? Asya k?tas?n?n kuzey kesimleri örnek verilebilir.

SORU-3-Endonezya depreminde etkili olan levhalar hangileridir.
Cevap-3-HinT,Avustralya,Filipin,Avrasya levhalar? etkilidir.

SORU-4-?zlanda’n?n kutba yak?n olmas?na ra?men s?cak su kaynaklar?na sahip olmas?n?n sebebini aç?klay?n?z.
Cevap-4-?zlandan?n bulundu?u noktadan sayfa 18-19 daki haritalarda levha hareketleri görülür bu nedenle bölgede volkanik faaliyetler görülür.
Volkanizma faaliyetleri s?cak su kaynaklar?n? destekleyici bir etkiye sahiptir.Buras? birbirinden uzakla?an levha özelli?i gösterir okyanus s?rt? olu?turur volkanizma ön plana ç?kar.

SORU-5-S?cak su kaynaklar? dünyan?n neresinde yo?unla?m??t?r.
Cevap-5-Sayfa 21 deki haritadan ve atlaslar?n?zdan faydalanarak cevaplayabilirsiniz.

A?A?IDAK? CÜMLELERDE BO? BIRAKILAN YERLER? UYGUN KEL?MELERLE DOLDURUNUZ.

1-Depremsellik
2-Levha s?n?rlar?n?n kar??la?ma alanlar?

3-Yükselti ve derinlik

A?A?IDAK? ?FADELER?N DO?RU VEYA YANLI?LI?INI YANLARINDAK? KUTUCUKLARA ??ARETLEY?N?Z.

1-Y 2-D 3-Y 4-D 5-Y 6-D 7-Y 8-Y

1-A 2-C 3-E 4-E 5-D 6-A 7-B

L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 28-29-30 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

SAYFA 28 ETK?NL?K ÇALI?MASI:



1-Su kaynaklar? bir döngü içerisinde birbiriyle ba?lant?l? ?ekilde ili?kisini devam ettirir.Bu döngü içerisinde meydana gelebilecek bir dengesizlik mevcut ba?lant?lar?n? olumsuz etkiler.Is?nma sonucu buharla?arak gökyüzüne ç?kar yo?unla?ma sonucu yeryüzüne inerek birbirlerini dengeler.

2-Okyanus ve denizler ile baz? göllerde ac? su veya tuzlu su olarak, akarsu ve göllerin baz?lar? ile yeralt? sular?n?n genelinde tatl? su olarak, ayr?ca kutup bölgelerinde ve yüksek da? zirvelerinde kat? su ( buz) olarak, Atmosferde ise su buhar?( Gaz) olarak bulunmaktad?r.Kat? s?v? gaz hallerinde bulunur.

3- Dünyadaki yeralt? ve yer üstü su kaynaklar? su kaynaklar? kavram haritas?:
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 1061x641.

Kaynak:http://img247.imageshack.us/img247/1...ynaklargo6.png

SAYFA 29 ETK?NL?K ÇALI?MASI:
A?a??daki sorular? Dünya’da ki?i ba??na dü?en tatl? su da??l?m? haritas?n? ve grafik 2.deki bilgileri dikkate alarak cevapland?r?n?z.


Dünyada sular?n da??l?m? grafikleri ve tatl? su da??l?m haritalar?n?n yorumlanmas?.
Not:Dünyada sular alan ve kütle olarak fazla olmas?na kar?? insan?n kullanabilece?i tatl? su miktar? oldukça azd?r. Yeryüzündeki su kaynaklar?n?n % 97 denizlerin ve okyanuslar?n tuzlu sular?ndan olu?ur. Su kaynaklar?n?n % 3’i kadar? tatl?d?r. Tatl? sular?n %68 den fazlas? buzullar ve buzul da?lar?nda bulunur.%31,4 ü yeralt? sular?nda % 0,3 ü ise yüzey sular?d?r. Yüzey sular?n?n da %87 si göllerde, % 11’i ,% 2’si nehirlerde bulunmaktad?r.

Ancak insanlar taraf?ndan kullan?lan sular kimyasal maddeler, fabrika at?klar?, nükleer at?klar, tar?m ilaçlar?, yapay gübreler vb. unsurlarla kirletilirler. Kirletilen bu sular ya???larla yeralt? suyu ve içme sular?na kar???r. Do?al döngü içinde de yeterince temizlenemez ve canl?lar için büyük bir tehlike olu?turmaktad?r.

1- Yeryüzündeki toplam suyun % 3 ü kadard?r.Yeryüzünde su kaynaklar? dengesiz bir ?ekilde da??lm??t?r. Özellikle de tatl? su miktar? oldukça dü?üktür.Bu noktadan yola ç?karak nekadar dikkatli kullanmam?z gerekti?ini tekrar dü?ünmeliyiz.
2- Yeryüzünde en fazla suya sahip kaynak okyanuslard?r.
3- Yeryüzünde en fazla tatl? suya sahip alanlar: Kuzey Amerika Özellikle kanada, Orta ve Güney Amerika, Avrupa’n?n kuzey i ve yer yer bat? kesimleri, Asya’n?n kuzeyi özellikle Sibirya, Asya’n?n güneyi ve güneyindeki ekvatoral ya???a sahip adalar ( Endonezya, Malezya, Filipinler vb.), Avustralya k?talar? tatl? sular?n en fazla oldu?u sahalard?r.

Yeryüzünde en az tatl? suya sahip alanlar: Tatl? su kayna?? az olan yerler özellikle dönenceler çevrelerinde yer alan çöl alanlar?d?r. Özellikle Kuzey Afrika( Büyük Sahra), Afrika’n?n Do?u ve güney k?s?mlar?( Kenya, Güney Afrika ( Kalahari Çölü),Zimbapve,) Asya’da Arabistan çöl bölgesi, Pakistan, Avrupa’da Polonya çevresi ki?i ba??na tatl? miktar?n?n en az oldu?un yerlerdir.

4-Yeryüzündeki tatl? su kaynaklar? giderek azalmaktad?r. Gerek iklim ?artlar?nda meydana gelen de?i?meler, gerekse insano?lunun do?al dengeyi bozmas? ve çölle?me, ayr?ca her geçen gün artan a??r? nüfus ve artan tatl? su ihtiyac?, gerekse de çevre kirlenmesinin her geçen gün h?zla artmas? tatl? sular? azalmakta ve ihtiyac?nda sürekli artmas? tatl? su kaynaklar?n?n tükenmekte oldu?unu göstermektedir.

Örnek:Ülkemizde ki?i ba??na y?ll?k yenilenebilir tatl? su miktar? sürekli dü?mektedir. 1955 ‘ de 8503 metreküp, 1990 ‘da 3026 metreküp, 2025 ‘de 2186 metreküp olaca?? tahmin edilmektedir.

SAYFA 30 ETK?NL?K ÇALI?MASI:
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 776x532.

Haritan?n büyük hali için t?klay?n?z


1- Dünyada kara ve denizlerin oranlar?: Dünya alan?n?n % 71 lik k?sm?n? kaplarlar. ( 361 milyon km² si deniz ve okyanus, 149 milyon km² si karad?r. ) Tek ba??na büyük okyanus tüm karalardan fazlad?r.
2- Okyanuslar?n büyüklü?e göre s?ralan???:
1- Büyük Okyanus: 180 milyon km² ( % 50),
2- Atlas Okyanusu: 106 milyon km² ( %29),
3- Hint Okyanusu: 75 milyon km² ( %21) alana sahiptir.

3- Okyanus isimleri sayfa 30- harita 2- üzerine yerle?tirilecek.
4- Büyük Okyanus: Kuzey ve Güney Amerika, Antarktika, Asya, Avustralya,
Atlas Okyanusu: Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Afrika, Antarktika
Hint Okyanusu: Afrika, Asya, Antarktika, Avustralya,
5-Okyanuslar en çok Güney Yar?mkürede yer almaktad?r.( % 81 deniz ve okyanus, %19 ‘u kara), Kuzey Yar?mkürede ise (% 61 deniz ve okyanus, %39 ‘u kara) okyanuslar oran olarak fazla olmas?na ra?men karalar?n oran? güney yar?mküreden daha fazlad?r.

10.SINIF SAYFA 33 -34-35 ETK?NL?K ÇALI?MALARI CEVAPLARI K?MYASAL ÖZELL?KLER?NE GÖRE GÖLLER

1-Tuzlu 2-Tatl? 3-Ac? 4-Sodal?

Olu?umlar?na göre:

1-Do?al Göller 2- Yapay Göller (Baraj gölleri)

Do?al göller:

1- Tektonik 2-Karstik 3-Set Gölleri 4-Buzul Gölleri 5-Volkanik Göl

Set Gölleri:
1-Heyelan set gölü 2-Lgün K?y? set gölü 3-Lav Set Gölü 4-Alüvyon Set Gölü
5-Moren Set Gölü

Toprak Kaymas? (Heyelan)
Dalga ve Ak?nt?lar(K?y?set)
Lav Ak?nt?s? (Lavlar?n çukurluk önü kapatmas?)
Alüvyon (Alüvyon set Akarsuyun ta??d??? verimli toprak)
Moren (Buzul ta?lar?n?n çukurlu?un önünü kapatmas?)
SAYFA 35 ETK?NL?K:

Akarsu beslenme kaynaklar?

Kaynak,göl,ya?mur sular?,ya?mur sular?,yer alt? sular?

Ak?m düzenine göre akarsular:

Düzenli rejim ,Düzensiz rejim,

Akarsuyun döküldü?ü yer:

Okyanus Deniz Göl Batakl?k

Aç?k havza Kapal? havza


0. SINIF YER ALTI SULARI VE KAYNAKLAR ETK?NL?K SAYFA 36
YER ALTI SULARI VE KAYNAKLAR

Etkinlik çal??mas? sayfa 36 lise 2

SORU-1-Yer alt? sular? nas?l beslenir?

vYa???lar,
vAkarsular ve göller,
vEriyen kar ve buz sular?d?r.

SORU-2-Yer alt?ndaki sular yeryüzüne nerelerden ve nas?l ç?kar?

Yeralt? sular? kayalar?n çatlaklar?ndan veya tabakalar?n yamaç, vadi, faylar taraf?ndan kesildi?i yerlerden, ya da çe?itli ?ekillerde insanlar?n açt??? kuyulardan yeryüzüne ç?kar. Yeralt? sular?n?n kendili?inden yüzeye ç?kt??? yerlere de “kaynak” ( Göze, e?me, memba, p?nar)denir.
SORU-3-Yer alt? sular?n?n özelliklerini etkileyen faktörler nelerdir?

Kaynak sular?n?n kalitesini suyun geldi?i kayan?n kimyasal özelli?i belirler. Silis miktar?n?n fazla oldu?u sular tatl?d?r. Örnek:?zmir Uluda?, Niksar, Tokat sular? örnek verilebilir. Kireçli arazilerden ç?kan kaynak sular? kireçli, Jipsli sahalar?nki ise ac? olup içme suyu olarak kullan?lamaz.S?cakl?k durumuda bulundu?u bölgedeki fay hatlar?na ba?l? olarak de?i?ir.S?cak olmas? suyun yap?s? üzerine etkilidir.

SORU-4-
Genel cevap olarak (Yak?n çevremizde artezyen kaynaklar, yamaç, tabaka ve vadi kaynaklar? ile fay kaynaklar? bulunmaktad?r. Artezyen kuyular?ndan çekilen sularla içme ve tar?mda sulamada, fay kaynaklar?ndan sa?l?k ve turizmde, di?erlerinden ise içme ve kullanmada faydalan?lmaktad?r.) yaz?labilir.

SORU-5-Çevrenizde kaynaklardan nas?l yararlan?lmaktad?r?

v?çme ve kullanma suyu temininde,
vYar? kurak ülkemizde yaz kurakl???nda tar?m alanlar?n?n sulanmas?,
vSa?l?k ve turizm aç?s?ndan önemli yeri vard?r.
vKültür bal?kç?l??? ve son y?llarda paketlenip ihracatta önemli yer tutar.


L?SE 2.SINIFLAR TOPRA?IN H?KAYES? ETK?NL?K
ÇALI?MASI SAYFA 38-39

Soru-1-Yeryüzünde farkl? renkte toprak bulunmas?n?n nedenlerini yaz?n?z?

Bunun en büyük nedeni iklim ?artlar?d?r. Çünkü farkl? iklim ?artlar?nda farkl? s?cakl?k ve ya??? ?artlar? vard?r. Bitki örtüleri ve topra?a verdikleri organik madde miktarlar? da farkl?d?r.
Genel olarak bitki örtülerinin gür oldu?u bölgelerde bitki kal?nt?lar? topra?a kar??arak koyu renk almas?na yol açmaktad?r. Buna kar??l?k bitki örtüsünce fakir alanlarda humus miktar? az olan sahalarda toprak aç?k renkli olmaktad?r.

So?uk ve nemli bölgelerde bitki örtülerinin kal?nt?lar? s?cakl?k yetersiz oldu?u için ayr??amamakta ve topra??n üst k?sm?nda organik madde kat? olarak birikip koyu renkli topraklar? olu?turmaktad?r.

Ayr?ca s?cak ve ya???l? bölgelerde toprak a??r? ?ekilde y?kanmaktad?r. Buda bitki kal?nt?lar?n? götürmektedir ve rengi açmaktad?r. Bundan ba?ka bir olayda s?cak ku?ak alanlar?nda toprak içinde bulunan demir ve alüminyum elementler oksitlenerek topraklar?n k?z?l renk almas?na yol açmaktad?r.

Ana kayan?n farkl? yap?larda olmas? da üzerinde olu?an topraklara damgas?n? vurabilmektedir. Özellikle bu durum kurak ve yar? kurak bölgelerde daha etkili olabilmektedir.
SORU-2-1 cm. kal?nl?kta bir toprak olu?abilmesi için ne kadar süre geçmesi gereklidir?

Toprak olu?umu oldukça uzun bir süreçtir. 1 cm. kal?nl?kta toprak için yüzlerce y?l geçmesi gerekir ( 200- 1000 y?l aras?). Ana kayan?n ayr??mas?, ayr??an bu k?sma canl?lar?n yerle?mesi, canl?lar?n kal?nt?lar?n?n humusa dönü?mesi, topra?a ba?ka maddelerin kat?lmas? ve toprakta y?kanma –birikme olaylar?n?n olu?up toprak katmanlar?n?n meydana geldi?i olgun bir toprak profiline ula?mak için yüzlerce y?ll?k süreye ihtiyaç vard?r. Ayr?ca bunda ya?anan ?artlar ( ?klim, arazi, ana kaya yap?s?) uygun de?ilse bu süre binlerce y?la kadar uzayabilmektedir.


SAYFA 39 ETK?NL?K ÇALI?MASI


Soru-1-So?uk bardak içine s?cak su dolduruldu?unda bardak çatlar. Neden?

S?cakl?k fark?n?n fazla olmas? ve s?cakl???n ani de?i?mesi sonucu genle?me için yeterli vakti olmamas? sonucu bardak çatlar.

Soru-2- Ayn? olaylar kayaçlar üzerinde nas?l etkili olabilmektedir?

Ayn? olaylar kayaçlar üzerinde farkl? etkiye sahip olabilmektedir. Çünkü kayaçlar?n yap?lar?, kimyasal dokular? ve a??nmaya kar?? dirençleri ve içerisindeki mineral yap?lar? farkl?d?r. Baz? kayalar kimyasal özelliklerinden dolay? s?cakl?k ve suyla eriyebilmektedir. Baz?lar? ise eriyememektedir.

Baz? kayalar?n a??nmaya kar?? direnci dü?ük olup ( Kumta?? kil ta??, marn gibi) kolay parçalanmaktad?r. Baz? kayalarda a??nmaya kar?? dirençli olup ( Granit, mermer vb) ayr??mas? çok uzun sürebilmektedir.

Baz? kayalar?n yap?lar? çok silisli olup bunlar ayr??t???nda bitki besin maddesi az olmakta( granit), baz?lar? ise besin maddesi yönünden zengin olmakta( bazalt, Volkanik tüf) buda bitkilerin yerle?mesi, organik madde olu?umu ve toprak geli?imini yak?ndan etkileyebilmektedir.
Soru-3-Resim 16 da hangi parçalanma etkili olmu?tur.Bu parçalanmada iklimin hangi özellikleri etkilidir?

Fizikse parçalanma etkili olmu?tur. Burada iklimin s?cakl?k etkisi kendini göstermi?tir. Bu bölgede s?cakl?k farklar?n?n fazla olmas? nem azl??? a??r? ?s?nma ve so?uma bu tür çözülmeye yol açmaktad?r.

Soru-4- ?ekerin ve tuzun suda çözünmesi hangi olaya örnek verilebilir.

?ekerin ve tuzun suda çözünmesi fiziksel çözülmeye örnektir.Ancak konu ile ilgili kimyasal çözünme oldu?una dair çe?itli yorumlar yap?lmaktad?r.Ancak maddenin kimyasal çözünmeye u?ramas? halinde kimyasal formülünün yap?s?n?n de?i?mesi gerekti?ini söyledi.Böyle bir olay olmamaktad?r bu nedenle Fiziksel çözünme cevab? do?rudur.

10 SINIF SAYFA 42 VE 44 ETK?NL?K ÇALI?MASI

SAYFA 42 ETK?NL?K ÇALI?MASI

SORU-1-Topra??n üst k?sm? neden koyudur.


Topra??n üst k?sm? organik madde bak?m?ndan ölen hayvan ve bitki kal?nt?lar?n?n ilk bulundu?u yer dir bunlar ayr??ma sonucu humusa dönü?ür bu nedenle daha koyudur.
SORU-2-Çiçek yeti?tirmek isterseniz hangi kat? tercih edersiniz.

A katman?, Çünkü buras? besin maddesi yönünden zengin, bitkilere zararl? olabilecek tuz kireç vb. maddelerce y?kanm??, geçirgen k?s?md?r.

SORU-3-?n?aat temelinde ç?kar?lan topra??n bitki yeti?tirilmesinde kullan?lmamas?n?n nedeni ne olabilir.

Çünkü bu derinlerden ç?kmakta ve topra??n alt katlar?ndan olu?maktad?r. Bu topraklar organik ve besin maddesince fakir ve üstten y?kanan zararl? maddelerin birikti?i k?s?mlard?r.

10 SINIF SAYFA 46 ETK?NL?K ÇALI?MASI CEVAPLARI:


Kitab?n?zdaki harita ve foto?raflar? inceleyerek a?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

SORU-1-Akdeniz k?y?lar?nda görülen maki Avustralya2n?n güneyinde ve Güney Afrika’n?n kap bölgesinde görülmesinin nedenini aç?klay?n?z.

Büyük hali için resme t?klay?n?z


Bu bölgelerde de Akdeniz ikliminin özelliklerinin görülmesidir.Ürünler benzerse iklimlerde ayn?d?r.
SORU-2- Dönenceler çevresinde bitki örtüsünün seyrek olmas?n?n sebebi nedir.


Dönence çölleri
Dönenceler bölgesi dünyan?n günlük hareketinden dolay? ??k??arak alçalan hava kütlelerinin olu?turdu?u dinamik yüksek bas?nç alanlar?d?r.Burda alçalan hava ile birlikte havan?n ?s?nmas? ve nem aç???n?n artmas? buralar? çöl özellikte bir yap?ya getirir.Çöl özellik göstermesi de bitki örtüsünün seyrelmesine neden olur.


SORU-3-Bitki topluluklar?n?n da??l?? alanlar?na bakarak yeryüzünde en çok ya??? alan yerleri belirleyiniz.


En çok ya??? alan yerler ekvator bölgesi,60 derece enlemleri,Muson Asyas? denilebilir…

10.SINIF SAYFA 48 ETK?NL?K ÇALI?MASI

DÜNYAYI KAPLAYAN ÖRTÜ:
B?TK?LER
Dünya Bitki Örtüsü Haritas?

Dünya üzerindeki iklim tiplerine ba?l? olarak bitki örtüsü ekvatordan kutuplara do?ru

Geni? yaprakl? ormanlar
Savanlar
Kaktüs
Bozk?r
Maki
Orman-çay?r
??ne yaprakl? ormanlar
Tayga ormanlar?
Tundra


?eklinde s?ralan?r.

Her bitkinin kendine has bir iklim özelli?i vard?r. Ba?ka bir ifadeyle benzer iklim ?artlar?nda benzer bitki türleri görülür.(kutup iklimi hariç)
Farkl? bölgedeki iklimin benzerli?i tabii bitki örtüsünün benzerli?ini kan?tlar.
Yer ?ekillerinin k?sa mesafeler dâhilinde de?i?mesi bitki örtülerinin de k?sa mesafeler dâhilinde de?i?mesini sa?lar.
Bitki örtüleri yeryüzüne da??l??lar?nda aral?ks?z ku?aklar olu?turmazlar.
Enlem fark? artt?kça ve farkl? enlemlerden olu?tukça bitki örtüsüde çe?itlenir.
Bitki örtüsü iklimin bir nedeni de?il iklimin bir sonucudur.
Bitki Topluluklar?n?n Co?rafi Da??l???
Ekvatoral ya?mur ormanlar?

Amazon Havzas?, Senegal’den Gine körfezine kadar olan saha
Kongo Havzas?, Güneydo?u Asya adalar?
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x600.



Muson Ormanlar?

Güneydo?u ve Do?u Asya’da Hindistan, Japonya, Tayland, Vietnam,Endonezya, Do?u Çin, Kore, Avustralya’n?n kuzeybat?s?, Filipinler, Güneydo?u Afrika

MUSON ORMANLARI VE P?R?NÇ TARLALARI

Bat? Rüzgarlar? sebebiyle Il?man Ku?ak karalar?n?n bat?s?nda görülür (Bat? ve K.Bat? Avrupa, Amerika’n?n bat?s?). Yurdumuzda ise Karadeniz k?y?lar?nda etkilidir

Tayga Ormanlar?
Deniz etkisinden uzak kara içlerinde ve ?l?man ku?ak karalar?n?n do?u k?y?lar?nda (so?uk su ak?nt?s?ndan dolay?) görülür. Orta ve do?u Avrupa Asya’n?n kuzeyi(Sibirya) Kanada ve ABD nin kuzeyinde görülür.

Maki

Akdeniz’e k?y?s? olan ülkeler (Libya, M?s?r ve Lübnan hariç. Buralarda görülmeme sebebi yer ?ekillerinin engebesiz olmas?d?r.), Avustralya’n?n güneybat?s?, G. Afrika Cumhuriyetinde Kap bölgesi, ?ili’nin orta kesimleri Kuzey Amerika’da Kaliforniya çevresinde etkilidir.
En geni? anlam?yla 30-40 derece enlemleri aras?nda k?talar?n özellikle bat? k?y?lar?


Savan

Güney ve Orta Afrika, Sudan,Güney Amerika‘da Brezilya’daVenezüella, Kolombiya, Peru ve Bolivya’da etkilidir. Ekvatoral iklim ile çöl iklimi aras?nda
(10-20° kuzey ve güney enlemleri aras?nda görülür)


Bozk?r(Step)
S?cak ve ?l?man ku?ak kara içlerinde görülür.
Yurdumuzda ?ç Anadolu Bölgesinde ve Ergene Bölümünde görülen karasal iklim buna örnektir.

Çay?r
Bat? Rüzgarlar? sebebiyle Il?man Ku?ak karalar?n?n bat?s?nda görülür (Bat? ve K.Bat? Avrupa, Amerika’n?n bat?s?).
Alpin çay?rlar da?lar?n yüksek kesimlerinde görülür

Tundra

Sibirya, ?skandinavya Yar?madas?n?n kuzeyinde, Kanada’n?n kuzeyinde,
Grönland adas?n?n k?y? kesimleri.Yakla??k olarak 70-80 enlemleri çevresinde görülür.Güney yar?mküredeki etki alan? KYK dekine oranla çok azd?r bunun nedeni GYK de okyanuslar?n geni? alan kaplamas?d?r.


Çöl Bitkileri

K?z?lkum (Özbekistan), Karakum (Türkmenistan), Gobi (Mo?olistan), Taklamakan (Çin) , Arizona (A.B.D) çölleri,Kuzey AfrikaArap yar?madas?
Avustralya’n?n iç kesimleri


?ekildeki iklim grafiklerini inceleyerek hangi iklim bölgesine ait olduklar? ve bitki örtülerini yaz?n?z.


1.GRAF?K:


Yazlar? s?cak ve kurak, k??lar? ?l?k ve ya???l? geçen Akdeniz ikliminin grafi?idir. Bitki örtüsü makiler olup yükseklerde ormanlar görülür.

2.GRAF?K:



Yazlar? ya???l?, k??lar? kurak olan ancak y?l boyu s?cak olan tropikal iklimin grafi?idir. Buralarda savan bitkileri yer al?r. Ayr?ca akarsu boylar?nda Galeri ormanlar? görülür.

3.GRAF?K:


Yazlar? s?cak kurak k??lar? so?uk karl? ya???a sahip karasal iklim ( Step) grafi?idir. Bu iklimde azami ya???lar ilkbahar aylar?nda görülmektedir. Bu iklimin bitki örtüsü bozk?rlard?r. (step)


4.GRAF?K:



Bu grafik y?l boyu s?cak ve ya???l? olan ekvatoral iklimin grafi?i olup, bu iklimin bitki örtüsü ekvatoral ormanlard?r.


10.SINIF SAYFA 51 ETK?NL?K ÇALI?MASI

SORU-1-Ormanlar?n Ekvatordan Kutuplara do?ru farkl? ku?aklar olu?turmas?n?n nedenleri nelerdir?

Ekvatordan kutuplara do?ru gidildikçe s?cakl?k ve ya??? ?artlar? birbirinden farkl? iklim ku?aklar? bulunmaktad?r. Her bitkinin kendine has bir iklim iste?i özelli?i vard?r. Ba?ka bir ifadeyle benzer iklim ?artlar?nda benzer bitki türleri görülür. Bu nedenle bitkiler ku?akla?ma gösterir.

SORU-2- Yükseltinin artmas?yla bitki örtüsü ku?aklar?nda görülen de?i?imin nedenleri nelerdir?
Atmosferde alçaklardan yukar? do?ru ç?k?ld?kça s?cakl?k azalmaktad?r. Bundan dolay? yukar?lara do?ru s?cakl?k iste?i az ve so?u?a dayan?kl? bitkiler, ayr?ca yukar? do?ru ya??? artt??? için suyu nemi seven bitkiler yukar?lara do?ru s?ralanacakt?r. Bu nedenle a?a??da s?cakl?k iste?i fazla ve su iste?i az bitkiler bulunurken, yukar?da so?u?u seven ve dayan?kl? ve su iste?i bitkiler kümele?ir.

Bulmaca etkinlik sorular?:


1-Göl 2-Tuzlu 3-Amazon 4-Kar 5-Kimyasal 6-Laterit 7-Podzol 8-Tundra


10.SINIFLAR SAYFA 52-53 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI


Kitab?n?zdaki kavramlar? ?emadaki kutulara yerle?tiriniz.
Yer kabu?undaki büyük çanaklar
Yeryüzündeki vadi içlerinde akar
OKYANUS
AKARSU
Kara içinde çukur alanlarda olu?ur
Yer alt?ndaki tabakalar?n içinde olu?ur
GÖL
YER ALTI SUYU

A?a??daki sorular? cevaplay?n?z…

SORU-1-Yeryüzündeki sular hangi kaynaklardan beslenir.

Su döngüsü ile olu?an ya???lar la beslenir.Kar ve buz erimeleriyle beslenir.

SORU-2-Yer alt? suyu bak?m?ndan zengin alanlar hangileridir.Bu alanlar? yer ?ekilleri ve iklim özellikleri bak?m?ndan de?erlendiriniz.

Bol ya???l? ve zemini geçirimli ta?lardan olu?an alanlarda yer alt? suyu fazlad?r. Az ya??? alan, e?imi fazla ve geçirimsiz zeminlerde ise, yer alt? suyunun olu?umu zordur. Kum, çak?l, kumta?? konglomera, kalker, volkanik tüfler, alüvyonlar, geçirimli zeminleri olu?turur. Bu nedenle alüvyal ovalar ve karstik yöreler yer alt? suyu bak?m?ndan zengin alanlard?r. Kil, marn, ?ist, granit gibi ta?lar ise geçirimsizdir. Yer alt? suyu olu?umunu engeller

SORU-3-Göl sular?n?n farkl? kimyasal özelliklere sahip olmas?n?n sebeblerini yaz?n?z.

?klim,beslenme kaynaklar?,gölün bulundu?u arazi yap?s?,gölün büyüklü?ü,derinli?i,ve gide?eninin olup olmamas?yla ilgilidir.


SORU-4-Toprak olu?umunda etkili olan faktörleri yaz?n?z…

?klim,ana kaya,zaman,yer ?ekilleri,canl?lar ve bitki örtüsü etkili olur.

SORU-5-Canl?lar?n toprak olu?umuna etkilerini yaz?n?z.
Toprak yüzeyine dü?en dal,yaprak ,meyve gibi bitki kal?nt?lar? ,canl? organizmalar?n art?klar? ve le?leri toprak için önemli bir kar???m malzemesi olarak topra?? humus bak?m?ndan zenginle?tirir.Yine canl?lar toprakdaki humus da??l?m?n? ve topra??n havalanmas?n? sa?lar.

SORU-6-Ekvatordan kutuplara gidildikçe bitki örtüsünün ku?aklar ?eklinde de?i?mesinin nedenlerini yaz?n?z.

Ekvatordan kutuplara gidildikçe s?cakl?k ,ya??? ?artlar?n?n de?i?iklik göstermesi bitki örtüsü ku?aklar?n?n de?i?iklik göstermesine sebeb olur.


SORU-7-Bitki örtüsü benzer olan bir bölgede ba?ka hangi ko?ullar benzer olabilir.

Bitki örtüsü benzer olan bölgelerin iklimleri de benzerlik gösterir.Bununla ba?lant?l? olarak ekonomik faaliyetlerde benzerlikler göürlebilir.

SORU-8-Kuzey yar?m kürede da?lar?n güneye bakan yamaçlar?nda orman üst s?n?r? daha yüksektir nedenini belirtiniz…

Kuzey Yar?m Küre’de güneye bakan yamaçlar kuzeye bakan yamaçlara oranla güne?i daha fazla görür ve s?cakl?k ?artlar? daha elveri?li oldu?undan ormanlar daha yüksek bölgelere kadar yeti?me ko?ulu bulur.Buda orman üst s?n?r?n? yükseklere çeker.

SORU-9-Çöllerin baz? kesimlerinde hurma palmiye gibi a?açlar?n yeti?mesi ,vaha denilen yerlerin bulunmas? nas?l aç?klan?r.

Çöllerde Suyun bulundu?u, Bitkilerin yeti?ebildi?i, insanlar?n yerle?ip bar?nd??? yerdir. Vahalar akarsu boylar?nda, kuyular?n aç?ld??? yerlerde, büyük su kaynaklar? yan?nda geli?mi?tir.

A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz.

1-Düzenli 2-Yer Alt? Sular? ve Yer Üstü Sular? 3-Bo?azlard?r 4-Tatl?
5-Su 6-Erozyon 7-S?cak ve Nemli 8-Y?l boyu 9-S?cakl?k,ya???,nem 10-Tundra 11-Geni? ve i?ne 12-Savan

A?a??daki ifadelerden do?ru ve yanl??l???n? yanlar?ndaki kutucuklara yaz?n?z.

1-D 2-Y 3-D Ac? ,tatl?,tuzlu,ve sodal?d?r. 4-D 5-D 6-D 7-Y 8-Y 9-D 10-Y 11-D 12-D 13-Y 14-Y 15-D

A?a??daki çoktan seçme sorular? cevaplay?n?z.

1-D 2-D

L?SE 2. SINIF SAYFA 56 ETK?NL?K ÇALI?MASI

A?a??daki tablodan faydalanarak verilen sorular? cevaplay?n?z…

Nüfus Kategorilerine göre Nüfus miktar?

Nüfus Kategorileri
Nüfus Miktar?
Erkek nüfus
22.200.000
Kad?n nüfus
21.800.000
Kent nüfusu
24.000.000
K?r nüfusu
20.000.000
Çal??an nüfus
15.000.000
Çal??mayan nüfus
29.000.000
Okuma yazma bilen nüfus
39.600.000
SORU-1-Okuma yazma bilmeyenlerin say?s?: 22.200.000+21.800.000: 44.000.000 toplam nüfus – 39.600.000 (Okuma yazma bilen nüfus) :4.400.000 okuma yazma bilmeyen nüfus

Soru-2-Toplam nüfus 44.000.000 çal??an 15.000.000 yani 1/3 ü kadar.??sizlik oran? yakla??k %60-65 aras?ndad?r.


Soru-3-K?r ve kent nüfusundan faydalanarak bu ülkedeki ekonomik etkinlikler hakk?nda bilgi veriniz.

Bu ülkede nüfusun yakla??k %48 i k?rsal kesimde ya?amaktad?r. Nüfusun bu oranda k?rsal alanda ya?ad??? ülkelerde hayvanc?l?k ve tar?m etkinlikleri hala önemini korumaktad?r. Ancak k?r nüfusu ile kent nüfusu aras?ndaki fark?n fazla olmamas? bu ülkenin geli?mekte olan bir ülke oldu?unu ortaya koyar. Bu ülkelerde tar?m ve hayvanc?l?k ana geçim kayna?? olmakla birlikte ?ehir merkezleri için sanayi ve hizmet sektörlerinin de geli?mekte oldu?u ve nüfusun yava? yava? bu sektörlere kaymaya ba?lad??? da söylenebilir.

SAYFA 57 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Kitab?n?zda 2. yüzy?l öncesi nüfus say?mlar?n?n amaçlar?na örnekler verilmi?tir.


20. yüzy?l öncesi nüfus say?mlar?n?n amaçlar?
Modern nüfus say?mlar?n?n amaçlar?
•Asker say?s?n? belirlemek,
•Vergi yükümlülerini belirlemek
•Devlete belirli hizmetler yapmakla yükümlü memur ve sipahilere b?rak?lan gelir kaynaklar?n?n nicelik ve de?i?melerini saptamak amac?yla,
• Tar?m ve arazi konular?nda bilgi toplanmaya çal???lmas?,
•Okuma yazma bilmeyen nüfusun belirlenmesi ve buna göre okuma yazma seferberli?ine ba?lanmas?,
•??sizlerin say?s?n?n belirlenmesi ve buna göre i? sahalar?n?n aç?lmas?,
•Okula ba?layacak çocuk say?s?n?n belirlenmesi ve ona göre okul ve derslik yap?lmas?,
•Ülkelerin ihtiyac? olan ö?retmen, doktor, mühendis vb. ihtiyac?n? belirlemek,
•Ülkelerin nüfus art?? h?z?n? tespit etmek ve nüfus planlamas?n?n yap?lmas? veya nüfus art?rma çal??malar?na ba?lanmas?,
•Ülke kaynaklar?n?n tespiti ve nüfusa göre kullan?m?n?n planlanmas?,
•Ülkelerde meydana gelen nüfus hareketlerini tespit etmek ve bunun ortaya koyaca?? sonuçlara gerekli önlemler almak,
• Asker say?s? ve askerlik sürelerinin belirlenmesi,
• L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 59-60 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

SORU-1-Dünyada ne kadar insan ya?amaktad?r?

2000- y?l? itibari ile 6.060 milyar olup, günümüzde 6,5 milyar?n üzerindedir.
2006- 6.644.000.000(Kas?m)

SORU-2-Dünyada nüfus art???nda etkili olan faktörler nelerdir?

Nüfus art???n? etkileyen faktörler: 1- Do?umlar 2- Ölümler
Aç?klamak gerekirse geri kalm??l?ktan dolay? yeterli nüfus planlamas?n?n yap?lamamas? özellikle Afrika k?tas?nda ,mevcut sava?lar sonras? ölümler,geli?mi? ülkelerdeki ya?am standartlar? sonras? do?um oranlar?n?n dü?mesi,Sa?l?k hizmetlerindeki geli?meler sonras? do?an bebek ölüm oranlar?n?n azalmas? etkili faktörlerden biridir.

Burada dikkat edilmelidir ki göçler ve ülke s?n?rlar?n?n de?i?mesi sadece ülke yada bu olaylar?n gerçekle?ti?i bölgeleri etkiler artan nüfus mevcut dünyadaki nüfustur de?i?mez yani A yada B ülkesine göç dünya nüfusunu de?il o bölge nüfusunu de?i?tirir.

SAYFA 60 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Dünya nüfusunu gösteren tablo 1 ve kitab?n?zdaki grafik 2 yi inceleyerek a?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.


Y?llar
Dünya nüfusu
1000
310 milyon
1250
400 milyon
1650
500 milyon
1700
610 milyon
1750
790 milyon
1800
980 milyon
1850
1.260 milyar
1900
1.650 milyar
1910
1.750 milyar
1920
1.860 milyar
1930
2.070 milyar
1940
2.300 milyar
1950
2.520 milyar
1960
3.020 milyar
1970
3.700 milyar
1980
4.440 milyar
1990
5.270 milyar
2000
6.060 milyar






























SORU-1- Hangi y?ldan sonra dünya nüfusundaki art?? belirginle?mi?tir?
1950 y?l?ndan sonra en fazla nüfus art??l? olmu?tur.

Tablo incelendi?inde en çok art?? 1950 den sonras?nda görülmü? ancak ba?lang?ç noktas? olarak 1850 den sonra sanayi devrimi sonras? dünyam?z k?smen h?zl? bir nüfus art???na girmi?tir.

SORU-2- 1930- 1950 y?llar? aras?nda nüfus art?nda meydana gelen yava?laman?n nedenleri nelerdir?
Bu dönem dünyada siyasi ve ekonomik istikrars?zl?klar dönemidir. Bunun öncesinde 1914- 1918 y?llar? aras? ya?anan 1. Dünya Sava?? ve bunun ortaya koydu?u ekonomik, siyasi ve sosyal y?k?mlar? etkisi henüz bitmeden dünyan?n 1930 lu y?llardan sonra ba?layan siyasi çeki?meler ve 1940 ta ba?layan II. Dünya sava?? y?llar?n?n ortaya koydu?un siyasi sosyal, ekonomik sorunlar, mal ve can kay?plar? ve hastal?k ve ölümlerdir. Bu y?llarda güvende olmayan insanlarda do?umlar azalm??, genç nüfus silâh alt?nda olu?u evlilikler azalm?? ve sava??n yol açt??? y?k?mlar ve can kay?plar?d?r.

SORU-3–1960 y?l?ndan sonra dünya nüfusu daha h?zl? bir art?? sürecine girmesinin nedenleri nelerdir?
1- Tar?mdaki Geli?me ve Endüstrile?me: Tar?m ve endüstri alan?ndaki geli?melere yasam ko?ullar?n?n iyile?mesini sa?lam??t?r. Böylece kötü beslenmeden kaynaklanan ölümler azalm??t?r.(Gelir düzeyinin artmas?, Beslenme düzeyinin artmas?)
2- T?p Bilimindeki geli?meler: T?p bilimindeki geli?melere ba?l? olarak do?um oranlar?n?n artmas? ve ölüm oranlar?n?n azalmas? nüfus art???na yol açm??t?r.(A??lama çal??malar?n?n artmas?, Bula??c? hastal?klara kar?? etkili ilaçlar?n bulunmas?),

3-Teknolojik Geli?meler: Teknolojik geli?meler, yasam ko?ullar?n? iyile?tirerek, nüfus art???na dolayl? olarak etki eder.
4-Kad?nlar?n e?ilim düzeyinin ve ekonomik ba??ms?zl?klar?n?n artmas?,


L?SE 2.SINIFLAR SAYFA 63 ETK?NL?K ÇALI?MASI

DÜNYADA NÜFUSUN ALANSAL DA?ILI?I


Nüfus Da??l???: Belirli bir yerdeki nüfusun s?k veya seyrek olma durumudur. Nüfusun say?s? ve özellikleri yan?nda da??l???n?n da iyi bilinmesi gerekir. Çünkü dünya genelinde veya dünyan?n herhangi bir alan?nda ekonomik ve sosyal özelliklerin ve sorunlar?n tespit edilmesi, çözülmesi aç?s?ndan nüfusun mekânsal da??l???n? iyi bilmek gereklidir.

Nüfusun da??l???nda kullan?lan kavramlar
Nüfusu fazla olan yerler için- Yo?un nüfuslu ( S?k nüfuslu)
Nüfusu fazla olmayan yerler için - Orta nüfuslu ( Orta yo?unlukta veya s?kl?kta)
Nüfusu az olan yerler için - Seyrek nüfuslu ifadeleri kullan?l?r.( Tenha)

Dünyada nüfusunda geçmi?ten bu güne do?ru sürekli bir de?i?im ya?anm??t?r. Bu de?i?imlerden bir de dünyada nüfusun alansal da??l???d?r.

Dünya nüfusu yeryüzünde e?it ve dengeli bir ?ekilde da??lmam??t?r. Nüfus k?talara, ülkelere, ülkeler içerisinde bölgelere ve illere göre de farkl?l?klar gösterir. Dünya nüfusunun yeryüzündeki da??l?m? çok dengesiz bir ?ekilde olup, ?nsanlar?n üçte ikisi karalar?n onda birinden daha az topraklar üzerinde toplanm??t?r. Di?er taraftan kuzey yar? küre insanlar?n 90’n?n?, eski dünya karalar? da %85 ini bar?nd?rmaktad?r.

Dünya nüfusunda tarih boyunca sürekli art?? ya?an?rken, bu art??lar k?talara göre ayn? olmam??t?r.
NÜFUS DA?ILI?INI ETK?LEYEN ETMENLER
Nüfus Da??l???n? etkileyen do?al Faktörlerin ba?l?calar? ?unlard?r:
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 1076x401.

A) Yer ?ekilleri (Topografik özellikler):

1 -Yükselti: Genel olarak yükselti artt?kça nüfus yo?unlu?u azal?r. Da?l?k alanlarda nüfus az ve da??n?kt?r. Yüksek da? ve platolarda 1500 m ‘den sonras? yakla??k olarak bo?tur. Bunun nedeni, k??lar?n uzun yazlar?n k?sa sürmesi, tar?msal etkinliklerin k?s?tlanmas?d?r. Ula??m güçlükleri de nüfuslanman?n az olmas?nda etkilidir.

Ekvatoral bölgede alçak kesimler çok ya???l?, nemli ve s?cak olmas?ndan dolay? bu bölgelerde nüfus, iklim ko?ullar?n?n elveri?li oldu?u yüksek kesimlerde toplanm??t?r.

2 -E?im ve Bak?: Dünyada e?imi az olan ve düz alanlar? s?k nüfusludur. Çünkü buralardaki iklim ve arazi ?artlar? Tar?ma müsait, ula??m imkânlar? da geli?mi?tir. E?imin fazla oldu?u engebeli sahalar seyrek nüfusludur. Kuzey Yar?mkürede da?lar?n güneye bakan yamaçlar? daha fazla ?s?n?r. Güney yar?m kürede ise da?lar?n Kuzeye bakan yamaçlar? daha fazla ?s?n?r Bu yüzden dünyada Kuzey Yar?mkürede da?lar?n güneye bakan yamaçlar, kuzeye bakan yamaçlara göre daha s?k nüfuslanm??t?r.

3-Da?lar?n Uzan?? do?rultusu: K?y? paralel uzanan da?lar?n denize bakan yamaçlar? deniz etkisi ile daha nemli, ?l?man ?artlara sahiptir. Genel olarak s?cakl?k yüksektir. Bu yüzden da?lar?n denize bakan yamaçlar? s?k nüfuslu iken, içlere bakan yamaçlar? seyrek nüfusludur.

B-)?klim ?artlar?: ?klim elemanlar?ndan SICAKLIK ve YA?I? nüfus da??l???nda en etkili olanlard?r. Il?man ve yeterli ya??? alan yerler s?k nüfusludur. Dünya nüfusunun zaten ço?u ?l?man iklim ku?a??nda ya?ar. ?klim ko?ullar?n?n insan ya?am?na uygun olmad??? so?uk iklim, çöl iklimi, karasal iklim, çok a??r? s?cak ve ya???l? ekvatoral iklimle kutup alt? iklim bölgeleri seyrek nüfusludur.

C)Bitki örtüsü: Bitki örtüsünün, özellikle ormanlar?n s?k ve gür oldu?u alanlarda nüfus az ve seyrektir. Çünkü ormanl?k alanlarda tar?ma ve yerle?meye elveri?li alanlar s?n?rl?d?r.

D)Toprak verimlili?i: K?y?lardaki verimli düzlükler, delta ovalar? ve verimli iç ovalar nüfusun yo?un oldu?u alanlard?r. Kalkerli arazinin yayg?n oldu?u alanlar, tuzlu, çorak, jipsli ve a??r? y?kanm?? verimi az topraklar tar?ma uygun olmad??? için seyrek nüfusludur.

E)-Su kaynaklar?: ?çme ve kullanma suyu temini, tar?m ve sanayide suya ihtiyaç duyulmas? nedeniyle nüfusun ço?u, akarsu, göl vb. su kaynaklar? çevresinde yo?unla?m??t?r.

F)- Enlem: Dünyada insanlar çok s?cak ?artlar?n ya?and??? ekvatoral iklim bölgesi ( S?cak ku?ak) ta, çok so?uk ?artlar?n ya?and??? kutup bölgeleri insan ya?am?na uygun olmad??? seyrek nüfusludur.

Buna kar??n insanlar?n ço?u ?l?man ku?akta ya?ar. S?cak ve so?uk ku?aklar?n az, ?l?man ku?a??n s?k nüfuslu olmas?n?n temel nedeni iklimdir.

Nüfus Da??l???n? Etkileyen Be?eri ve Ekonomik faktörlerin ba?l?calar? ?unlard?r:

A- Tarihi, ?dari faktörler ve Askeri Faktörler: Dünyada eskiden beri yerle?me alan? olan ve çok eski dönemlerden beri ticaret yollar?n?n kav?ak noktas? yerler ve buralarda kurulan yerle?meler daha s?k bir nüfusa sahiptir.

Dünyada baz? kentler ba?kentlik yapm?? olmalar? sayesinde, baz? kentler de tarihten günümüze gelen askeri önemi ile yo?un nüfuslanm??t?r.

B-Ekonomik faktörler: Dünyada baz? alanlar da sanayi, madencilik, tar?m, turizm, ticaret, hizmet ve ula??m ?artlar?n?n iyi olmas? veya önemli kara, demir, deniz yollar?, önemli havaalanlar? ve limanlar? ile insanlar? kendine çok çekmi? ve yo?un nüfuslanm??t?r.

Dünyada s?k nüfuslu alanlar?n ortak özellikleri:
1- Arazisi düz ve verimli alanlard?r.
2-?klim ?artlar?n?n uygun oldu?u alanlard?r.
3- Endüstrinin geli?ti?i alanlard?r.
4- Ula??m?n kolay oldu?u alanlard?r.
5-Yeralt? ve yer üstü kaynaklar? bol olan alanlard?r.
6- Tar?m, hayvanc?l?k, ticaret, turizm etkinliklerinin yo?unla?t??? alanlar.
Dünyada seyrek nüfuslu alanlar?n ortak özellikleri:
1- Arazinin yüksek, engebeli ve e?imli alanlar ile topra?? verimsiz alanlar.
2- Ula??m?n zor yap?ld??? yerler.
3-?klimin sert, ya????n az, kurakl???n fazla oldu?u yerler.
4- Sanayi, ticaret, turizm ve bay?nd?rl?k çal??malar?n?n geli?medi?i alanlar.
5- S?k ve gür ormanlar?n oldu?u alanlarda nüfus seyrektir.
6- Kurak karakterli çöl alanlar?,
7- Buzullarla kapl? kutup bölgeleri.
Dünya üzerinde en s?k ve seyrek nüfuslanm?? yerler ve nedenleri:

A-S?k Nüfuslanm?? Yerler:



Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yasama ko?ullar? ta??yan ?l?man iklim ku?a??nda toplanm??t?r.

Muson Asyas?: Asya k?tas?n?n güney ve güneydo?usundaki ülkeleri kapsayan bu bölgede, bol ya???l? iklim nedeniyle pirinç ve çay tar?m? önem ta??r.

Dünya’n?n en kalabal?k ülkeleri olan Çin Halk Cumhuriyeti ve Hindistan bu bölgede bulunmaktad?r. ( tar?m) Japonya: Sanayile?menin ve k?smen madencili?in etkisiyle s?k nüfuslanm??t?r.

Akarsu Havzalar?: Tar?m ko?ullar?n?n elveri?li oldu?u Ganj, ?ndus, F?rat, Nil gibi akarsu havzalar? s?k nüfuslanm??t?r.

Akarsu boylar? enleme göre farkl? nüfus yo*?unlu?una sahiptir. Örne?in s?cak ku?akta Amazon, Kongo nehirlerinin havzas? seyrek nüfuslu iken, orta ku?akta, Tuna, Ren, F?rat nehirlerinin havzas? yo?un nüfusludur.

Güney ve Bat? Avrupa: Madencilik, endüstri ve ticaretin çok geli?ti?i Avrupa’n?n bütünü s?k nüfuslanm??t?r.

Amerika: Kuzey Amerika’n?n kuzeydo?u k?y?lar?; Sanayi, tar?m imkânlar?, deniz etkisi, uygun iklim ?artlar? ve ula??m kolayl???.

B-Seyrek Nüfuslanm?? Yerler
?klim ?artlar?n?n olumsuzlu?una ba?l? olarak nüfusun çok az oldu?u, tenha yerlerdir.
So?uk Bölgeler: Kuzey Kutup Dairesi içinde bulunan Gröndland, Alaska, Kanada’n?n Kuzeyi, ?skandinav Yar?madas? ve Sibirya’n?n kuzey bölgeleri dü?ük s?cakl?k nedeniyle seyrek nüfuslanm??t?r.

Yüksek Da?lar: ?klim ko?ullar?n?n her türlü ekonomik faaliyeti, özellikle tar?m? s?n?rlamas?na ba?l? olarak seyrek nüfuslanm??t?r. ( Himalayalar)
S?cak ve Nemli Ekvatoral Bölgeler: Tropikal ku?akta, Amazon, Kongo havzalar? gibi alçak yerler, yüksek s?cakl?k, a??r? nemlilik, s?k ormanlar ve geni? alan kaplayan batakl?klar nedeniyle az nüfuslanm??t?r.

C-Nüfuslanmam?? Yerler
?klim ve zemin ko?ullar? nedeniyle insanlarin yerle?mesine elveri?li olmayan, nüfuslanmam?? yerlerdir.

Kutup Bölgeleri: Güney Kutup Bölgesi’nde bulunan Antarktika K?tas? 14 milyon km2 geni?liktedir. Kal?n buzullarla kapl? bir k?ta oldu?u için nüfuslanmam??t?r.

Batakl?klar: Batakl?k, ya??? miktar?n?n fazlal??? nedeniyle, topra??n çok ?slak oldu?u, yer yer sular?n yüzeyde birikti?i yerlerdir. Yerle?meyi ve ekonomik faaliyeti s?n?rland?rd?klar? için nüfuslanmam??t?r.

Çöller: Dönenceler çevresindeki Meksika, Büyük Sahra, Arabistan, Kalahari, Avusturalya çölleri ile Asya’n?n iç kesimlerindeki Iran, K?z?llkum, Kara kum, Taklamakan ve Gobi çölleri, insanlarin ya?amas?na ve yerle?mesine uygun de?ildir.
Bu nedenle nüfuslanmam??t?r. Ancak vaha adi verilen sulak yerlerde az da olsa nüfuslanma görülür.

L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 64-65 ETK?NL?K ÇALI?MASI

A?a??daki sorular? dünya iklim,fiziki,ve nüfus da??l??? haritalar?ndan yararlanarak cevaplay?n?z.

SORU-1- Kitab?n?zdaki haritada nüfusun en yo?un ve en seyrek oldu?u yerlerden baz?lar? oklarla gösterilmi?tir.Amazon ormanlar?n?n seyrek Bat? Avrupa’n?n s?k nüfuslu olmas?n?n nedenlerini aç?klay?n?z…

A-Amazon Ormanlar?: Y?l boyu bol ya???l? ve a??r? s?cakt?r. Buralarda çok s?k ve gür ya?mur ormanlar? bulunur. Ormanlar?n tabanlar? güne? görmez ve a??r? nem, küf ve hastal?klar mevcuttur. Tar?m yap?lacak arazi yoktur. Burarda ya?am ?artlar? ileti?im ve ula??m çok zordur. Di?er ekonomik faaliyetlerde geli?memi?tir. Bu yüzden nüfus ve yerle?meye uygun de?ildirler.




nilankazbuzcom.azbuz.com/blog/yazi/oku/500000...

B-Bat? Avrupa:
Burada iklim ?artlar? ?l?mand?r. Ya???lar yeterince vard?r. Arazileri düz ve tar?ma elveri?lidir.Buralarda madencilik, endüstri ve ticaret çok geli?mi?tir.


SORU-2-Di?er dört alandaki nüfus da??l?m?n? inceleyerek yo?un yada seyrek nüfuslu olmalar?n?n nedenlerini aç?klay?n?z.


Himalaya da?lar?: Buralar? çok yüksek sahalard?r. Yüksek olmas?ndan dolay? çok so?uk ve kar ya???l? sert bir karasal iklim özellikleri görülür. Ayr?ca belli yükseklerden sonra buzullarla kapl?d?r. Yükseklikten dolay?, belli yükseltiden sonra tar?m, yerle?me, orman ve üst s?n?rlara ula??l?r. Arazi da?l?k ve engebeli tar?m alanlar? yok denilecek kadar azd?r. Da?l?k olmas? ve ?iddetli k?? ?artlar?ndan dolay? ula??m çok zordur. ?klim ko?ullar?n?n her türlü ekonomik faaliyeti, özellikle tar?m? s?n?rlamas?na ba?l? olarak seyrek nüfuslanm??t?r.



Güneydo?u Asya:Buralarda s?cak karakterli muson iklimi etkilidir. S?cakl?k ve ya??? bol ve tar?ma uygun önemli ovalar ve düzlük alanlar bulunur. Ayr?ca buralar tarihten kaynaklanan eski dünya olmas?ndan dolay? da eskiden beri terle?me alanlar?d?r. Buralarda zengin yeralt? ve yer üstü kaynaklar? bulunur. Bu bölge ülkeleri nüfus özelli?i olarak e?itim seviyesi az ve do?um oranlar?n?n yüksek oldu?u ülkelerdir. Bol ya???l? iklim nedeniyle pirinç ve çay tar?m? önem ta??r. Dünya’n?n en kalabal?k ülkeleri olan Çin Halk Cumhuriyeti ve Hindistan bu bölgede bulunmaktad?r.






Kutup Bölgesi- Antarktika: Güney Kutup Bölgesi’nde bulunan Antarktika K?tas? 14 milyon km2 geni?liktedir. So?uk iklim ?artlar?nda olu?an örtü buzullar? ile kapl?d?r. Gerek iklim ?artlar? olumsuzlu?u, gerekse de topra??n olmamas? ve di?er geçim kaynaklar?n?n bulunmamas?ndan dolay?, kal?n buzullarla kapl? nüfuslanmam??t?r. Yani nüfus yönünden bo?tur.






Sahra Çölü:Buralar yeryüzünün s?cak ve kurak alanlar?d?r. Gerek ya??? ve su yetersizli?i, gerekse a??r? s?cakl?k ve s?cakl?k farklar?, kum f?rt?nalar?, toprak olu?umunun olmamas? gibi nedenlerle ba?ta tar?m olmak üzere ekonomik faaliyetlere uygun sahalar de?ildirler. insanlarin ya?amas?na ve yerle?mesine uygun olmayan bu tür alanlar nüfuslanmam??t?r. Yani nüfus yönünden bo? alanlard?r. Ancak vaha ad? verilen sulak yerlerde az da olsa nüfuslanma görülür.

• SORU-3- Nüfusun da??l???nda belirtilen yerlerin hangilerinde do?al ekteler etkili olmu?tur.

Nüfus da??l??? haritas?nda bak?larak Amazon bölgesi, Sahra Çölü, Himalaya da?lar?, Kutup Bölgesi- Antarktika,

SORU-4-Dünya nüfusunun genelde k?talar?n kenar kesimlerinde yo?un, iç kesimlerde seyrek olma nedenleri nelerdir?
K?yalarda deniz ve okyanuslar?n etkisiyle ?l?man ve ya???l? iklimler vard?r. Bu iklimler tar?m ürünlerinin bol ve çe?itli oldu?u yerlerdir, ayr?ca bu k?y?larda akarsular?n olu?turdu?u en verimli topraklar olan delta ovarl? bulunur. K?y? bölgelerin dünyan?n di?er kesimleri ile ba?lant?lar?n? sa?layan ula??m imkânlar? geni?tir. Bu nedenle k?y?lar s?k nüfuslu, buna kar??l?k ya???lar?n az, kurakl???n fazla oldu?u, s?cakl?klar?n yetersiz oldu?u iç bölgelerde ekonomik faaliyetler s?n?rl?d?r. Denizden uzakla?t?kça bu özellikler iyice belirginle?ir. Bu nedenle iç kesimlerde nüfus daha seyrektir.

SORU-5-Okyanusya k?tas? di?er k?talara oranla az nüfusludur nedenlerini yaz?n?z.
Avustralya k?tas? mevcut ya?am bölgelerine uzakta ana karalara ba?lant?s? olmamas? iç kesimleri dönence çölleri ile kapl? bir özellik gösterir.Nüfus daha çok k?y? kesimlerdeki noktalarda uygun iklim ko?ullar?na ba?l? olarak yo?unluk kazanm??t?r.

SORU-6-Amazon ve Nil Dünyan?n en önemli nehirleri iken Amazon Havzas? seyrek, Nil Havzas? neden s?k nüfusludur:

Amazon havzas?: Buralarda çok s?k ve gür ya?mur ormanlar? bulunur.Yüksek s?cakl?k ve nem ya?am ?artlar?n? zorla?t?r?r.Bu bölgede ?ehirler daha çok 2000 m yükseltide kurulmu?tur. Ormanlar?n tabanlar? güne? görmez ve a??r? nem, küf ve hastal?klar mevcuttur. Tar?m yap?lacak arazi yoktur. Burarda ya?am ?artlar? ileti?im ve ula??m çok zordur. Di?er ekonomik faaliyetlerde geli?memi?tir. Bu yüzden nüfus ve yerle?meye uygun de?ildirler.

Nil Havzas?: Amazon bölgesine oranla daha elveri?li iklim ko?ullar?na sahiptir. Ayr?ca Nil Havzas? ya?mur Ormanlar? gibi araziyi s?k kaplayan ve tar?m alanlar?n? kapatan bir bitki örtüsüne sahip de?ildir. Nil Havzas?nda çok verimli ve düzlük oval?k alanlar mevcuttur. Yaz Kurakl???n?n ya?and??? alanlara da Nil hayat verir.
Bu yüzden çok s?k nüfusludur.





KONU ?LE ?LG?L? EK B?LG?

Dünya üzerinde en s?k ve seyrek nüfuslanm?? yerler ve nedenleri:

S?k Nüfuslanm?? Yerler: Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yasama ko?ullar? ta??yan ?l?man iklim ku?a??nda toplanm??t?r.

Muson Asyas?: Asya k?tas?n?n güney ve güneydo?usundaki ülkeleri kapsayan bu bölgede, bol ya???l? iklim nedeniyle pirinç ve çay tar?m? önem ta??r. Dünya’n?n en kalabal?k ülkeleri olan Çin Halk Cumhuriyeti ve Hindistan bu bölgede bulunmaktad?r. ( tar?m) Japonya: Sanayile?menin ve k?smen madencili?in etkisiyle s?k nüfuslanm??t?r.

Akarsu Havzalar?: Tar?m ko?ullar?n?n elveri?li oldu?u Ganj, ?ndus, F?rat, Nil gibi akarsu havzalar? s?k nüfuslanm??t?r. Akarsu boylar? enleme göre farkl? nüfus yo?unlu?una sahiptir. Örne?in s?cak ku?akta Amazon, Kongo nehirlerinin havzas? seyrek nüfuslu iken, orta ku?akta, Tuna, Ren, F?rat nehirlerinin havzas? yo?un nüfusludur.

Güney ve bat? Avrupa: Madencilik, endüstri ve ticaretin çok geli?ti?i Avrupa’n?n bütünü s?k nüfuslanm??t?r.
Amerika: Kuzey Amerika’n?n kuzeydo?u k?y?lar?; Sanayi, tar?m imkânlar?, deniz etkisi, uygun iklim ?artlar? ve ula??m kolayl???.

Seyrek Nüfuslanm?? Yerler
?klim ko?ullar?n?n olumsuzlu?una ba?l? olarak nüfusun çok az oldu?u, tenha yerlerdir.
So?uk Bölgeler: Kuzey Kutup Dairesi içinde bulunan Gröndland, Alaska, Kanada’n?n Kuzeyi, ?skandinav Yar?madas? ve Sibirya’n?n kuzey bölgeleri dü?ük s?cakl?k nedeniyle seyrek nüfuslanm??t?r.

Yüksek Da?lar: ?klim ko?ullar?n?n her türlü ekonomik faaliyeti, özellikle tar?m? s?n?rlamas?na ba?l? olarak seyrek nüfuslanm??t?r. ( Himalayalar9

S?cak ve Nemli Ekvatoral Bölgeler: Tropikal ku?akta, Amazon, Kongo havzalar? gibi alçak yerler, yüksek s?cakl?k, a??r? nemlilik, s?k ormanlar ve geni? alan kaplayan batakl?klar nedeniyle az nüfuslanm??t?r.

Nüfuslanmam?? Yerler
?klim ve zemin ko?ullar? nedeniyle insanlarin yerle?mesine elveri?li olmayan, nüfuslanmam?? yerlerdir.

Kutup Bölgeleri: Güney Kutup Bölgesi’nde bulunan Antarktika K?tas? 14 milyon km2 geni?liktedir. Kal?n buzullarla kapl? bir k?ta oldu?u için nüfuslanmam??t?r.

Batakl?klar: Batakl?k, ya??? miktar?n?n fazlal??? nedeniyle, topra??n çok ?slak oldu?u, yer yer sular?n yüzeyde birikti?i yerlerdir. Yerle?meyi ve ekonomik faaliyeti s?n?rland?rd?klar? için nüfuslanmam??t?r.

Çöller: Dönenceler çevresindeki Meksika, Büyük Sahra, Arabistan, Kalahari, Avusturalya çölleri ile Asya’n?n iç kesimlerindeki Iran, K?z?lkum, Kara kum, Taklamakan ve Gobi çölleri, insanlarin ya?amas?na ve yerle?mesine uygun de?ildir. Bu nedenle nüfuslanmam??t?r. Ancak vaha adi verilen sulak yerlerde az da olsa nüfuslanma görülür

L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 66 ETK?NL?K ÇALI?MASI



Y?llar
K?talar
Afrika
Asya
Avrupa
Amerika
Okyanusya
Dünya(Toplam)
1750
106
502
163
18
2
791
1800
107
635
203
31
2
978
1850
111
809
276
64
2
1262
1900
133
947
408
156
6
1650
1950
221
1402
547
339
13
2522
1960
276
1628
661
439
16
3020
1970
377
2050
720
532
19
3698
1980
492
2518
778
628
23
4439
1990
657
3018
798
769
27
5269
2000
811
3554
809
853
31
6059
2005
897
3800
805
875
33
6410
Y?lara göre nüfusun k?talara da??l??? ( Milyon ki?i)
Etkinlik Çal??mas?:

A?a??daki Sorular? tablodaki verilere göre cevapland?r?n?z.

SORU-1–1750 -1950 y?llar? aras?nda nüfusu en çok art?? gösteren k?talar hangileridir.

Tabloya bak?ld???nda en çok art?? Asya ve Avrupa K?talar?d?r. Bu k?talar say?ca en çok art??? göstermi?tir. Sebebleri dü?ünüldü?ünde Asya k?tas?ndaki yüksek do?um oranlar?, Avrupa’da ise sanayi ink?lâb?ndan sonra insan ya?am düzeyleri ve sa?l?k ?artlar?nda meydana gelen iyile?meler ve ortalama ömrün uzamas?d?r.

SORU-2-Amerika k?tas?nda nüfus hangi y?llar aras?nda önemli bir de?i?me göstermi?tir?

En yüksek art??lar1850-1900 ve 1900-1950 y?llar? aras?nda olmu?tur. Bunun nedenleri ise Güney Amerika ülkelerinde meydana gelen yüksek do?um oranlar? ile k?tan?n di?er k?talardan alm?? oldu?u yüksek say?lardaki göçerdir.

SORU-3–1750–1900 y?llar? aras?nda Avrupa k?tas?nda nüfusun önemli bir ?ekilde art?? göstererek de?i?im yapmas?n?n nedenleri nelerdir?

K?tada Sanayi ink?lâb? sonras? ba?layan ekonomik geli?meler, teknolojik geli?meler ve sa?l?k ve ya?am ko?ullar?n?n iyile?mesi sonucu ömrün uzamas?d?r.Sa?l?k alan?ndaki geli?meler çocuk ölümlerini azalmas? belirtilebilir.

SORU-4–1960 y?l?ndan sonra tüm k?talarda meydana gelen nüfus art???n?n ortak nedenleri nelerdir?
1960 sonras? tüm dünya genelinde nüfus art???n?n genel nedeni teknolojik geli?meler ,bilimsel çal??malar sonras? insanl???n ya?am düzeyinin ilerlemesi,beslenme ?artlar?n?n iyile?mesi daha sa?l?kl? nesillerin ortaya ç?kmas? ve beraberinde ömrün uzamas?d?r.Eski dönemlerde ortalama insan ömrü 30 y?l civar?nda iken; Avrupa ve Kuzey Amerika’da bu y?llarda ba?layan ölüm h?z?n?n dü?mesi geli?mekte olan ülkelerde günümüzde h?zla devam etmektedir.

Geli?memi? ülkelerde 1950–1990 aras?nda çocuk ölümleri üçte iki oran?nda azald?. 41 ya?? bulmayan ömür süresi 60 y?la ç?kt?. Bu da dünya genelinde ömrün uzamas? ve nüfusun daha fazla artmas?na neden olmaktad?r.

Asya k?tas?n?n nüfusu son 50 y?l içinde iki kat?na ç?km??t?r. Bu k?ta dünya nüfusunun % 58 lik k?sm?n? bar?nd?rmaktad?r. Bu k?tada hala do?um oranlar? oldukça yüksektir.

Avrupa k?tas?nda ise nüfus art??? Asya k?tas? kadar de?ildir. Hatta bu k?tada nüfus dü?me e?ilimindedir. Bunun en büyük nedeni k?tadaki do?um oran?n?n az olmas?d?r.

10.SINIF SAYFA 67 ETK?NL?K ÇALI?MASI


SORU-1-Kitab?n?zda verilen grafikte gördü?ünüz gibi dünya nüfusu k?talara göre farkl? da??l?? göstermi?tir.

Bunun nedenleri nelerdir.

K?talar?n genel iklim ko?ullar?,konum özellikleri,yer alt? kaynaklar? bak?m?ndan farkl?l?klar göstermesi nüfus da??l?m?n?n farkl? olmas?nda etkili faktörlerdir. Eskiden beri yerle?me sahas? olan ayr?ca do?um oranlar? yüksek olan ve insan ömrünün de uzamas?yla Asya, Afrika, Güney Amerika’da h?zl? bir artma yönünde de?i?im ya?an?rken, buna kar??l?k Avrupa, Kuzey Amerika’da ise do?um oranlar? dü?me e?iliminden dolay? farl?l?klar yol açmaktad?r. Karalar?n geni? yer tutmas? nedeniyle Dünya nüfusunun yar?dan fazlas? Kuzey Yar?mkürede ya?ar.
SORU-2-Dünya siyasi haritas?ndan yararlanarak harita 3 teki yo?un nüfuslu alanlardaki ülkeleri söyleyiniz.

Asya’da; Hindistan, Japonya, Endonezya, Malezya, Banglade?, Tayvan, Güney Kore, Kuzey Kore, Japonya, Filipinler, Pakistan, Vietnam, Tayland, Birmanya( Burma), Laos, Kamboçya, Nepal, Bhutan
Avrupa’da; ?ngiltere, Fransa, Hollanda, Belçika, Danimarka ( Gröndland hariç), ?talya, Almanya, ?sviçre, Avusturya, ?spanya, Portekiz, Gürcistan, Ukrayna, Romanya, Macaristan, Çek Cum. Slovakya, Polonya vb.
Afrika’da; Güney Afrika, Sierra Leone, Liberya, Fildi?i Sahili, Gana, Togo, Benin, Nijerya, Senegal, Gine, Zambiya vb.
Amerika’da; A.B.D. do?u k?y?lar? ve bat? k?y?lar?, Meksika, Guatemala, Honduras, Nikaragua, Kostarika, Panama, Kolombiya, Venezuela, Brezilya do?u k?y?lar?,
Avustralya’n?n güneydo?u k?y?lar?,


SORU-3-Nüfus art???n?n olumlu olumsuz sonuçlar?n? ara?t?r?p bir metin haline getiriniz.

Nüfus art??? h?z?n?n az olmas?;
A-Nüfus say?s? azal?r.
B-Ya?l? nüfus artarak, nüfus dinamik özelli?ini yitirir.
C-?? gücü Azalmas? veya s?k?nt?s? ba?lar.
D-Ülkenin gelece?i tehlikeye girer.

Nüfus art??? (art?? h?z?n?n yüksek olmas?) olumlu etkilere de yol açabilmektedir.A-Mal ve hizmetlere talep artar.
B-Yeni sanayi kollar?n?n do?mas?na yol açar.
C-??çi ücretleri dü?er
D-Vergi gelirleri artar.
E-Piyasa geni?ler, yeni yat?r?m sahalar? aç?l?r.
F-Askeri aç?dan savunmada önemlidir.

Nüfusun a??r? artmas? birtak?m s?k?nt?lara neden olur.
1. Milli gelirin büyük bölümünün artan nüfus taraf?ndan tüketilmesine ba?l? olarak ekonomik kalk?nma h?z? yava?lar. ( Milli gelirin azalmas?, demografik yat?r?mlar?n artmas?)
2.??sizli?i artt?r?r.
3.Tüketici durumda olan çocuk ya?taki nüfusu ve tüketimi art?r?p çal??anlar?n yükünü art?r?r.
4.K?rsal kesimden kentlere do?ru olan göçler yo?unluk kazan?r.
5.Gelir da??l?m?ndaki dengesizli?i artt?r?r. ( Dü?ük gelirli ailelerde çocuk say?s? daha fazlad?r)
6-Ki?i ba??na dü?en milli gelir pay? azal?r.
7-Dengeli beslenmeyi zorla?t?r?r.
8-E?itim, sa?l?k ve alt yap? hizmetlerini aksat?r, yetersiz kalmas?na neden olur. Belediye hizmetleri zorla??r.
9-Konut yetersizli?i; çarp?k kentle?me ve çe?itli çevre sorunlar? ortaya ç?kar.
10-Do?al kaynaklar?n a??r? kullan?m? ile do?al kaynaklar tez tükenir.
11-Artan nüfusu beslemek için topra??n a??r? kullan?lmas? toprak erozyonunu h?zland?r?r.

L?SE 2 SAYFA 69 ETK?NL?K ÇALI?MASI



Ülke
Do?um Oran? %0
Ölüm Oran? %0
Do?al art??
Çin
21
7
14
Hindistan
31
10
21
Fransa
13
10
3
Japonya
12
8
4
Kenya
47
10
37
Meksika
17
6
11
?ngiltere
14
12
2
ABD
14
9
5
Türkiye
2004
19,1
6,2
12.9












SORU-1-Bo?luklar? do?al art?? oranlar? ile doldurunuz.

SORU-2-Do?al art?? oran? en yüksek ülke hangisidir.
( Kenya)

SORU-3-Do?al art?? oran? en az olan ülke hangisidir?
( ?ngiltere)

SORU-4-En dengeli nüfus hangi ülkeye aittir?
( ?ngiltere)


Geli?mi? ülkelerde do?um oranlar?na örnekler.

Rusya’da Kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 1.27 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),

?sveç’tekad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 1.53 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),
Çin’de Kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 1.82 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),
ABD’de kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 2.06 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),
?ngiltere’de Kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 1.73 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),
Japonya’da kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 1.41 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini),

Geli?memi? ülkelerde bu oranlar ileri ülkelere göre yüksek olmakla beraber son y?larda önemli dü?ü?ler olmaktad?r. Bu ülkelerde do?urganl?k oran? 1970 lerde 6,7 den, 2,6 ya kadar dü?mü?tür. Geli?memi? ülkelerde do?um oranlar?na örnekler:

Zimbabwe’de kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s? 3.28 çocuk (2001 tahmini) ,
Uganda’da kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s? 6.88 çocuk (2001 tahmini),
Sudan’da kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 5.35 çocuk
Somali’de kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 7.11 çocuk
Suudi Arabistan’da kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 6.25 çocuk,
Honduras’ta kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 4.15 çocuk/1 kad?n (2001 tahmini)
Türkiye’de kad?n ba??na Ortalama çocuk say?s?: 2.46 bebek (2002 tahminleri), 2004 y?l? için - 2,21

L?SE 2 SAYFA 70 ETK?NL?K ÇALI?MASI -1-

SORU-1-Do?urganl?k oranlar?nda dü?ü?ün nedenleri nelerdir?
1-E?itim seviyesinin artmas?,
2-Nüfus planlamas?n?n yap?lmaya ba?lanmas?,
3-Kad?n?n çal??ma hayat?ndaki yerinin artmas?,
4-Sanayile?me ve kentle?menin etkileri,
5-Ki?i ba??na dü?en milli gelir miktar?n?n artmas? ve ya?am ?artlar?n?n iyile?mesi,
6-Erken evlenmelerin önlenmesi
Do?urganl?k h?z?, e?itime, kültüre ve ekonomik geli?ime ba?l? olarak de?i?ir. Ekonominin tar?m ve hayvanc?l??a dayal? oldu?u, e?itim ve kültür düzeyinin geri oldu?u ülke ve bölgelerde do?urganl?k h?z? fazlad?r. Ayr?ca k?rsal kesimde do?urganl?k h?z? kentlere göre daha yüksektir. Do?urganl?k oranlar? kad?nlar?n ya?? ve e?itimi, çal??ma hayat?ndaki yerine göre de?i?ir. Kad?nlar?n e?itimi yükseldikçe, ya?? artt?kça, çal??ma hayat?nda yer ald?kça do?um oranlar? dü?mektedir.

SORU-2-Nüfusun de?i?iminde etkin olan faktörler nelerdir?

1- Do?umlar. 2- Ölümler. 3- Göçler. 4- Ülke s?n?rlar?nda meydana gelen de?i?meler.


SORU-3-Ülkelerin hayat standartlar?n?n yükselmesi do?um ve ölüm oranlar?n? nas?l etkilemektedir?

Ülkelerde hayat standard? yükseldikçe sanayile?me ve kentle?me artt?kça sa?l?k ve beslenme ?artlar? iyile?meye, e?itim seviyeleri artmaya ve kad?nlar çal?? hayat?na girmeye ba?layacakt?r. Bu özellikler do?um oranlar?n?n azalmas?na neden olacakt?r.

Yine mevcut ?artlar?n iyile?mesi insan ömrünü uzatacak insan ölümlerini azalt?c? etkide bulunacakt?r.

Etkinlik Çal??mas?:-2-

Ülkelerin nüfus art??lar? sadece do?um ve ölümlere ba?l? de?ildir.



• Jamaika
• Hong-Kong
• Do?um oran?
• %0 27
• Do?um oran?
• %0 18
• Ölüm oran?
• %0 6
• Ölüm oran?
• %0 5
• Do?al art??
• %021
• Do?al art??
• %0 13
• Gerçek y?ll?k nüfus art???
• %0 12
• Gerçek y?ll?k nüfus art???
• %0 33

Jamaika i? imkanlar?n?n yetersiz oldu?u daha çevre bölgelere i?çi göçü veren bir özellik gösterirken,Hong-Kong ise daha çok mevcut geli?imi ile çevre bölgelerden göç alma özelli?i göstermi?tir.
Burada Jamaika’da do?al art?? %0 21 iken Gerçek art???n %0 12 olmas? bu ülkenin d??ar? göç verdi?ini gösterir. (% 09 nüfus göç vermi?tir); Buna kar??l?k Hong- Kong ta ise do?al art?? % 013 iken, gerçek art???n % 33 olmas? burada ülkenin d??ar?dan göç ald???n? gösterir.

10.SINIFLAR ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 71 A?a??daki sorular? harita 11 ve dünya siyasi haritas?ndan faydalanarak cevapland?r?n?z.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 1006x417.

Dünya nüfus da??l?m haritas?

SORU-1- Dünyan?n her taraf?nda nüfus art?? oranlar? ayn?m?d?r?

Her yerde nüfus art?? oranlar? ayn? de?ildir.Dünya ülkelerinin geli?mi?lik yap?lar? birbirinden farkl? oldu?u için nüfus art?? oranlar? da birbirinden farkl?d?r.


SORU-2-Nüfus art???n?n yüksek oldu?u ülkeler veya alanlar nerelerdir?

Afrika ülkeleri, Orta do?u ülkeleri, Güney ve güney do?u Asya ülkeleri, Latin ve Orta Amerika ülkeleri ( Arabistan, Kenya, Kuveyt, Nijerya, Andora, Libya, Suriye vb.)
Bu ülkelerde en önemli art?? nedeni do?um oralar?n?n çok yüksek olmas?,geli?mi?lik durumlar?n?n çok iyi olmamas? ,e?itim seviyesinin dü?ük olmas? etkili olmu?tur.Ayr?ca bu ülkelerde de hayat ?artlar?n?n iyile?erek ömrün uzamas? da son y?llarda art?? etkili olmaktad?r.


SORU-3-Nüfus art?? oranlar?n?n dü?ük oldu?u ülkeler hangileri ve nedenleri?

ABD, Rusya, Kuzey ve Bat? Avrupa ülkeleri, Balkan ülkeleri, Yeni Zelanda vb.
Bu ülkelerde art???n dü?ük olmas?n en büyük do?um oranlar?n?n dü?ük olmas?d?r.Geli?mi?lik durumlar? iyidir,kad?n?n i? hayat?ndaki rolü fazlad?r.Ya?am standartlar? yüksektir aileye bak?? aç?s? daha çok bireysel ya?am de?erlerine dayan?r.Erken ya?ata evlenmeler söz konusu de?ildir ?eklinde aç?klanabilir.


SORU-4- Nüfus art??lar? gelecekte nas?l bir seyir izleyecektir?

Dünyada nüfus art??lar?n?n ço?unun geli?mekte olan ülkelerden kaynaklanmas? beklenmektedir. Dünya nüfusunu 2 milyardan 5 milyara ç?karan ilk büyüme dalgas?ndan sonra, Dünyada önümüzdeki otuz y?lda h?zl? at?? devam edecektir.( 1995’den 2025’e kadar) Bu da 5,7 milyar insandan 8,3 milyar nüfusa ula?mas? demektir.

Dünya nüfusunun ço?unun bulundu?u merkez üssü Asya olan kuzey( Asya, Avrupa ) nüfus a??rl???, gelecek y?llarda yön de?i?tirip; güneye ( Afrika ve güney Amerika) kayacakt?r. Bu kadar e?itsiz bir da??l?m 30 y?l içerisinde yeryüzünün ?eklini bir hayli de?i?tirecektir.

Afrika nüfusu 1950 de 221 milyondan önündeki 70 y?lda yani 2020 lerde1,6 milyara ç?karak tam 7 kat artmas? beklenmektedir. Latin Amerika’n?n nüfusun da 4,5 kat art?? göstermesi, Bu iki k?ta 2025 y?l?nda dünya nüfusunun yüzde 28’ini bar?nd?r?yor olmas? beklenmektedir. Oysa 1950 y?l?nda iki k?tada dünya nüfusunun sadece yüzde 15’i ya??yordu.

Avrupa’ya gelince k?ta 1950 y?l?nda dünya nüfusunun yüzde 16’s?na sahipti. K?tada nüfus art???n?n yava?lamas? hatta baz? ülkelerde dura?an veya eksilen yap?da olmas?ndan dolay? dünya nüfusu içindeki pay? azalarak 2025 y?l?nda de sadece yüzde 6’s?na sahip olacakt?r.
Güney ülkeleri ( Afrika Ve güney Amerika) bir taraftan nüfuslar?n?n büyük oranda artt???n? görülürken, öte yandan, do?urganl???n h?zl? dü?ü? göstermesi ve ortalama ömrün uzamas?ndan dolay? nüfus yap?lar?nda ya?l?lar?n oran?n?n yükseldi?ini de göreceklerdir.

Çin’de 1957–1990 ars? 15 ya??ndan küçük olanlar?n toplam nüfus içindeki pay? yüzde 40’dan yüzde 26’ya dü?mü?, 2020 y?l?nda da yüzde 12’ye dü?ecektir. 65 ya??ndan büyük olanlar?n Çin nüfusundaki oran? 1990’da yüzde 6 iken, 2025 y?l?nda iki misline ç?kacak yüzde 13 oran?yla Avrupa seviyesine ula?acakt?r. Bu geli?im Avrupa’da yüz y?l sürerken Çin ve di?er baz? güney ülkelerinde ayn? geli?im sadece 25 y?lda gerçekle?ecektir.

SORU-5-Geli?mi?lik düzeyi ile nüfus aras?nda nas?l bir ili?ki vard?r.

Geli?mi? ülkeler ekonomik yap?lar?n? sa?lamla?t?rm?? ya?am ko?ullar?n?n yüksek oldu?u i? imkanlar? bak?m?ndan avantajl? ülkelerdir.Bu bölgeler mevcut yap?lar?ndan dolay? göç almaya müsayit bölgeler yada insanlar?n yerle?me için tercih etti?i alanlard?r.Ancak bu ülkelerde mevcut standartlar?n yüksek olmas? e?itim seviyesinin iyi olmas? kad?n?n i? hayat?ndaki rolünün fazla olmas?ndan dolay? do?um oranlar? dü?üktür.Nüfusu fazla ancak nüfus art?? h?z? dü?ük hatta eksilere do?ru giden bir yap?dad?r.

Geri kalm?? ülkeler de ise mevcut ekonomik yap?n?n yetersiz olmas? sa?l?k ?artlar?n?n iyi olmamas? kad?n?n i? hayat?ndaki rolünün az olmas? aile planlamas? konusunda yeterli alt yap?ya sahip olmad?klar?ndan dolay? ciddi bir nüfus ve nüfus art?? oran?n? vard?r.

SORU-6-Sa?l?k ko?ullar? dünya nüfus art?? oranlar?n? nas?l etkilemi?tir.

Sa?l?k ?artlar?n?n iyile?mesi bula??c? hastal?k ve benzeri sebeplerden dolay? ölen bebek say?s?n? azalt?r.?nsan ömrüne uzat?c? etkide bulunur buda dünyada nüfus art?? oran?n? art?rc? etkide bulunmas?na sebep olur.

10.SINIF SAYFA 74 ETK?NL?K ÇALI?MASI


SORU-1- Bu bilgileri kullanarak 1.ci için geri kalm?? 2.için geli?mi? ülke piramiti çizilebilir.

SORU-2-Tablodaki veriler ve bu piramide bakarak bu ülkelerin nüfuslar? ile ilgili hangi özellikleri belirleyebiliriz.

Nüfus piramitlerinden neler elde edilir:

1.Ülkelerin toplam nüfusu,
2.Kad?n erkek say?lar? ve toplam nüfusa oranlar?,
3.Nüfus basamaklar? ( Çocuk, yeti?kin, ya?l?) ve bunlar?n birbirlerine oranlar?
4.Ülkedeki do?um ve ölüm oranlar?,
5.Çal??ma ça??ndaki nüfus miktar? ve tüketici nüfusa oran?,
6.Ülkelerin geli?mi?lik düzeyi,
7.Ülkelerin farkl? y?llarda ki grafikleri kar??la?t?r?larak nüfus yap?s?nda meydana gelen geli?meler gözlenebilir.
8.Ülkelere göre nüfus hareketleri gözlenebilir.

SORU-3- Belirlenen özelliklerden bu ülkelerin geli?mi?lik düzeyi ile ilgili neler söyleyebiliriz.

I. Ülkenin nüfus piramidi düzgün üçgene benzemektedir. Bu piramitte, do?um ve ölüm oranlar?n?n yüksek oldu?u, geri kalm?? ülkelerin nüfus yap?s?n? göstermektedir.

II: Ülkenin nüfus piramidi Ar? kovan?na benzer ?ekildedir. Bu piramit do?um ve ölüm oranlar?n?n dü?ük oldu?u, endüstrisi geli?mi? ülkelerin nüfus yap?s?n? göstermektedir.

SORU4- Bu tür piramitlere benzer özellikteki ülkeler belirleyiniz.

1. piramide örnek olarak, ?ran, Irak, Somali, Uganda, Libya, Arabistan, Kenya, Banglade? vb
2. Piramide benzer, ?ngiltere, Fransa, ABD, Kanada, Almanya, Hollanda, Belçika, ?sveç, Norveç, ?sviçre vb.



L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 76-77 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

A?a??daki sorular? kitab?n?zdaki dünya ortalama ya?am süresi da??l?? haritas?n? inceleyerek cevapland?r?n?z.

SORU-1- Ortalama ya?am süresinin en yüksek oldu?u k?ta ve ülkeleri bulunuz,

Haritada verilen lejant anahtar?ndaki renkler yorumland???nda kar??m?za a?a??daki yorumlar ç?kar.Bu çal??madan faydalan?rken atlas kullanarak bu ülkelerin yerlerini bulman?z sizin menfaatinize olacakt?r.

Avusturalya, Yeni Zelanda,

Kuzey Amerika ( Kanada, ABD) Meksika, Güney Amerika’da ?ili, Arjantin, Uruguay, Paraguay, Kolombiya, Ekvator, Kostarika, Venezuela, Panama, Frans?z Guyana’s?.
Avrupa’da:
Kuzey Avrupa ülkeleri ( Finlandiya, ?sveç, Norveç, Danimarka) Bat? Avrupa’da ?ngiltere, Fransa, ?spanya, Portekiz, Almanya, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, Avusturya, ?sviçre, Güneyde ?talya, Yunanistan,

Asya’da Çin, Japonya, Güney Kore, Malezya, Filipinler

Neden:Bu ülkeler geli?me ?artlar?n? tamamlam?? sa?l?k ?arlar?n?n ve beslenme ?artlar?n?n çok iyi durumda oldu?u insanlar?n ya?am standartlar?n?n yüksek oldu?u ,bundan dolay? ölüm oranlar?n?n dü?ük oldu?u ülkelerdir.

SORU-2- Ortalama ya?am süresinin en dü?ük oldu?u k?ta ve ülkeleri bulunuz,


Afrika K?tas?, ( Kuzey Afrika D???nda tamam?),Asya’da Hindistan, Yemen, Irak, Kazakistan, Papua Yeni Gine, Nepal, Banglade?, Kamboçya, Laos, Vietnam

Neden :Bu ülkelerde sa?l?k ve beslenme ?artlar?n?n iyi olmamas?, önemli bir k?sm?n?n açl?k çekmesi, salg?n hastal?klara maruz kalmalar? ve bir k?sm? da sürekli sava?lar?n içinde olmas?.

SORU-3- Ülkemizin ortalama ömür yönünden durumu ve di?er ülkeler aras?ndaki yeri nedir.

Ülkemiz 65- 69 y?l olan ortalama ömür grubuna girmektedir. Ülkemiz hayat seviyesi çok iyi olan ülkelere göre az olmakla beraber, geli?memi? ülkelerden daha iyi durumdad?r.

D?E verilerine göre 2004 y?l? itibari ile Erkeklerde 68,8y?l, kad?nlarda 73,6, toplam ortalamada 71,1 y?l olarak tahmin edilmektedir.


L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 77 ETK?NL?K ÇALI?MASI:

SORU-1-Bir ülkenin kalk?nmas?nda nüfus nas?l bir etkiye sahiptir?

Nüfus art??? ekonomiye yapt??? olumlu katk?lar:
1.Mal ve hizmetlere talep artar.
2.Yeni sanayi kollar?n?n do?mas?na yol açar,
3.??çi ücretleri dü?er,
4.Vergi gelirleri artar.
5.Piyasa geni?ler, yeni yat?r?m sahalar? aç?l?r,
6.Askeri savunmada önemlidir

Nüfus art?? h?z? dü?ük olursa ne gibi sonuçlara yol açar:
1-Nüfus say?s? azal?r.
2-Ya?l? nüfus artarak, nüfus dinamik özelli?ini yitirir.
3-?? gücü Azalmas? veya s?k?nt?s? ba?lar.
4-Ülkenin gelece?i tehlikeye girer.

Nüfusun fazla olmas?:
1.??sizlik sorununu olu?mas?na,
2.milli gelirden al?nan pay?n azalmas?,
3-Ülke kalk?nma h?z?n?n dü?mesine,
4-Nüfus hareketlerinin (Göç hareketleri)artmas?na,
5.Konut yetersizli?i ve gecekondula?ma ve çarp?k kentle?me sorunlar?n?n olu?mas?na,
6-Çevre sorunlar?n?n artmas?na,
7-E?itim ve sa?l?k hizmetlerinde aksamalar vb sorunlar? olu?turur.

Ülke kaynaklar? mevcut nüfus potansiyelini kald?rabilecek potansiyele sahip ve bu potansiyel do?ru kullan?l?rsa nüfus bir avantajd?r.Ancak ülke kaynaklar?n?n daha önünde bir nüfus potansiyeline sahip ülkeler mevcut imkanlar? da iyi kullanamazsa bu ülke içerisinde çe?itli sosyal ve ekonomik sorunlara yol açar.Baz? geli?mi? ülkelerde nüfus potansiyelinin gittikçe ya?lanmas? do?rum oranlar?n?n dü?mesi nüfusun ya?lanmas? ülke için ileriki dönemlerde ciddi s?k?nt?lar olu?turur.Ülke geli?meye müsayit bir alt yap?ya sahipse genç nüfus dinami?i o ülkenin kalk?nmas?nda olumlu rol oynar.

SORU-2-Do?al kaynaklar?n kullan?m? ile nüfus aras?nda nas?l bir ili?ki vard?r?

Do?al kaynaklar?n kullan?m? nüfus ile do?rudan ba?lant?l?d?r.Nüfus potansiyelinin yüksek olmas? mevcut kaynaklar?n daha fazla kullan?lmas?na ve daha erken tüketilmesine yol açar.D?? ülkelerden ithalat? artt?r?r buda ülke ekonomisi için olumsuz bir etkidir.
Artan nüfusu beslemek için topra??n a??r? kullan?lmas? toprak erozyonunu h?zland?r?r.

SORU-3- Sava?lar?n ülke nüfuslar? ve cinsiyetlere da??l?m?nda etkisi nedir?
Sava?larda genel olarak erkek nüfusun cepheler gitmesi ve buralarda kay?plar vermesinden dolay? nüfusun içinde pay? dü?er ve sava? y?llar?nda ve kad?n nüfusun fazla oldu?u görülür. Ayr?ca sava? y?llar?nda evlenmeler ve do?umlar azal?r. Bu yüzden genel nüfus art??? ve do?urganl?k oranlar? dü?er. Sava?larda özellikle y?k?m çok olmakta ölü oranlar? artarak nüfus azalmas?na da neden olmaktad?r.

SORU-4- A?a??daki tabloda bo? olan kutucuklar? uygun bilgilerle doldurunuz.



Ekonomik geli?mi?lik düzeyi
Nüfus art?? oranlar? %0
Art?? nedeni
Kalk?nma durumu
Geli?mekte olan ülkeler
20- den yukar?da
Do?um oranlar?n?n yüksek olmas?
Kalk?nma h?zlar? dü?üktür. Çünkü nüfus art? oranlar? yüksek olmas?ndan dolay? kaynaklar?n?n demografik yat?r?mlara harcalar.
Geli?mi? ülkeler
10 - dan daha az
Hayat standard? yüksek ve sa?l?k iyi ölümlerin dü?ük olmas?
Kalk?nma h?zlar? yüksektir. Çünkü demografik yat?r?m az, çal??an nüfus fazla üretim fazlad?r.

10.SINIF SAYFA 78-79 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI

A?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

SORU-1-Nüfus art???n?n olumlu ve olumsuz sonuçlar?n? yaz?n?z.

Nüfus art???n?n olumlu sonuçlar?

1.Üretim artar.
2.Vergi gelirleri artar.
3.Mal ve hizmetlere talep artar.
4.Yeni endüstri dallar? do?ar.
5.??çi ücretleri ucuzlar.
6.?hracatta rekabet kolayla??r.
Nüfus art???n?n olumsuz sonuçlar?

1.??sizlik artar.
2.Kalk?nma h?z? dü?er.
3.Ki?i ba??na dü?en milli gelir azal?r.
4.Tasarruflar azal?r.
5.Tüketim artar.
6.?ç ve d?? göçler artar.
7.?nsanlar?n temel ihtiyaçlar?n?n kar??lanmas? zorla??r.
8.?hracat azal?r.
9.Demo?rafik (nüfusa ba?l?) yat?r?mlar artar.
10.Çevre kirlenmesi artar.
11.Belediye hizmetleri zorla??r.


SORU-2-Co?rafi konum ve iklim ko?ullar?n?n nüfus da??l??? üzerinde nas?l bir etki sahiptir.
Co?rafi konum ve iklim özellikleri elveri?li olan bölgeler dünya üzerinde sanayi ticaret tar?m faaliyetlerinin geli?ti?i noktalard?r.Bu nedenle bu alanlar yo?un nüfus çeker.

Konum özellikleri olarak orta ku?ak ve kutup ku?a?? civar?nda iki ülkeyi kar??la?t?rd???m?zda orta ku?ak ülkesi daha uygun ya?am ko?ullar?na sahiptir bu nedenle daha yo?un nüfusludur.

?klim ?artlar? bak?m?ndan a??r? s?cak ve nemli tropikal bölge ile çöl,ve kutup ikliminin görüldü?ü alanlar farkl? bir sebep yoksa seyrek nüfusludur.?klim ko?ullar? elveri?li olan ?l?man iklimler daha fazla nüfus çeker.

SORU-3-Nüfus say?mlar?nda hangi bilgileri ö?renebiliriz.

1.Nüfusun say?s?,
2.Art?? h?z?,
3.K?r – kent nüfus özelli?i,
4.Ya? gruplar?na göre da??l?m,
5.Cinsiyet durumuna göre da??l?m,
6.Nüfusun e?itim durumu,
7.Nüfus hareketleri (?ç ve d?? göçler),
8.Aktif nüfus özelli?i,( Üretici- tüketici nüfus)
9.Nüfusun meslek gruplar?na da??l?m? yani sosyo ekonomik yap?s? ö?renilir


SORU-4-Kuzey yar?m kürede nüfusun Güney Yar?m küreye oranla fazla olmas?n?n nedenlerini aç?klay?n?z.

Kuzey yar?m kürde karalar?n oran? güney yar?m küreden fazlad?r.?nsanlar için en do?al ya?am ortam? karalar üzerindedir.Bu noktadan yola ç?karak yerle?melerin ço?u kuzey yar?m kürde yer al?r nüfus da bu noktalarda artmaktad?r.


SORU-5-Nüfus art?? h?z?n? dü?üren sebebler nelerdir.

Nüfus art?? h?z?n? dü?üren etkenler

1.Do?umlar?n azalmas?
2.Sanayile?me,?ehirle?me
3.Evliliklerin ve erken evliliklerin azalmas?
4.Kitle ileti?im araçlar? arac?l???yla e?itimin artmas?
5.Ya?am standartlar?n?n yükselmesi
6.Sava?lar,Bula??c? hastal?klar,afetler
7.Kad?n?n çal??ma hayat?ndaki yerinin artmas?

SORU-6-Ba??ml? nüfus oran?n? belirleyen temel etken nedir.
Do?um oranlar?d?r.Do?um oranlar? yüksek olan ülkelerde çocuk ve genç nüfus oran? ba??ml? nüfusun fazlal???n? belirler bu durum do?umlarla ilgilidir.


SORU-7-Geli?mi? bir ülkenin nüfus yap?s?n? aç?klay?n?z.

1. Geli?mi? ülkelerde, nüfusun büyük bölümü sanayi sektöründe ve hizmet sektöründe çal???r.
2. Tar?mda çal??an nüfus ortalama olarak % 2 - % 5 oran?ndad?r. Tar?msal üretim fazlad?r.
3. E?itim, sa?l?k, altyap?, bar?nma hizmetleri oldukça geli?mi?tir.
4. Kent nüfus oran? % 95 civar?ndayken, k?r nüfusu % 5 civar?ndad?r.
5. Ülke içi nüfus hareketleri, yani iç göç çok dü?ük oranlardad?r.
6. D?? göç al?m?, ülke d???na göç verme oran?ndan çok daha fazlad?r.
7. Geli?mi? ülkelerin nüfus piramidi çan e?risine benzer
8. Do?um oranlar? dü?ük, bebek ve çocuk ölümü çok azd?r. Ortalama ya?am süresi fazlad?r.
9. Do?al nüfus art?? h?z? dü?üktür.
10. Zengin ülkelerdir.
11. Nüfusun ya?lanmas? söz konusudur.
12. Toplam nüfusunun önemli bir bölümünü orta ya? ve ya?l? nüfus grubu olu?turur.
13. Geli?mi? ülkelerin nüfus piramidinde 80’li, 90’l? ya? gruplar? önemli bir yer tutar.
14. Geli?mi? bir ülkede piramidin taban? ile önceki dönemler aras?nda pek bir de?i?im yoktur. Ülkenin özel ?artlar?na göre, do?umlarda önemsiz miktarlarda art?? yada azal?? görülebilir. (Belçika, 2000)
15. Do?um oranlar? dü?ük, bebek ve çocuk ölümü çok azd?r.
16. Ortalama ya?am süresi fazlad?r.
17. Nüfusun do?al art?? h?z? dü?üktür.
18. Toplam nüfusunun önemli bir bölümünü orta ya? ve ya?l? nüfus grubu olu?turur.
19. Geli?mi? bir ülkede piramidin ya?l? nüfusu gösteren üst k?s?mlar? geni? say?labilecek bir biçimdedir.
20. Geli?mi? ülkelerin nüfus piramidi çan e?risine benzer.



A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz.

1-Azd?r 2-Okyanusya,Antartika 3-Asya ve Avrupa 4-Kentlerde 5-Do?um Ve Ölüm

6-Ya?l? 7-Genç


A?a??daki ifadelerden do?ru olanlar?n yan?na D ,yanl?? olanlar?n yan?na Y harfini yaz?n?z.
1-D 2-D 3-D 4-D 5-D 6-Y 7-D

A?a??daki çoktan seçmeli sorular? cevapland?r?n?z.

1-B
2-D
3-D
4-E
5-C
6-D
7-B
8-C

GEÇM??TEN GÜNÜMÜZE ÖNEML? GÖÇLER VE GÖÇ H?KAYELER? GÖÇLER?N NEDENLER? VE SONUÇLARI

SAYFA 82-87 ARASI ETK?NL?KLER ?Ç?N YARDIMCI B?LG?LER
GÖÇ: ?nsanlar?n do?al, ekonomik, sosyal ve siyasal nedenlerden dolay? sürekli ya?ad??? yerlerden ba?ka yerlere tolu olarak veya bireysel olarak yerle?meleri olay?naGöçdenir.
Göç olay?n?n temelindeki faktör insanlar?n geçimlerini sa?lamak için tar?m, hayvanc?l?k, aç?s?ndan elveri?li yerleri elde etme iste?idir.

?nsanlar?n nüfuslar? art?nca do?al kaynaklar artan nüfusu beslemekte yetersiz oldu?u yerlerden, tar?m hayvanc?l?k potansiyeli fazla olan yerlere do?ru gitmektedirler.
Göçler bireysel veya toplu olabilir. Bu olay sürekli veya geçici olabilir. Göç olaylar? bazen gönüllü, bazen de zorunlu olabilir. Göçler bazen k?sa mesafeli oldu?u gibi, bazen de uzun mesafelerde gerçekle?ebilir.
Göç ?le ilgili kavramlar:
?ç göç: Ülke s?n?rlar? içindeki belirli alanlar (il, bölge v.b.) aras?ndaki nüfus hareketlili?i iç göç olarak tan?mlanmaktad?r.
Mevsimlik Göç:K?rsal kesimdeki baz? ailelerin büyük ?ehirlere, tar?m?n yo?un olarak yap?ld??? yerlere, yaz turizminin geli?ti?i yerlere bir müddet çal??mak üzere göç etmeleri ile gerçekle?ir.
D?? Göç:Bir ülkeden di?er bir ülkeye yap?lan göçlere d?? göç denir.Göçlerin co?rafya aç?s?ndan önemi:

1-Nüfusu art?rma ve azaltma etkisi vard?r. Bir bölgedeki nüfusun, artmas?nda veya azalmas?nda göçlerin büyük etkisi vard?r. 2- Nüfusun da??l???n? etkileyerek co?rafyay? de?i?tirmektedir. Bu yüzden de co?rafyan?n konusunu olu?turur.


1-Türklerin Anayurdu Orta Asya’dan Göçü:

Türklerin ilk yurdu: Türklerin ilk ve anayurdu Orta Asya’d?r. Orta Asya’n?n s?n?rlar? ?öyledir: Do?uda Kingan ( Kad?rgan ) Da?lar?, Güneyde Hindiku?, Karanl?k da?lar?, Bat?da Hazar Gölü, Kuzeyde Sibirya ovalar? ile çevrili toprak parças?d?r.
Türklerin burada ya?ay??lar?
Türklerin Orta Asya‘da ki ya?ay??lar?n?n, bulunduklar? yerin iklimi, bitki örtüsü ve yeryüzü ?ekilleri belirlemi?ti. Bu nedenle Türkler, ana yurtta, tar?m ticaret ve daha çok hayvanc?l?kla geçinirlerdi.
Türklerin Yerle?tikleri Bölgeler
Orta Asya ‘da ya?ayan Türkler çe?itli nedenlerle ana yurtlar?ndan göç ettiler. Tarihte buna Büyük Göçler diyoruz. Göçlerin en büyük nedeni ekonomik nedenlerdir. Dünyada iklim ?arlar?n?n de?i?meye ba?lamas? ile Buzullar?n kuzeye ekilmesi ile Orta Asya da s?cakl???n artmas? kurakl?k ve çölle?meye yol açm??t?r. Yurtlar?nda iklim de?i?ikli?i sonucu olu?an kurakl?k, topraklar? verimsizle?tirdi. Ortaya ç?kan geçim s?k?nt?s? ve artan nüfusa topraklar?n yetmemesi göçe neden olmu?tur. Ço?unlu?unu Türklerin olu?turdu?u insan gruplar? çe?itli yönlere do?ru göç etmi?lerdir.
Türk Göçlerinin nedenlerini;
1-?klim ko?ullar? ve ekonomik güçlükler,
2-Türk boylar? aras?ndaki mücadeleler ve d?? bask?lar ?eklinde özetleyebiliriz.
3-At?n evcille?tirilmi? olmas?, araba ve tekerle?in bilinmesi göçleri kolayla?t?rm??t?r.



Göç Yollar?:
1.Göç eden Türklerin bir k?sm? Maveraünnehir'e ( Seyhun – Ceyhun aras? ),
2.Bir k?sm? Ural da?lar? ile Volga ( ?til ) ?rma?? boylar?na gittiler.
3.Do?uya gidenler ise Altay da?lar? taraflar?na, ba?kalar? da Çin’de Kansu bölgesine ve
4.Uzak do?u ülkelerine,
5.Güneye gidenler ise Hindistan, Afganistan ve Çin’e yerle?tiler.
6.Kuzeye gidenler Sibirya’ya,
7.Bat?ya gidenlerin bir k?sm? Hazar denizi’nin kuzeyinden Karadeniz’in kuzeyi ve Avrupa’ya, Bir k?sm? da Hazar Denizi’nin Güneyinden ?ran, Irak, Suriye, M?s?r, Anadolu’ya do?ru oldu.
8.Göçler uygarl?klar?n yay?lmas?na yeni kültürlerin do?mas?na neden oldu. Göç etmeyen Türk boylar? yurtta kald?lar, burada devletler kurdular.
9.Göç eden kavimler ise gittikleri bölgelerdeki kavimleri s?k??t?rarak onlar? da göçe zorlad?lar.
Kavimler Göçü:
Asya Hun Devleti’nin y?k?lmas?ndan sonra Hunlar da??ld?. Hunlar’?n bir bölümü Balka? gölü ile Aral gölü aras?ndaki topraklarda ya?amaya devam etti. Aral gölü civar?nda 200 sene kadar hayatlar?n? sürdüren Bat? Hunlar?n?n nüfuslar? artt?. Topraklar? yetersiz kalmaya ba?lad?. Ba?ka Türk Boylar?n?n kat?lmas?yla güçlendiler. MS. 374 y?l?nda Volga (?til) nehrini a?arak Bat?'ya (Avrupa'ya) do?ru ilerlemeye ba?lad?lar.
Bu y?llarda, Karpat Da?lar?n?n kuzeyinde Lombardlar, Güney Rusya`da Ostrogotlar ve Vizigotlar, Macaristan’da Vandallar Ren ve Elbe aras?nda Ang?llar ve Saksonlar Yukar? Ren boylannda Franklar Tuna ve Ren nehrinin kesi?ti?i m?nt?kada ise Almanlar ya?amakta idiler.
Türklerin bu ilerlemeleri kar??s?nda önlerinde bulunan Vizigot, Ostrogot, Vandal, Sakson, Frank, Germen gibi birçok kavim hareketlenerek Türklerden kaçmaya ba?lad?lar. Hun bask?s? kar??s?nda bu sayd???m?z gruplar Roma topraklar?na girdiler. Romal?lar kendilerinden olmayan bu insanlara barbar diyorlard?. Barbar ak?nlar? Roma’da büyük bir y?k?ma yol açt?.
Böylece Bat? Hun Türklerinin, sebep oldu?u Avrupa’n?n siyasi haritas?n?n de?i?mesine neden olan ve toplumlar? etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir ( 375 ).
Bu arada Ang?llar ve Saksonlar Büyük Britanya adas?na, Franklar Fransa`ya, Gotlar ?spanya' ya, di?er kavimler de uygun yerlere giderek bat?n?n bugünkü etnik ve siyasal yap???n? olu?turmaya ba?lad?lar. Yurt bulmak isteyen büyük nüfus hareketlerinin yaratt??? siyasal istikrars?zl?k ve terör uzun y?llar etkinli?ini sürdürdü. ?nsanl???n en uzun dönemi olan ilk ça?, bu karma?a içinde sessizce kapan?rken tüm Orta Ça? boyunca etkinli?ini sürdürecek olan Feodalizm kökle?meye ba?lad?.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x553.

Haritan?n büyük hali için t?klay?n?z:
Kavimler göçü sonunda:
1)- Roma ?mparatorlu?u; Do?u ve Bat? Roma ?mparatorlu?u olmak üzere ikiye ayr?ld?.(395). Bat? Roma ?mparatorlu?u 476 y?l?nda bu Germen kavimleri taraf?ndan y?k?ld?.
2)- Avrupa'n?n etnik yap?s? de?i?ti. (Germen kavimlerinin Avrupa'daki yerli kavimlerle kar??mas? sonucu yeni milletler ortaya ç?kt?.)
3)-Bu göçlerin sonunda Tuna nehri boylar?na kadar gelen Türkler Avrupa'da Bat? Hun Devleti’ni (Avrupa Hun) kurdular.
4)- ?ngiltere, Fransa gibi Avrupa devletlerinin temeli at?ld?.
5)- Avrupa'da Feodalite ( Derebeylik) rejimi ortaya ç?kt?.
6)- ?lk ça? kapand?, Ortaça? ba?lad?.
YEN?DÜNYAYA GÖÇLER:
Co?rafi Ke?ifler: Co?rafi Ke?ifler, 15.yüzy?l ve 16. yüzy?llarda Avrupal?lar taraf?ndan yeni ticaret yollar?n?n bulunmas? amac?yla ba?latt?klar? ve yeni okyanuslar?n ve k?talar?n bulunmas?yla gerçekle?mi? olan ke?ifleri ifade eder.Bu ke?ifler özellikle 15.yüzy?ldan itibaren aç?k bir ?ekilde ekonomik nedenlerdenkaynaklanm??t?r.

http://s.azbuz.com/uploads/
Ke?fedilen yerlere, özellikle Amerika'ya Avrupa'dan pek çok insan göç etti. Avrupa kültür ve uygarl??? yeni yay?lma alanlar? buldu.
??te bu ke?ifler sonunda bulunan yeni k?talara veya kara parçalar?na ba?ta Amerika olmak üzere Avrupa’dan göçler ba?lad?. Yakla??k 60 milyon insan bu nedenle yer de?i?tirdi.
Avrupal?larke?ifler sonucunda yeni k?talara yay?lma ve onlar?n zenginlik kaynaklar?n? ele geçirme olana?? elde etmi?tir. Avrupa dü?üncesi ve kültürü, evrensel bir de?er olarak bu süreçten itibaren yay?lmaya ve egemen k?l?nmaya ba?lanm??t?r. Bunu yaparken Avrupal?lar, yerli halklar? ve yerel ya?am? da??tm?? ve hatta yok etmi?, Avrupa kültürünü egemen k?lma sürecini ?ekillendirmi?tir.Klasik Sömürgecilik olarak bilinen sömürgecilik süreci bu dönemle ba?lam??t?r. Avrupal?lar ke?fedilen k?talarda kolonilerkurmu?lard?r. Özellikle ?ngiliz ve Frans?zlar kuzey Amerika’da, ?spanyollar ise Güney Amerika’da koloniler kurdular.
Bu göçlerle Amerika’da yeni devletlerin kurulmas? dünya tarihinde önemli de?i?melere neden oldu. Özellikle sanayi ink?lâb? sonucu geli?en teknoloji ile bu k?taya göçler yo?unla?t?.
Avrupa’dan Amerika’ya insanlar?n gitme nedenleri;
1- Siyasi bask?lardan kaçmak ve özgürlük ortam?ndan faydalanmak,
2- Dini inançlar?n? özgürce ya?ayabilmek
3- Yenidünyan?n yeni ortam?n? tan?mak ve maceraya at?lmak,
4-Kendi ülkelerinde bulamad?klar? ekonomik ve sosyal imkânlar? yakalayabilmek için
gitmi?lerdir.
MÜBADELE GÖÇLER?: ( Yer De?i?tirme) :
Bir antla?man?n esaslar?na dayan?larak yap?lan, ülke nüfuslar?n?n kar??l?kl? olarak yer de?i?mesi ile olu?an göçlerdir. Örne?in Kurtulu? Sava?? sonras? Yunanistan ile yap?lan anla?malarla ülkemizde ya?ayan Rumlar ile Yunanistan’daki Türkler aras?nda yer de?i?tirme göçleri ya?anm??t?r.




Lozan Bar?? Antla?mas? ile Türkiye ile Yunanistan aras?nda nüfus mübadelesi protokolü imzalanm??t?r. Bu göçler Romanya ile Bulgaristan aras?nda da olmu?tur. Bu protokol ile ?stanbul’daki Rumlar ile Bat? Trakya’daki Türkleri kapsam??t?r.
Bu protokol ile Yunanistan’dan 400.000 Türk Türkiye’ye, Buna kar??l?k Türkiye’den 150.000 Rum Yunanistan’a gitmi?tir. Bu göçler insanlar?n gönüllü olarak yapt?klar? göç hareketleri olmay?p, zorunlu göçlerdir.
Beyin göçü:
Bilim ve tekni?in geli?mesine katk?da bulunabilecek nitelikteki elemanlar? çal??mak üzere ba?ka ülkelere göç emesi olay?na Beyin Göçü denir.

?yi e?itilmi? elemanlar?n daha iyi çal??ma olanaklar? sa?layan ülkelere gitmesiyle olu?an göçlerdir. Az geli?mi? ya da geli?mekte olan ülkelerin nitelikli ki?ilerinin sanayile?mi? ülkelere gitmesidir. Örne?in II. Dünya Sava?? s?ras?nda Alman bilim adamlar?n?n ABD’ye göçü bu türdendir.




Göç veren ülkeler aç?s?ndan en büyük kay?p olarak de?erlendiren göçtür. Ekonomisi geli?memi? ülkelerin yüksek paralar harcayarak yeti?tirdi?i elemanlar ellerinden kaçmaktad?r. Ülkeler aras?nda geli?mi?lik fark?n?n artmas?na neden olmaktad?r. Zor ?artlarda yeti?tirdikleri kaliteli elemanlar? kaybeden geli?mekte olan ülkelerin kalk?nmalar? yava?lamaktad?r.
Özellikle beyin göçü 1960 y?llardan itibaren artmaya ba?lam??t?r. Doktor, mühendis, ekonomist, sanatç? v.b. alan?nda iyi yeti?mi? insanlar?n göç etmesi, ülkemizde de önemli bir sorundur.
En çok Beyin göçü veren ülkeler: Hindistan, Pakistan, Çin, Filipinler, Cezayir, Fas, Tunus, ?ran, Nijerya, orta Asya devletleridir.
En Çok Beyin Göçü alan ülkeler: A.B.D. Kanada, Avustralya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Almanya, Fransa, ?sviçre, ?sveç, Norveç, vb.
Baz? ülkeler beyin göçü al?rken ayn? zamanda beyin göçü verebilir. Kanada bunun en iyi örne?idir. Ülkemize de son y?llarda baz? Orta Asya devletlerinden az say?da yeti?mi? insan gelmektedir.
Avrupa ve ABD’de çok say?da Türk uzman ba?ka ülkeler için çal??maktad?r bu da ülkemiz için bir kay?pt?r.
Beyin göçünün ba?l?ca nedenler:
1.Sanayile?mi? ülkelerin ödedikleri yüksek ücretler
2.Çal??ma ?artlar?n?n kolayl???, teknoloji ve geli?melerden en iyi ?ekilde yararlanma imkân?
3.Göç gönderen ülkede iyi yeti?mi? ki?ilerin kendi alan? ile ilgili uygun i? bulmakta zorlanmalar? veya kariyer yapmakta imkân bulamamalar?.
??çI Göçleri:
Ekonomik geli?menin yava? oldu?u ülkelerde i? olanaklar?n?n az olmas?, bu imkânlar?n geli?ti?i ülkelere ve bölgelere do?ru göçlere neden olmaktad?r. ??sizlik nedeniyle yap?lan göçlere i?gücü göçü denir. ??gücü göçleri mevsimlik, k?sa süreli veya uzun süreli olabilir. Örne?in ülkemizde yaz mevsiminde pamuk i?çilerinin Çukurova’ya gelmesi mevsimlik i?gücü göçüdür.
II. Dünya Sava??ndan sonra y?k?lan Avrupa ekonomisini yeniden kurmak için 1952- 1954 y?llar? aras?nda Almanya, Fransa, Belçika, Avusturya, Hollanda gibi ülkeler kalk?nma hamlesi ba?latm??, bu hamle sonucu yetersiz gelen i?gücünü kar??lamak için d?? ülkelerden i?çi talebinde bulunmak zorunda kalm??lard?r.
1952 de Federal Almanya yabanc? i?çi çal??t?rmaya ba?lam??t?r. Avrupa’da yukar?da say?lan geli?me hamlesi ba?latan ülkelerde Almanya’y? takip ederek yabanc? i?çi çal??t?rmaya ba?lam??lard?r.
Bunlara kar??l?k ise geli?memi? ya da geli?mekte olan ülkelerde ya?anan i?sizlik sonucu birçok ülke de d?? ülkelere i?gücü göçü vermeye ba?lam??lard?r.
Avrupa’da Yunanistan, ?spanya, Portekiz, Yugoslavya, ?talya vb, Afrika’da Cezayir, Fas, Tunus, gibi sömürge devletleri de Avrupa ülkelerine i?gücü vermi?ledir. Bu gün ise dünyada ba?ta Asya, Afrika, Güney Amerikan?n geli?mekte olan ve geri Kalm?? ülkeleri ba?ta Avrupa, Kuzey Amerika, ( ABD, Kanada) ve Avustralya’ya i?gücü vermektedir.
Özellikle bu geli?en ülkeler art?k vas?fs?z i?çileri pek almamakta yeti?mi?, kaliteli e?itimli insanlar? almaktad?r. Art?k bu olay daha çok beyin göçüne do?ru dönmü?tür.
Türkiye’de yurt d???na i?gücü veren ülkelerin ba??nda gelmektedir. Ülkemizde i? gücügöçleri 1960’tan sonra ba?lam??t?r.Türkiye göç veren bir ülke olmaya ba?lad?. Bu y?llarda ba?ta bat? Avrupa ülkelerine olmak üzere Avrupa’n?n di?er ülkelerine de i?gücü göçü meydana gelmi?tir.
1958–1986 aras?nda ba?ta Almanya olmak üzere Fransa, Hollanda, Avusturya, ?sviçre, Danimarka, ?ngiltere ve ?sveç 1,3 milyon i?çi göç etti.
1980 lerdensonra göç olaylar? hem say?sal hem de mekânsal aç?dan de?i?me göstermi?tir. Bat? Avrupa ülkelerinin i?çi al?m?n b?rakmas?yla göçlerin yönü de?i?ti. 1980lerden sonra altyap? ve in?aat hizmetleri için Orta do?udaki S.Arabistan, Libya, Ürdün, Kuveyt gibi Arap ülkelerine göçler yönelmi?tir.
1990 y?larda ise Ba??ms?z Devletler toplulu?una i?çi göçleri olmu?tur. Bugün yurtd???ndaki nüfusumuzun %88,7 i Bat? Avrupa ülkelerinde ( 1.500.000),%8,5 u Orta Do?u, Kuzey Afrika ve Arap ülkelerinde,%0,5i Türk cumhuriyetlerinde,%2,3 ü di?er ülkelerde ya?amaktad?r. Avustralya’da 30bin, ABD’de 130 bin Türk ya?amaktad?r.
Ancak i?çilerimizde kesin dönü? e?ilimi giderek artmaktad?r. Farkl? kültüre sahip Avrupatoplumuna uyum sa?layamamalar?, maruz kald?klar? bask?lar, yabanc?lar için zorla?an hayat ?artlar? ve ekonomik doyumvatanda?lar?m?z kesin göçe zorlamaktad?r. Yakla??k 250.000 kadar? ülkemize geri dönü? yapm??t?r.
Yurt d???ndaki Türk i?çilerinin ülke ekonomisine büyük katk?lar? vard?r. Biriktirdikleri paralar? ülkemize göndermeleri döviz aç?s?ndan ülkemizin en önemli gelir kaynaklar?ndand?r. ??çilerimizin ailelerinin ve çocuklar?n?n e?itim, dil, din vb. meselelerdeki s?k?nt?lar?n? gidermek için devletimiz oralara gerekli uzmanlar? gönderiyor.
DO?AL AFETLER?N NEDEN OLDU?U GÖÇLER:
Deprem, heyelan, kurakl?k ve çölle?me, ta?k?n, sel, ç??, volkanik püskürmeler gibi do?al y?k?mlar birçok sosyal ve ekonomik sorunlar?n yan? s?ra göçlere de neden olmaktad?r. Do?al y?k?mlardan zarar gören insanlar bulunduklar? yerleri terk ederek ko?ullar? daha iyi olan yerlere göç ederler.
Örne?in:
IV. Ve V. Yüzy?lda Hunlar?n ve Mo?ollar?n Orta Asya’dan ba?ka yerlere göç etmelerinde kurakl?k ve çölle?me etkili olmu?tur.
ABD Deprem K?rg?zistan Toprak Kaymas? Adana Deprem
ABD’ de Kaliforniya’daki deprem olay? binlerce insan?n göç etmesine neden olmu?tur.


1994 de K?rg?zistan’daki heyelan olaylar? 270.000 insan?n göç etmesine yol açm??t?r.
Ülkemizde 1998’de Adana’da meydana gelen depremde zarar gören birçok ki?i ba?ka kentlere göç etmi?lerdir. Yine 1998’de Bart?n’da meydana gelen sel felaketi ise ilçeyi ya?anamaz hale getirmi? ve göçe neden olmu?tur.1999 depremi ile de birçok insan?m?z ba?ka bölgelere göç etmek zorunda kalm??t?r.
Aral Gölü: Dünyan?n dördüncü büyük gölü Aral gölü giderek Asya’n?n ortas?nda batakl?k ve çöle dönü?mektedir. Küresel ?s?nma ve kurakl?k nedeniyle iki göle dönü?mü? durumdad?r. Gölün su seviyesi dü?erek göl sürekli içeri do?ru çekilmektedir. Bir zamanlar?n liman ve tersaneleri gemi mezarl???na dönü?mektedir. Bunun nedenleri bu gölü besleyen Pamir da?lar?ndan inen Amu derya ve Siri derya nehirlerinin sular?n?n azalmas?d?r. Bu nehirlerin suyu sulama faaliyetleri ile azalm??t?r.Gölün kurumas? ile göl taban?ndaki tuzlu topraklar?n rüzgârlar taraf?ndan verimli topraklar üzerine ta??naca?? ve çevre topraklar?n?n veriminin de dü?ece?ini söyleyen uzmanlar; bunun da yeni bir göçe sebep olaca??n? belirtmektedirler.


10.SINIFLAR SAYFA 82-83-84-86-90 ETK?NL?K ÇALI?MASI 10.SINIFLAR SAYFA 82-83-84-86-90 ETK?NL?K ÇALI?MASI

SORU-1-Kitab?n?zdaki haritay? inceleyerek Türklerin en çok hangi bölgelere do?ru göç ettiklerini söyleyiniz sebeplerini tart???n?z.

Mevcut kurakl?k,nüfus yo?unlu?u,otlaklar?n darl??? ekonomik s?k?nt?lardan dolay? öncelikle verimli topraklara ve nüfusu az olan kom?u ülkelere bunlar yeterli olmad???nda ekonomik ve ticari yönden daha iyi imkanlara sahip çevre ülkelere do?ru göç etmi?lerdir.Bu bölgeler a??rl?kl? olarak Avrupa ,Anadolu,Güneydo?u Asya
SAYFA 83 ETK?NL?K SORUSU

Kitab?n?zdaki metne göre iklim de?i?iklikleri insanl?k tarihinde hangi siyasal ve kültürel de?i?ikliklere sebep olmu?tur.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x553.





Uzun y?llar süren göç hareketi bu bölgede ya?ayan insanlar?n daha ileriye do?ru hareket etmeye zorlam?? bu ?ekilde birbirini iten kavimler sonunda Avrupa’ya ula?arak Kavimler Göçü’nü ba?latm??t?r.

Bu göç hareketleri sonucu Avrupa K?tas?’n?n çehresi de?i?mi? yeni ?rklar?n yeni siyasal yap?lar?n hatta yeni bir ça??n ba?lamas?na sebep olmu?tur.

SAYFA 84 ETK?NL?K ÇALI?MASI

S0RU-1-Avrupal?lar yeni k?talarda neden koloniler kurmu?tur?

Yeni ke?fedilen k?talarda veya kara parçalar?nda bulunan de?erli maden, kaynak vb yeralt? ve yer üstü kaynaklar?n? ele geçirmek. Ayr?ca k?taya göç eden kendi milletlerinden insanlar?n birada tutunup bu topraklara sahip olmalar?n? sa?lamakt?r. Buralarda kendi kültürlerinin yerle?meleri ve devam?n? da sa?lamakt?r. Yani bir amac? ekonomik, bir amac? da siyasi ve kültürel( sosyal) ç?karlar? sa?lamakt?r.

SORU-2- Avrupal?lar?n yeni k?talara göçmesinin nedenleri nelerdir?

Siyasi bask?lardan kaçmak ve özgürlük ortam?ndan faydalanmak, Dini inançlar?n? özgürce ya?ayabilmek, Yenidünyan?n yeni ortam?n? tan?mak ve maceraya at?lmak, Kendi ülkelerinde bulamad?klar? ekonomik ve sosyal imkânlar? yakalayabilmek için gitmi?lerdir.

SAYFA 86 PERFORMANS ÖDEV?

Kitab?n?zdaki metinden faydalanarak bir göç haritas? olu?turunuz.Olu?turdu?unuz haritadan faydalanarak beyin göçünün daha çok hangi ülkelere oldu?unu bunun nedenlerini yaz?n?z


Dünya Beyin Göçü Haritas?

Harita incelendi?inde beyin göçü daha çok geli?imini tamamlayamam?? ekonomik sorunlar? olan yeteri kadar teknolojik bilimsel donan?ma sahip olmayan ülkelerden bilimsel çal??malar için yeterli sermayeye ve bilimsel,teknolojik donan?ma sahip ülkelere gerçekle?mektedir.
KANADA,ABD,AVRUPA,AVUSTRALYA,GÜNEY AFR?KA CUMHUR?YET? beyin göçü alan ülkelere örnek verilebilir.

GÖÇÜN NEDENLER? ETK?NL?K ÇALI?MASI

A- Do?al nedenler
1-Erozyon,
2-Kurakl?k,
3-Depremler,
4-Volkanik püskürme,
5-Sel ve su bask?nlar?
6-Toprak kaymalar?,
7-Ç?? dü?meleri
B- Sosyal nedenler
1-E?itim,
2-Sa?l?k ?artlar?
3-Macera arama,
4-Dini sebepler
Kültürel farklar
C- Siyasa nedenler:
1- Sava?lar
2- Mübadele,
3- Etnik çeki?meler,
4- ?htilaller,
5- ?ç isyanlar,
6- Terör olaylar?,
7- S?n?r de?i?iklikleri
D-Ekonomik Nedenler
1-?? ?mkânlar?,
2-Do?al kaynaklar?n varl???,
3-Geçim s?k?nt?s?,
4-Gelir adaletinin olmamas?( Gelir dengesizli?i)
5-Tar?mda makinele?menin k?rsal alanda ki ortay ç?kard??? i?sizlik,

SAYFA 90 ETK?NL?K ÇALI?MASI
SORU-1-Göç alan yerlerde olu?an sorunlar nelerdir?

1.Göç alan ülkede veya kentte nüfus artar. Nüfus art?? h?z? yükselir.
2.Genelde genç erkek nüfus göç etti?i için göç alan alanlarda erkek nüfusu artar.
3.Düzensiz kentle?me meydana gelir.( çarp?k kentle?me, plans?z kentle?me)
4.Önceleri iken d???nda bulunan sanayi tesisleri kent içinde kal?r.
5.Kentlerde konut s?k?nt?s? çekilir ve derme çatma yap?lan konutlar gecekondula?maya neden olur.
6.Alt yap? hizmetlerinde (yol, su, elektrik) yetersizlik görülür.
7.Alt yap?n?n yetersiz kalmas? sel, heyelan, sa?l?k sorunlar?na yol açar.
8.Kentlerde insan say?s?n?n fazla olmas?ndan dolay? i?siz insanlar?n oran? artar,
9.Göç alarak büyüyen merkezlerde ekonomik faaliyetler geli?ir ve çe?itlenir.
10.Kentlerde h?zla nüfus ar?t? trafik sorunlar? olu?maktad?r.
11.Sa?l?k, e?itim gibi alanlarda sorunlar olu?ur ve bu hizmetler yetersiz kal?r.
12.Göçler sonucu farkl? yerlerden gelen insanlar?n bir arada bulunmas? kültürel çe?itlili?e neden olur.
13.Farkl? kültürlerdeki insanlar?n bir araya gelmesi bazen de kültür çat??malar?na neden olabilir. Sosyal sorunlar? olu?turur.
SORU-2- Göç veren yerlerde hangi sorunlar olu?ur.

1.Göç veren ülkede veya k?rsal alanlarda nüfus azal?r.
2.Genelde genç erkek nüfus göç etti?i için göç veren alanlarda erkek nüfusu azal?r. Kad?n nüfusu fazla olur.
3.K?rsal kesim yat?r?mlar?nda verimsizlik meydana gelir.
4.K?rsal alanlarda araziler bo? kalmakta, ba? ve bahçeler ile konutlar bak?ms?zl?ktan bozulmaktad?r.
KONU ?LE ?LG?L? EK B?LG?:

Göç veren yerlerde nüfus ya?l?lardan olu?ur ve i? yapabilecek insan azal?r.

Göçlerin ve ortaya koydu?u sorunlar?n çözümü için yap?lmas? gerekenler:

1.Göç veren bölgelerdeki yo?un göçün önlenebilmesi, öncelikle ekonomik ko?ullar?n iyile?tirilmesi ve yüksek do?al nüfus art?? h?z?n?n a?a?? çekilmesine ba?l?d?r.
2.Göçün yo?un olarak ya?and??? alanlar?n üniversitelerinde göçü önleyecek politikalara yard?mc? olmak üzere, ara?t?rma yapmak ve bulgulara birinci elden ula?mak amac?yla ara?t?rma merkezleri kurulmal?d?r.
3.Orman köylerinden göçe kat?lanlar?n oran?n? dü?ürmek amac?yla, ormanlardan köylünün bilinçli ve etkin bir biçimde yararlanabilmesi için olanaklar yarat?lmal? ve orman köylülerinin yerinde kalk?nd?r?lmas? için gerekli olan fon kredileri yükseltilmelidir.
4.Göç veren alanlardan göç etme nedeni olarak gösterilen i?sizli?e son verilmeli ve bölgeye özgü istihdam politikas? gerçekle?tirilmelidir.
5.Göç veren alanlara e?itim kültür ve sa?l?k alan?nda yat?r?mlara devam edilmelidir.
6.Göç veren alanlarda gelir getirici u?ra?lar yarat?lmal?d?r. Bunun içinde bölgedeki tar?m d??? sektörler desteklenmelidir.
7.Göç veren alanlarda bölge ?artlar?na uygun k?rsal sanayiye geçilmelidir. Böylece k?rsal sanayiden en çok yararlananlar k?rsal alanda ya?ayanlar olacakt?r.( tar?m ve hayvanc?l??a dayal? sanayiler)
8.Göç veren alanlara devlet yat?r?m? ile birlikte, bölgede yat?r?m yapacak özel giri?imciler cesaretlendirilmeli ve özendirilmelidir.
9.Gerek köylerde, gerekse kentlerde el sanatlar?na dönük imalat ve evlerde yap?lacak fason üretim canland?r?lmal?, kooperatifçilik te?vik edilmelidir.
10.Göç veren alanlarda bir yandan köy tipi sanayi geli?tirilmeli ve el eme?inin
11.de?erlendirilmesi yoluna gidilmelidir.
12.Hammaddeye ba?l? olmayan serbest sanayi kurulu?lar? i? gücü arz?n?n en yüksek oldu?u bölgelere kurulmal?, bölgeler aras? dengeli politika uygulanmal?, sanayi nüfusu yurt çap?nda dengeli da??t?lmal?, GAP projesi benzeri DAP, KAP projeleri ya?ama geçirilerek halk?n do?du?u yerde tutulmas? sa?lanmal?d?r.
13.Hazine arazilerinin belediyelere ve toplu konut kooperatiflerine devri ile gecekondu önleme bölgeleri olu?turulmal?, gecekonduya kar?? proje uydu kentler yap?lmal?d?r.
14.Demiryolu a??rl?kl? h?zl? bir ula??m sistemi olu?turulup, cazibe merkezi olan büyük ?ehirlere gidip-gelme kolayla?t?r?larak, ?ehre göç ihtiyac? ortadan kald?r?lmal?d?r.
15.Gecekondula?man?n önlenebilmesi için siyasi iktidarlar?n oy kayg?s?ndan uzak ?ehir yasalar? yap?lmal?, imar aff? kanunlar? yürürlükten kald?r?lmal?, imara dönük af yasas? olmamal?d?r.
16.Kamunun mal? olan devlet, hazine, belediye arsalar?na yap?lan kaçak yap?lar?n, gecekondular?n kente kar?? i?lenmi? bir suç oldu?u görü?ü toplumun bütün kesimlerince benimsenmeli;
17.Yo?un göç alan kentsel birimlerin yol, su, kanalizasyon gibi alt yap? gereksinimlerinin giderilmesi ivedilikle yap?lmal?d?r.
18.Göç alan bölgelerin çevre düzenlemesine önem verilmeli ve tasar?m olarak göze ho? görülmeyen, kullan?lan malzeme bak?m?ndan yetersiz ve dayan?ks?z olan, imar plan?na uymayan konut yap?m?na izin verilmemelidir.
19.Türk Ceza Kanunundaki h?rs?zl?k ve gasp suçlar?na e?de?er kabul edilecek yasal düzenlemeler yap?lmal?, imar mevzuat?na ayk?r? yap?la?malara kar?? müdahale ve yapt?r?m gücüyle donat?lm??, meslek odalar?, sivil kurulu?lar ve bilim adamlar? kat?l?ml?, özerk, yerel ve demokratik denetleme kurumlar? olu?turulmal?;

10.SINIF SAYFA 92-93 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI

A?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

SORU-1-Türklerin Orta Asya’dan göç nedenleri nelerdir.

Kitab?n?zda sayfa 82 de 2. paragrafta sebepler belirtilmi?tir.

SORU-2-Sanayi devrimi ve sava?lar?n göçe etkilerini söyleyiniz.

Sanayi devrimi’yle geli?en teknoloji ve seyahat imkanlar? göç hareketlerinin h?zlanmas?nda en önemli etkenlerden biridir.Sava?lardan bunalan insanlar göç hareketlerini h?zland?rm??t?r.
SORU-3-Köyden kente göçün nedenleri nelerdir.

1.H?zl? nüfus art???,
2.Tar?m alanlar?n?n miras yoluyla küçük parçalara ayr?lmas?,
3.Tar?mda makinele?me ile i?sizli?in olu?mas? (bu genelleme Karadeniz bölgesi için geçerlili?ini yitirir.).
4.E?itim hizmetleri, alt yap? hizmetlerinin yetersizli?i,
5.Kan davalar? ve terör.
6.?klim ve yer ?ekillerinin olumsuz etkileri.
7.Sa?l?k hizmetlerinin yetersizli?i (en az etkili).
8.?? imkanlar?n?n s?n?rl? olmas?.
9.Kentlerde sanayinin geli?mi? olmas?.

SORU-4-Göç veren bölgede ne gibi sorunlar ortaya ç?kar.
1.Göç veren ülkede veya k?rsal alanlarda nüfus azal?r.
2.Genelde genç erkek nüfus göç etti?i için göç veren alanlarda erkek nüfusu azal?r. Kad?n nüfusu fazla olur.
3.K?rsal kesim yat?r?mlar?nda verimsizlik meydana gelir.
4.K?rsal alanlarda araziler bo? kalmakta, ba? ve bahçeler ile konutlar bak?ms?zl?ktan bozulmaktad?r.

A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz.

1.Göç vermesidir.

2.Mübadele göçü
3.Do?al afet göçü
4.Beyin göçü
5.Erkek nüfus
6.Azalma

A?a??daki ifadelerden do?ru olanlar?n yan?na D yanl?? olanlar?n yan?na Y harfini yaz?n?z.

1-Y 2-Y 3-D ancak ülke imkanlar? ve geli?mi?lik,bilimsel çal??malara verilen önemde önemlidir.
• A?a??daki çoktan seçmeli sorular? cevapland?r?n?z.


1-Alt yap? sorunu ya?an?r D
2-Erozyon B
3-??çi ihtiyac? C
4-Ülke e?itim görmü? insan?n? kaybeder.D
5-Avrupa’dan Amerika’ya Göç E
6-Çarp?k kentle?me görülmez D
7-Madencilik D
8-Ürün çe?idinin fazlal???
9-Köyden kente göç B

10.SINIF ETK?NL?K ÇALI?MALARI SAYFA 96-97-99 L?SE 2. ETK?NL?K ÇALI?MALARI
Geçmi?ten Günümüze Geçim Tarzlar?
Etkinlik Çal??mas?: (Sayfa96)



Resimlere bak?ld???nda avc?l?k ve toplay?c?l?kla geçinen sürekli yer de?i?tiren bir ya?am tarz?na sahiptir. Yerle?ik hayata henüz geçmemi? ve ma?ara kovuklar?n?n bar?nma yeri olarak kulan?ld??? bir ya?am ?eklidir.
Haz?rl?k Çal??malar?:
1-Günümüzde ba?l?ca geçim kaynaklar? nelerdir?
1.Tar?m: Tarla ve bahçe kültürleri, hayvanc?l?k, ormanc?l?k, bal?kç?l?k.
2.Sanayi: ?malat sanayi ve madencilik.
3.Hizmetler: Elektrik, su, gaz, ticaret, ula??m, haberle?me, in?aat, mali kurumlar, toplum hizmetleri ( e?itim, sa?l?k vb.
2-Ülkeler aras?nda geçim tarzlar? yönünden ne gibi farkl?l?klar vard?r?
Ülkelerin bulundu?u, iklim, yer ?ekilleri, geli?mi?lik durumu ve kültürel özellikleri yönünden farkl? özelliklerine göre;
yeti?tirdikleri ürünler, topra?a ba??ml?l?k durumlar?, sanayile?me durumlar?na göre geçim tarzlar? farkl?d?r. Geli?en sanayi ülkelerinde insanlar sanayi ve hizmetler sektörü a??rl?kl? geçim sürdürürken, geli?memi? ülkelerde insanlar?n ço?u tar?m sektörünün meslekleri olan çiftçilik, hayvanc?l?k, avc?l?k vb. geçim kaynaklar? ile geçim sa?lamaktad?rlar.
Dünyada farkl? hayat tarzlar?n?n nedenleri nelerdir?
1-Co?rafya ?artlar?
A-Bulunulan alan?n konumu
B-Yer ?ekilleri özellikleri
C-?klim ?artlar?
D-Bitki örtüsü ?artlar?
Dünyada konumu iyi olan ülkeler kolay geli?ebilmektedir. Bunun yan?nda konumun önemi zamanla de?i?ebilir. Örnek ilk Ça?da ?ngiltere ve bat? Avrupa ücra kö?eler iken K?talar?n bulunmas? ile önemleri artm??t?r. Buda geli?melerine olumlu etki etmi?tir. ?klim ve bitki örtüsü hayat tarz?n?n kolay veya zor olmas? yönünden etki eder. Ekvatoral bölge, çöller ve kutup bölgeleri insanlar? göçebeli?e zorlam??t?r.
Orta ku?ak veya ?l?man bölgenin co?rafi ?artlar? yerle?ik hayat? kolayla?t?rm??t?r.
2- Tarihi ve sosyal Sebepler: Örne?in Japonya ve ?skandinav ülkeleri bundan 100- 200 y?l öncede ayn? tabiat ?artlar? alt?nda geri kalm?? ve uygar dünya ile fazla ilgisi olmayan toplumlar? iken, co?rafi ?artlar ayn? kalmas?na ra?men tarihi, sosyal ve ekonomik etkenler neticesinde dünyan?n en ileri ülkeleri haline gelmi?lerdir.
Etkinlik çal??mas?: (Sayfa 97)
Geçim kaynaklar?n?n çe?itlenmesi toplumsal ya?am?n farkl?la?mas?nda etkili olmu? mudur?
Ekonomik faaliyetlerdeki çe?itlilik insanlar? aras? etkile?imi artt?rm??t?r.
Geçim kaynaklar?n?n çe?itlenmesi toplumsal ya?am?n farkl?la?mas?nda etkili olmu?tur. Çünkü farkl? geçim kaynaklar? farkl? mesleklerin ve meslek gruplar?n?n do?mas?na neden olmu?tur. Farkl? meslek gruplar? farkl? ekonomik yap?lar? ve bu da farkl? toplumsal yap?lar? do?urmu?tur.
Etkinlik: çal??mas?: (Sayfa 99)

Buharl? tren Buharl? gemi Buharl? traktör
1-Buhar makinesinin bulunmas? tar?m d???ndaki di?er ekonomik etkinlikleri nas?l etkiledi?
Sanayinin geli?mesi bu makine ile olmu?, insan ve hayvanlardan faydalan?larak yap?lan üretim makine gücü ile yap?l?r olmu?, güçlü makineler seri üretimi getirmi?tir.
Sanayinin geli?mesi ile gereken hammaddeyi sa?lamak ihtiyac? ve üretilen mamul maddelerin sat?lmas? için böyle kaynaklar aray???na itti. Bu ülkeler aras? ticaretin geli?mesine yol açt?. ?lk zamanlarda bu Avrupa’n?n sömürgecilik anlay???n? do?urmu?tur.
Üretilen mallar?n götürülüp sat?lmas?, gereken hammaddenin uzak ülkelerden getirilmesi, fabrikalarda çal??acak i?çilerin ta??nmas? için güçlü ula??m araçlar? gerekli idi. Bunun sonucu olarak ba?ta buharla çal??an gemiler ve trenlerle ba?layan güçlü ula??m araçlar?n?n yap?lmas? ile de ula??m geli?ti.Ula??m?n geli?mesi haberle?me ve ileti?imi kolayla?t?rd?. Toplumlar aras? etkile?im ço?ald?.Ula??m?n ileti?imin geli?mesi ile turizm faaliyetleri de geli?mi?tir.
2-Buharl? gemi ve buharl? trenin geli?mesi sanayi ve ticaret üzerine nas?l etki etmi?tir?
Bu araçlar büyük yüklerin k?sa zamanda ve daha ucuz maliyetle ta??nmas?na dolay?s?yla hammadde sa?layarak sanayi üretimini kolala?t?rma, üretilen mallar?n pazarlara götürülmesi ve tüketimini sa?layarak da yine üretimi ve sanayinin geli?mesini te?vik edip kolayla?t?rm??t?r.Yeni k?talar?n ke?fine imkan sa?lam?? ke?fedilen bölgeler ile ticaret faaliyetlerini olumlu etkilemi?tir.
3-Buharl? çekme traktörü tar?ma nas?l etki etmi?tir?
Buharl? traktör, topra??n daha kolay, daha h?zl? ve daha iyi i?lenmesini sa?lam??t?r. Böylece tar?m alanlar? geni?lemi?, üretim artm??t?r.Buharl? traktör tar?mda kullan?lmas? arazilerin daha k?sa sürede kaliteli ?ekilde i?lenmesine tar?m ürünlerinin de k?sa sürede ürün kayb?na u?ramadan hasat edilmesine imkân vermi?tir. Bu daha fazla araziden yararlanmay?, daha fazla ürün veriminin gerçekle?mesine, hasatta ürün kayb?n?n azalmas? yönünden katk? yapm??t?r. K?rdan kente göçe neden olmu?tur.


10.SINIF Co?rafya Kitab? Sayfa 103 Etkinlik Cevaplar?

Bal?kç?, polis, demirci, çiftçi, bankac?, mobilyac?, Otobüs ?oförü, F?r?nc?, ?tfaiyeci, Doktor, Muhasebeci, Sat?? eleman?, ö?retmen, Overlokçu, Mobilyac?, Demir-çelik i?çisi, Demirci, Çiftçi, Maden iççisi vb kavramlar?n? s?n?flay?n?z.


• Birincil faaliyetler
• ?kincil
• faaliyetler
• Üçüncül Faaliyetler
• Bal?kç?
• Mobilyac?
• Polis
• Çiftçi
• Demir-çelik i?çisi
• Bankac?, Overlokçu
• Maden iççisi
• Demirci
• Otobüs ?oförü, F?r?nc?
• Tar?m
• Tekstil
• ?tfaiyeci, Doktor, Muhasebeci
• Hayvanc?l?k
• Sat?? eleman?, ö?retmen
• ?n?aat ustas?, Çoban


Etkinlik:104

Ula??m, Ticaret, Bal?kç?l?k, Ormanc?l?k, Tekstil, E?itim, Enerji, Sa?l?k, Tar?m, Hayvanc?l?k, in?aat ve bay?nd?rl?k, Sigortac?l?k, Haberle?me kavramlar?ndan olu?an ekonomik faaliyetler ?emas? yap?n?z.

• EKONOM?K FAAL?YETLER
• Birincil faaliyetler
• ?kincil faaliyetler
• Üçüncül faaliyetler
• Ormanc?l?k
• Tekstil
• Ticaret
• Tar?m
• Enerji
• E?itim
• Hayvanc?l?k
• Mobilyac?
• Sa?l?k
• Bal?kç?l?k
• Demir çelik i?çisi
• ?n?aat bay?nd?rl?k
• Tekstil
• Sigorta
• Ula??m


Genel aç?klama bu faaliyetlerin belirlenmesinde tar?mla ilgili toprakla ba?lant?l? olanlar 1.faaliyet,hammaddenin i?lenmesi yeni bir ürüne dönü?üm 2.faaliyet ,hayat?m?z? kolayla?t?r?c? hizmet amaçl? yap?lan faaliyetlerde 3.faaliyet gurubuna girer.

10SINIF ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 106 10 SINIFLAR ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 106

Etkinlik çal??mas?: ?ngiltere’nin nüfusun ekonomik faaliyetlere da??l?m?n?n de?i?imi
• Y?llar
• Birincil faaliyetler %
• ?kincil Faaliyetler
• %
• Üçüncül Faaliyetler
• %
• 1790
• 75
• 15
• 10
• 1890
• 4
• 56
• 40
• 1990
• 3
• 32
• 65
• 1-En çok de?i?im birincil Faaliyetlerde olmu?tur.%75 den %4 e dü?mü?tür.

2-Bu ülke tar?m toplumundan sanayi toplumuna geçi? ya?am??t?r.

3-Ülkede sanayi devrimi sonras?nda ba?layan sanayile?me hareketleri bunun sonucu k?rsal alandaki i?sizlik sonucu kentlere göç, büyüyen kentlerde geli?en sanayide çal??ma olana?? ile kentlerde artan nüfus ve bu nüfusun ihtiyaçlar?n?n kar??lanmas? için artan üçüncül ekonomik faaliyetler de?i?ime neden olmu?tur.


10.SINIF SAYFA 107 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI
SORU-1-Biyoteknolojinin ileride hangi gereksinimleri kar??layaca?? beklenmektedir.
Bitki, hayvan veya mikroorganizmalar?n tamam? yada bir barças? kullan?larak yeni bir organizma (bitki, hayvan yada mikroorganizma) elde etmek veya var olan bir organizman?n genetik yap?s?nda arzu edilen yönde de?i?iklikler meydana getirmek amac? ile kullan?lan yöntemlerin tamam?na “Biyoteknoloji“ denmektedir.
•Kanser, AIDS gibi bir çok hastal???n tedavisi ve önlenmesinde kullan?lacak genetik ürünler elde edilmesi
•Büyüme gerili?i gibi sorunlara çare olacak ya da bula??c? hastal?klara kar?? koyacak proteinlerin üretimi
•Rekombinant ilaç ve a??lar? sentezleyecek transgenik bitkilerin geli?tirilmesi
•Hasar görmü? beyin hücrelerinin ve omurili?in onar?m?
•Organik at?klar? metabolize edecek bakterilerin elde edilmesi biyoteknoloji uygulamalar?na verilebilecek örneklerdir.
Kitab?n?zda 100.sayfada 2.paragraftan itibaren aç?klamalar devam etmektedir.
SORU-2-Selçuklular zaman?nda Kervansaraylar?n yayg?nla?mas? hangi ekonomik faaliyetin ön planda oldu?unu gösterir.
Ticaret faaliyetlerinin ön plana ç?kt???n?n bir göstergesidir.
SORU-3-Sanayi devrimi tar?m? nas?l etkilemi?tir.
Tar?mda makinele?me faaliyetleri ön plan ç?km?? daha fazla arazinin i?lenmesi ve üretimin artmas?na sebep olmu?tur.
SORU-4-Bilgisayar insanlar?n ekonomik faaliyetlerini nas?l etkilemi?tir.
Ekonomik faaliyetlerde pazar pay? büyümü? insanlar daha geni? kitlelere ula?ma imkan? bulmu?lard?r.??lerini daha kolay idare etmeleri konusunda büyük bir avantaj sa?lam??t?r.Pazarlama ve reklâm kolayl?klar? olmu?tur.
SORU-5-Paleolitik ve Neolitik dönemini birbirinden ay?ran ekonomik faaliyet hangisidir.
Neolitik zamanda tar?ma geçilmesidir.
A?a??daki cümlelerde bo? b?rak?lan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz.
1-Birincil faaliyet
2-?kincil faaliyet
3-Üçüncül faaliyet
A?a??daki ifadelerden do?ru olanlar?n yan?na D yanl?? olanlar?n yan?na Y yaz?n?z.

1- Y 2- Y 3- Y 4- D 5- D
A?a??daki çoktan seçmeli sorular? cevapland?r?n?z.
1-Tar?m ba?lam??t?r C ??kk?
2-Bask? hatas? do?ru cevap Ticari ili?kilerin geli?ti?ini olacak D ??kk?

10.SINIF SAYFA 110 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Kitab?n?zdaki Türkiye Toprak Haritas?’n? inceleyerek sorular? cevapland?r?n?z.


SORU-1-Kahverengi Orman topraklar?n?n Karadeniz k?y?lar?nda yayg?n olmas?n?n sebepleri:

Kahverengi orman topraklar? orman örtüsü alt?nda olu?tu?u için Karadeniz k?y?lar?nda daha yayg?nd?r.
Karadeniz k?y?lar?nda ?l?man nemli ve ya???l? iklim ve buna ba?l? gür ormanlar?n varl??? kahverengi orman topraklar?n?n çok yayg?n olmas?n? sa?lam??t?r.

SORU-2-Terra-Rossa topraklar?n?n Akdeniz ve Ege k?y?lar?nda yayg?n olmas?n?n sebepleri:

Bölgede etkili olan iklim ?artlar? ile ba?lant?l?d?r. Yine içinde demir oksitlerin yer ald??? kireç ta?lar?n?n erimesinden sonra kalan killi malzemelerin çok olmas?.Ayr?ca bu bölgelerde oksitlenme için gerekli yüksek s?cakl?klar?n olmas?d?r.

SORU-3-Kahverengi ve Kestane renkli bozk?r topraklar?n?n iç bölgelerde yayg?n olma sebepleri:

Karasal iklim ve buna ba?l? bozk?rlar?n varl??? iç bölgelerde bu topraklar?n yayg?n olmas?n?n temel sebebidir.Ya??? azl??? ve c?l?z bitki örtüsü kahverengi ve kestane bozk?r topraklar?n? olu?turmaktad?r.

SORU-4-Kolüviyal ve Litosol topraklar?n iç bölgelerde yayg?n olma sebepleri:

Kolüviyal ve litosol topraklar bitki örtüsünden yoksun e?imli yüzeylerin bulundu?u arazilerde olu?maktad?r. ?ç bölgelerimizde bitki örtüsü bak?m?ndan fakir oldu?u için yüzeysel a??nma çok olur. Böylece e?imli yamaçlarda litosoller, da?lar?n eteklerinde de kolüviyal topraklar olu?maktad?r. Ayr?ca bu bölgelerde ya???lar?n düzensiz olmas? ve sa?anak ya???lar sonucu olu?an sellerin çok olmas?.
SORU-5-Alüviyal topraklar?n da??l???nda belirleyici faktör:

Alüviyal topraklar akarsular taraf?ndan olu?turulmaktad?r, dolay?s? ile da??l??lar? akarsular?n da??l???na ba?l?d?r.

SORU-6-Toprak tiplerinin da??l??? ile ya???-bitki örtüsü ili?kisi:

Toprak olu?umunda en etkili faktör iklimdir. Çünkü fiziksel ve kimyasal ayr??ma olaylar?, bitkilerin yeti?mesi, topra??n y?kanmas?, topraktaki organik maddelerin parçalanmas?, topraktaki organizma faaliyetleri iklime ba?l?d?r. Ya??? miktar? de?i?tikçe bitki örtüsü ve toprak tipleri de de?i?ir. Örne?in ya????n bol oldu?u Karadeniz bölgesinde bol ormanlar ve kahverengi orman topraklar? olu?urken, iç bölgelerde ya????n az oldu?u yerlerde bozk?r ve kestane ve kahverengi bozk?r topraklar? olu?maktad?r.



Nerede hangi toprak tipi var

Karadeniz ?klim bölgesinde:

a)Il?man-Nemli yerlerde:
Kahverengi orman topraklar?

b)So?uk-Nemli yerlerde:

Podzol

Akdeniz ?klim bölgesinde:

Terra-Rossa

Karasal ?klim bölgesinde:

a)Il?man karasal iklim olan yerlerde: Kestane ve Kahverengi Bozk?r topraklar?

b)So?uk karasal iklim olan yerlerde: Çernezyom

Akarsular?n k?y?lar?nda ve denize döküldü?ü yerlerde:

Alüviyal

E?imli yüzeylerin bulundu?u yerlerde:

Litosol ve Kolüviyal

Volkanik arazilerde:

Regosel

Kapal? havzalarda ve eski göl tabanlar?nda:

Tuzlu topraklar

10.SINIF SAYFA 113-114-116 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

Kitab?n?zdaki resimlerde ülkemizde toprak kullan?m alanlar?ndan baz?lar? verilmi?tir.

ETK?NL?K SAYFA 113

SORU-1-Çevrenizde hangi ekonomik faaliyetler yürütülmektedir? Bunun nedenleri nelerdir? Sorusu sorularak;
Resimlerden de faydalanarak çevremizdeki ekonomik faaliyetleri dü?ünelim ve bu faaliyetlerin toprakla ba?lant?s?n? anlamaya çal??al?m.Bur da toprakla birlikte iklim ?artlar? da kendisini gösterebilir;çe?itli farkl?l?klara yol açabilir.
Ya?ad???m?z çevrede, Tar?m çal??malar?( sebze, endüstri bitkileri, baklagiller, tah?l, çiçek yeti?tiricili?i), Ormanc?l?k, Ba? ve bahçe bitkileri yeti?tiricili?i, topra?a ba?l? sanayiler
(çimento, seramik, çinicilik) yap?lmaktad?r. Çünkü ya?ad???m?z çevrede düz arazilerde tarla bitkileri, e?imli arazilerde zeytin, ba?c?l?k, yüksek da?l?k alanlarda ormanc?l?k yap?lmas? için yer ?ekilleri, iklim ?artlar? uygundur.
SORU-2-Kitab?m?zdaki resimlerde görülen faaliyetler d???nda ülkemiz topraklar?ndan nas?l yararlan?l?r.
Resim d???nda ülkemiz topraklar?ndan dikili araziler (meyve bahçeleri ve ba?lar)Çay?rl?k ve mera alanlar?,Sanayi tesislerine hammadde sa?lanmas?,yerle?im alanlar?,kara ve demir yollar? ?eklinde yorumlanabilir.Çevrenizde gördü?ünüz ekonomik faaliyetleri toprakla ili?kilendirip örnekleri artt?rabilirsiniz.
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 114
Kitab?n?zdaki Türkiye arazi kullan?m haritas?ndan faydalanarak;

Büyük hali için haritaya t?klay?n?z...
SORU-1-Ya?ad???n?z yeri bularak burada topraklardan hangi alanlarda faydalan?ld???n? bulunuz?
Bu soruyu cevapland?r?rken harita üzerinde ya?ad???n?z bölgeyi bulunuz harita lejant bölümünden o bölgede yap?lan faaliyetleri yazabilirsiniz.
Endüstri bitkileri alan?nda, Ba? ve bahçe kültürlerinde, Tar?m alanlar?, Ormanc?l?k alan?nda faydalan?lmaktad?r.
SORU-2-Kuzeydo?u Anadolu’da toprak daha çok hangi amaçlar için kullan?lmaktad?r?
Otlak çay?r alanlar? yayg?n olup buralarda büyükba? hayvanc?l?k faaliyetleri yayg?n olarak yap?lmaktad?r. Buran?n yükseltisi fazla iklim tar?ma çok uygun de?il, yaz ya???lar? uzun boylu çay?rlar? olu?turmu?tur. Arazide da?l?k ve engebeli olmas? buralarda hayvanc?l??? geli?tirmi?tir.



Ayr?ca buralarda çöküntü ovalar?nda tar?m faaliyetler, yüksek alanlarda ormanc?l?k faaliyetleri yap?lmaktad?r.

SORU-3-?ç kesimlerde toprak en çok hangi amaçlar için kullan?lmaktad?r?
?ç kesimlerde arazi daha çok tar?m ( tarla)alanlar?ndan olu?mu?tur. Ayr?ca otlak ve çay?r alanlar? mevcuttur. Az olarak ta ba? ve bahçe alanlar? vard?r. Çünkü bu bölgelerde arazi düz tar?ma uygundur. Ancak iklimin karasal olmas? ba? ve bahçe alanlar?n? k?s?tlam??, bölgelerde var olan bozk?rlar ise mera alanlar?n? olu?turarak özellikle küçükba? hayvanc?l???n geli?mesine imkân vermi?tir.
SORU-4-Topraklardan faydalanma aç?s?ndan k?y? ile iç kesimler aras?nda ne gibi farkl?l?klar vard?r?


PAMUK ZEYT?N MISIR
Ülkemizde k?y? kesimlerde arazinin ço?u endüstri bitkileri, orman, bahçe ve ba? bitkileri gibi alanlarda kullan?lmaktad?r. Bu bitkiler hem daha fazla ya??? isteyen, hem de birço?u k?? so?u?una dayanamayan bitkilerdir.
?ç kesimlerde ise daha çok tarla bitkileri çay?r ve mera alanlar? a??rl?ktad?r.


BU?DAY NOHUT YULAF
Buralarda su iste?i az olan kurakl??a dayan?kl? (tah?llar, baklagiller) ve bozk?rlar ise mera alanlar?n? olu?turarak özellikle küçükba? hayvanc?l???n geli?mesine imkân vermi?tir. Buralarda endüstri bitkileri yeti?tiricili?i ve ormanlar azd?r. Ba? ve bahçe bitkileri de az yer tutar.

SORU-5-Tar?m alanlar? nerelere daha çok yo?unla?m??t?r?
Daha çok iç kesimlerde yo?unluk kazanm??t?r.Harita incelendi?inde bu bölgede özellikle iklim ?artlar? çok elveri?li olmamas? su problemi bölgede tarla tar?m?n? desteklemi?tir.K?y? kesimlerde tar?msal faaliyetler daha çok ba? bahçe ,endüstriyel bitki a??rl?kl?d?r.Arazi yap?s? da tar?m alanlar? bak?m?ndan son derece geni? düzlükleri bar?nd?r.
ETK?NL?K SAYFA 116
SORU-1-Ormanlar?m?z?n k?y? bölgelerimizde yo?unla?mas?n?n nedenleri:
K?y? bölgelerin nem ve ya??? özellikleri a?aç yeti?mesine daha uygun olmas? ve ormanlar tahrip edilse bile kendini yenileyebilme özelli?ini ta??mas?.
?ç bölgelerde nem ve ya??? özellikleri a?aç yeti?mesini k?s?tlam??t?r ve önceleri var olan ormanlar tahriplerle yok edilmi?tir.tahrip edilen yerlerde orman kendini yenileyemedi?i için iç bölgeler orman bak?m?ndan fakirle?mi?tir. Yani iç bölgeler günümüzde fakir, geçmi? dönemlerde iç bölgelerde zengin orman alanlar? vard?.
SORU-2-Ormanlar?n as?l ve yan ürünleri:
As?l ürünler: Tomruk, Tel Dire?i, Maden Dire?i, Parke, Mobilya, Sunta, Kontrplak
Yan ürünler: Reçine, S??la Ya??, Kozalak, Keçi Boynuzu, Defne Yapra??, Ihlamur, Ç?ra
SORU-3-Orman ürünleri sanayisinin geli?ti?i yerler:
Bat? Karadeniz, Do?u Karadeniz, K?y? Ege ve Adana Bölümleri orman ürünleri sanayisinin en fazla geli?ti?i yerlerdir.
Orman Ürünleri Sanayisi:
A?aç malzemeden üretilen tüm malzemeler orman ürünleri endüstrisine girer. Karadeniz Bölgesi’nde hammadde fazla bulundu?undan burada geli?mi?tir.
Ba?l?ca kereste fabrikalar? Düzce, Bart?n, Ayanc?k, Rize, Ordu, Arde?en, Burdur, Antalya ve Isparta’da bulunur.
Mobilya Sanayii: Adapazar?, Ankara, ?negöl, ?stanbul, ?zmir ve Kayseri’de geli?mi?tir. Türkiye mobilya ürünlerini ihraç edebilmektedir.

Kâ??t fabrikalar?: ?zmit, Bal?kesir, Giresun, Zonguldak, Ta?ucu, Dalaman, Bolvadin, Bart?n ve Denizli çevresinde bulunur.

SAYFA 116 PERFORMANS ÖDEV?

Türkiye de ham maddesi topra?a dayal? fabriklar?n nerelerde kuruldu?unu ,bu fabrikalarda nelerin üretildi?ini ara?t?r?n?z.
Çimento fabrikalar?:
Hammaddesi kolay temin edilir. Her bölgede in?aat sanayiinde kullan?l?r. Ayr?ca ula??m masraflar? maliyeti art?r?r. Bu nedenle çimento fabrikalar? Türkiye’nin her bölgesine da??lm??t?r. ?stanbul, ?zmit, Adana, ?zmir, Elaz??, Mersin, Yozgat, Denizli, Ad?yaman, Ordu gibi merkezler bunlardan baz?lar?d?r.
Cam fabrikalar?:
?stanbul, Denizli, Mersin, K?rklareli ve Sinop’ta cam fabrikalar? bulunmaktad?r. Ülkemiz cam ürünleri üretiminde ve ihracat?nda Dünya’da say?l? ülkeler aras?ndad?r.
Seramik fabrikalar?:
Çanakkale, Bilecik, Kütahya, ?stanbul ve ?zmir’de bulunmaktad?r. Üretimin bir k?sm? yurt d???na ihraç edilir.
Kiremit fabrikalar?;
?zmir-Salihli aras?, Manisa, U?ak, Afyon ve Kütahya’dad?r.
Tu?la fabrikalar?
Bolu, Eski?ehir ve Bart?n’dad?r.

TÜRK?YEDE Ç?MENTO FABR?KALARI
ADANA
Çorum
?zmir
Samsun
Ad?yaman
Denizli
KARABÜK
Siirt
Afyon
D?YARBAKIR
Kars
Sivas
ANKARA
ED?RNE
Kayseri
?anl?urfa
ANTALYA
Elaz??
K?rklareli
TRABZON
AYDIN
Erzurum
Kocaeli
VAN
Bart?n
Eski?ehir
Konya
Yozgat
Bolu
Gaziantep
Mardin
Zonguldak
BURDUR
Hatay
Mersin

Bursa
Isparta
Nev?ehir

Çanakkale
?stanbul
Ni?de
L?SE 2. SINIFLAR SAYFA 117 HAZIRLIK VE ETK?NL?K ÇALI?MASI

SORU-1- Çevremizde bulunan bitki türleri adlar? nelerdir?
Bu soruyu Marmara bölgesi için cevapl?yorum sizde kendi bölgenizin iklim özelliklerine göre yazabilirsiniz.Di?er bölgeler için a?a??daki linke t?klay?p ara?t?rma yapabilirsiniz.
Marmara k?y?lar?nda 250–300 m yükseltiye kadar maki görülür. Karadeniz k?y?lar? ile Uluda?’da ormanlar yer al?r.Y?ld?z Da?lar? Bölümü ise ormanlar?n en geni? alan kaplad??? yerdir.Orman bak?m?ndan 4. s?rada yer alan bölgede iç kesimlere do?ru gidildikçe antropojen bozk?rlar görülür.

Mersin, defne, kocayemi?, zeytin, süpürge çal?s?, tesbih, sandal, zakkum, Delice Zeytin, Zeytin, k?z?lçam, sar?çam, karaçam, kay?n, kestane, me?e, ?hlamur, kavak, ladin, köknar, bö?ürtlen, ç?nar, gürgen, incir, maz?, nergis, nilüfer, servi, Uluda? göknar?, da? çay?rlar?,
SORU-2- Bu bitkiler hangi özellikleri ile birbirinden ayr?l?r?
1-Büyüklükleri yönünden, kimi a?aç, kimi çal?, ot gibi
2-Yaprak özellikleri yönünden geni? ve i?ne yaprakl? olanlar gibi,
3-Ya??? ve s?cakl?k istekleri yönünden farkl?d?r.
4-Bitkilerin baz?lar? çok y?ll?k ve uzun ömürlü, baz?lar? ise tek y?ll?kt?r.
5-Baz?lar? y?l boyu ye?il kal?r, baz?lar? yaprak dökerler.
6-Bitkilerin baz?lar? a?açs? gövdeye, baz?lar? ise otsu gövdeye sahiptir.
SORU-3- ?klim ile bitki örtüsü aras?ndaki ili?ki:

Konu ile ilgili genel bilgiler


1. Her bitkinin kendine has bir iklim özelli?i vard?r. Ba?ka bir ifadeyle benzer iklim ?artlar?nda benzer bitki türleri görülür.
2. Farkl? bölgedeki iklimin benzerli?i tabii bitki örtüsünün benzerli?ini kan?tlar.
3. Yer ?ekillerinin k?sa mesafeler dâhilinde de?i?mesi bitki örtülerinin k?sa mesafeler dâhilinde de?i?mesini sa?lar.Bitki örtüleri yeryüzüne da??l??lar?nda aral?ks?z ku?aklar olu?turmazlar.Ancak, genel olarak Ekvator'dan kutuplara do?ru, geni? yaprakl? ormanlar, kar???k ormanlar ve i?ne yaprakl? ormanlar, ?eklinde ku?aklar meydana gelmi?tir.
4. Kuzey güney yönünde mesafe artt?kça ve enlem fark? artt?kça olu?tukça bitki örtüsü de çe?itlenir.
5. Bitki örtüsü iklimin bir nedeni de?il iklimin bir sonucudur. Örne?in; Maki bitki örtüsü Akdeniz ikliminin bir göstergesidir. Maki bitki örtüsü Akdeniz ikliminin olu?mas?na sebep de?il bu iklimin sonucudur. Maki bitki örtüsüne bak?larak Akdeniz iklimi hakk?nda tahminlerde bulunulabilir.

ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 117

Ülke
Yüzölçümü
Bitki tür.
Endemik b.
Türkiye
814.000
12.000
3778
?ran
1.648.000
8000
1880
?talya
301.000
5600
712
?spanya
504.000
5000
500
Yunanistan
131.000
5000
745
Fransa
551.000
4650
135




Tabloda yer alan ülkeler Türkiye, ?ran, ?talya, ?spanya, Yunanistan, Fransa Dünyadaki konumlar? itibar? ile ayn? iklim ku?a??nda yer almaktad?rlar.
Tabloda görüldü?ü gibi ülkelerin kaplad??? alan ile sahip oldu?u bitki ve endemik bitki türü yo?unluklar? do?ru orant?l? da??lmam??t?r.
Tablodaki ülkeler içinde kaplad??? alana göre bitki türü ve endemik bitki türü aç?s?ndan en zengin ülke TÜRK?YE iken, bitki türünde ?ran Endemik bitki türünde ise Fransa en fakir ülkedir.
Türkiye’nin bitki zenginli?i ayn? iklim ku?a??nda yer almalar?na ra?men çe?itlilik bak?m?ndan Türkiye de iklim çe?itlili?i daha fazlad?r..Endemik bitkiler için geçmi? dönemlerde farkl? iklim ?artlar? ya?anm?? olmas?d?r.

10. SINIFLAR SAYFA 118 PERFORMANS ÖDEV? REL?K VE ENDEM?K B?TK?LER Endemik, alanlar? belirli bir ülke veya bölgeye ait, yerel, ender ve çok ender bulunan türler endemos (indigenous) kelimesinden gelir ve “yerli” anlam?nda kullan?l?r.

Ülkemizdeki endemik türlerin en önemlilerinden birkaç?; Kazda??nda orman meydana getiren Kazda?? göknar? (Abies equi-trojani), E?ridir güneyindeki Kasnak me?esi (Quercus vulcanica), Köyce?iz-Dalaman aras?nda yayg?n olan S??la veya Günlük a?ac? ve ormanlar? (Liquidambar orientalis), Be?parmak Da?lar? (Ege bölümü)ndaki Kral e?reltisi (Osmunda regalis) ile Datça yar?madas?nda bulunan Datça hurmas? (Phoneix theophrasti)d?r.

ülkemiz, hem çe?itli familyalara ait hem de endemikler yönünden de çok zengindir.
Türkiye’de yeti?en endemik türler tabiatta, a??r? otlatma, yang?n, bilinçsiz kesim, söküm,?slah çal??malar?, yap?la?ma, ?ehirle?me ve herbisit kullan?m? gibi çe?itli tehlikelerle kar?? kar??yad?r.Bu olumsuz faktörler kimi zaman bitkinin yok olmas?na ve bir anlamda yer yüzünde ortadan kalkmas? anlam?na gelmektedir.
Kaz da?? göknar?:
Türkiye’de yaln?zca Kazda??’nda yeti?en endemik bir göknar alt türü. 30 metreye kadar boylanabilir. Tomurcuklar? bol reçinelidir.


??ne yaprakl? uzun sürgünler üzerinde tek tek ????a yönelik olarak tarak biçiminde dizilmi?lerdi.Yapra??n üst yüzü hafif olukludur, alt yüzünde ise iki tane belirgini gümü?i renkte beyaz stoma band? bulunur. ??ne yapraklar sürgünler üzerinde uzun süre, 7-10 y?l kal?r
Kasnak me?esi
25-30 m boya ula?abilen geni? ve yayg?n tepeli bir me?e türü.
Genç sürgünler sar?mtrak veya k?rm?z?mtrak olup, önceleri tüylü daha sonralar? ç?plakt?r. Tomurcuklar büyük yumurta biçiminde kahverengi k?rm?z?, tüysüzdür. Tomurcuk pullar?n?n kenarlar? kirpiklidir.


Yapraklar sürgünler üzerinde oldukça aral?kl? dizilmi?tir. Yaprak ayas? ters yumurta veya eliptik biçimli, dip taraf? çarp?kt?r. Yapraklar?n alt yüzü bas?k ve y?ld?z tüylüdür. Üst yüzü ç?plak ve koyu ye?ildir. Kadeh çok belirgin ve yar?mküre ?eklindedir.
Endemik bir türdür.Kütahya, Konya, Afyon, Isparta, E?irdir yörelerinde bulunur. 1300-1800 m yükseltilere kadar ç?kabilir.
Datça hurmas?
Datça Hurmas?, Datça Yar?madas?nda bat?-do?u yönünde uzanan s?rada?lar?n kuzey ve güney aklanlar?nda olmak üzere, iki ayr? yörede bulunmaktad?r.
Datça Hurmas? bu aklanda küme ve guruplar halinde veya tekil olarak da geni? bir alanda yay?l?? yapmakta ve yay?l?? sahilden 300-350 m yükseltiye kadar ula?abilmektedir.


Kuzeyi kapal?, s?cak, deniz etkisi alt?ndaki vadi tabanlar?n?n uygun k?s?mlar? ile deniz kenar?ndaki kum ve çak?l üzerinde yer almaktad?r. yakla??k 10 m boyunda olup Datça’da 10-15 m. boylara ula?abilmektedir.
S??la a?ac?
25-40 m’ye kadar boylanan yaprak döken kal?n dall? ve geni? tepeli bir a?açt?r. ?lk bak??ta ç?nara benzer. Ya?land?kça, kabu?u koyula??r ve derin çatlakl? bir görünüm al?r.


Çiçekler küçüktür. Çiçek kurulu 1-2 cm çap?nda olup küre ?eklinde çok say?da çiçek kümesini bulundurur. Meyve 2-4 cm çap?nda çok say?da kapsülden olu?ur
Istranca me?esi:
25 m’ye kadar boylanabilen düzgün gövdeli dar tepeli bir me?e türüdür. Gövde kabu?u düzenli aral?klarla çatakl?d?r. Yapraklar ters yumurta biçimindedir. 7-10 civar?nda yaprak damar? bulunur. Damarlar birbirine paraleldir.


Her iki yüzüde ç?plakt?r. Alt yüzünde basit ya da y?ld?z tüyler bulunur. Meyve sap? 2-7 cm uzunlu?undad?r. Bir sapta 3-4 tane meyve bulunur.
REL?K (REL?KT) B?TK?: (Relikt Plant): Kal?nt?, eskiden kalma, günümüze gelme…Paleoklimatik ko?ullarda yeti?erek yayg?n bir durum alan, fakat iklim ko?ullar?n?n de?i?mesi üzerine günümüzde zorlukla ya?am?n? sürdüren bitki topluluklar? ve bunlar?n üyeleri

Örne?in, Karadeniz Bölgesinde yer yer k?y? ku?a??nda ve ve ard?ndaki oluklarda bulunan Akdeniz bitki topluluklar?, daha önce bu bölgeye Akdeniz iklim ko?ullar? egemen iken yerle?mi?ler; ancak, günümüz ko?ullar? alt?nda da yeti?melerini s?n?rl? olarak sürdürme olana?? bulmu?lard?r. Güneybat? Anadolu’da Köyce?iz, Marmaris dolaylar?nda küçük ormanlar olu?turan S??la (Günlük) a?ac? (Liquidambar Orientalis) de relik bitki özelli?i göstermektedir.
Ihlamur
Boylar? 20-30 m’ye kadar ula?abilir. Büyüklü?ü 5-10 cm aras?nda de?i?en yapraklar? genellikle yürek ?eklinde ve çarp?k, kenarlar? di?li ve uzun sapl?d?r.


Sark?k çiçek demetleri sar?ms? bir renge ve karakteristik bir kokuya sahiptir. Çok geç açan bu çiçekler (Haziran-Temmuz) kurutularak çay gibi içilir.
Kestane
Kuzey Anadolu ve Marmara Bölgesi’nde yay?l?? gösterir. Türkiye’de do?al olarak yeti?en tek kestane türü olan “Anadolu kestanesi” 30 m boya eri?ebilen, geni? tepeli bir a?açt?r. Ülkemizde 25.278 hektar koru, 3.614 hektar baltal?k kestane orman? bulunmaktad?r.


Gençken düzgün olan gövde kabuklar? ya?land?kça çatlakl? bir görünüm al?r. M?zraks? yapraklar?n?n kenarlar? kaba di?lidir. Çiçekleri önemli bir bal kayna?? olan kestanenin meyvesi de ekonomik de?ere sahiptir.
Ladin
Kuzey yar?kürenin ?l?man ve so?uk bölgelerinde yay?l?? gösteren ladinin 40 de?i?ik türü ve bu türlere ait varyete ve formlar? vard?r. Uzaktan bak?ld???nda göknara benzese de piramide benzer tepesi ve sark?k dallar? ile ondan ay?rt edilebilir. Boyu 40-50 m’ye kadar ula?abilir. ??ne yapraklar? k?sa, sivri uçlu ve kesitli dört kö?edir.


Olgunla?m?? kozala??n?n pullar? da??lmaz.
Ülkemizde Do?u Karadeniz da?lar?n?n denize bakan yüksek kesimlerinde saf ya da kar???k ormanlar kuran türü Do?u ladinidir (P. Orientalis, Y). Ülkemizde 146.300 hektar saf Ladin orman? bulunmaktad?r.
K?z?la?aç
Trakya, Marmara çevresi, Bat? Karadeniz ve Do?u Karadeniz’de saf ve kar???k olarak yay?l?? gösteren k?z?la?aç, boyu 20 m’yi a?abilen, esmer kabuklu, seyrek dall? bir a?açt?r. Daha çok serin bölgelerde ve nemli dere yataklar?n?n bulundu?u yerlerde görülür.


Ülkemizde 66.357 hektar koru, 297 hektar baltal?k k?z?la?aç orman? bulunmaktad?r. Uzunlu?u 4-9 cm geni?li?i 3-7 cm aras?nda de?i?en ters yumurta biçimli ve testere di?li yapraklar? vard?r. Köklerinde bulunan, havan?n serbest azotunu ba?layan yumrular nedeniyle topraklar? azotça zenginle?tirir.
ard?ç
Sürüngen çal?lardan büyük a?açlara kadar çok çe?itli türleri olan ard?ç, hemen hemen bütün bölgelerimiz yüksek da?l?k kesimlerinde do?al yay?l?? gösterir.


Baz?lar? servi gibi pul yapraklara, baz?lar? da bat?c? i?ne yapraklara sahiptir.
Göknar
40m’ye kadar boylanabilen göknarlar, kendine özgü formu, gövde kabu?u i?ne yapraklar? ve hatta kokusu ile Çamgiller familyas?n?n di?er türlerinden ay?rt edilebilir.


Yapraklar?n?n alt yüzeyinde beyaz çizgiler vard?r.Kozalaklar sonbaharda olgunla??nca pullar? dökülür. Ülkemizde 213.652 hektar saf göknar orman? bulunmaktad?r.
Karaçam
Bütün k?y? bölgelerimizin da?l?k kesimlerinde saf ya da kar???k ormanlar kurar, hatta stebe kadar sokulur.Ülkemizde 2.527.685 hektar saf karaçam orman? bulunmaktad?r.


Gövdesinin ve dallar?n?n kal?nl???, gri ve derin çatlakl? kabu?u, i?ne yapraklar?n?n koyu ye?il rengi ile di?er çam türlerinden ayr?l?r.30-35 m’ye kadar boylanabilir.


10.SINIFLAR SAYFA 120-121 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Kitab?n?zdaki bölümde be? a?ac?n Türkiye’deki yay?l?? alanlar? ve özellikleri verilmi?tir. Di?erlerini siz tamamlay?n?z.

FISTIK ÇAMI: Tipik bir akdeniz a?ac? olan f?st?kçam? ülkemizde bat? ve güney Anadolu’da ormanlar olu?turur.15–20 m boyundad?r. Gençlik döneminde yuvarlak tepesi, ya?l?l?k dönemimde ise ?emsiye ?ekilli tepesi ile di?er çam türlerinden ayr?l?r.

Tohumlar? iri olup çam f?st??? olarak bilinir. Bat? Anadolu köylülerinin önemli bir gelir kayna??d?r.
IHLAMUR: Büyümesi çabuktur. Filizlenme gücü yüksektir. I??k a?ac?d?r. S?cakl?k iste?i nispeten fazlad?r. Derin, serin yumu?ak, besin ve madence zengin, ?l?ml? humuslu topraklar? sever. Kireçli topraklarda da yeti?mektedir. Tuzlu topraklardan kaç?n?r. Donlara ve kurakl??a kar?? duyarl?d?r. Güçlü kaz?k kök yapar, s?? ve fakir topraklarda kuvvetli yan kökler geli?tirir, kuvvetli kök sürgünü verir. Boylar? 20–30 m.ye kadar ula?abilen geni? yaprakl? ve yaprak döken bir a?açt?r. Büyüklü?ü 5–10 cm aras?nda de?i?en yapraklar? genellikle yürek ?eklinde ve çarp?k, kenarlar? di?li ve uzun sapl?d?r. Sark?k çiçek demetleri sar?ms? bir renge ve karakteristik bir kokuya sahiptir. Çok geç açan bu çiçekler (Haziran-Temmuz) kurutularak çay gibi içilir.

Güzel kokulu çiçeklerinden dolay? ve bir gölge a?ac? olarak yeti?tirilir. Avrupa’da eskiden köy mahkemeleri genelde bu a?açlar?n gölgelerinde kurulurdu. Bu yüzden ?hlamur, mahkeme a?ac? ya da mahkeme ?hlamuru olarak ta bilinir. Germen ve Slav halklar?nda ?hlamur kutsal bir a?açt?r. Do?ramac?l?kta k?ymetli olan beyaz ve hafif bir odun verir. Ihlamur kabu?undaki lifler ip ve kaba dokumalarda kullan?l?r. Çiçek durumlar? t?bbi olarak kullan?l?r.

Ihlamur çiçe?i yat??t?r?c?, idrar verici ve balgam söktürücü olarak çay halinde kullan?l?r. Ihlamur çiçe?i banyosunun da yat??t?r?c? bir özelli?i vard?r.

Türkiye'de do?al olarak 3 tür bulunur. Ülkemizde ba?ta k?y? ve bat? bölgeleri olmak üzere iç bölgelerimizde de yeti?tirilmektedir.

KESTANE: Kestane y?ll?k ya??? toplam? 600–1200 mm olan yerlerde susuz yeti?ebilir. Bu nedenle ya??? kestane yeti?tirticili?i için önemlidir. Çiçeklenme döneminde ya?an ya???lar meyve tutumunu olumsuz etkiler. Kestane k?? dü?ük s?cakl?klarda –30 dereceye kadar dayanabilmektedir. Ancak ilkbahar?n geç ve sonbahar?n ilk donlar?na kar?? hassast?r.

Kay?ngiller familyas?ndan Castanea cinsini olu?turan a?açlar?n ve bu a?açlar?n yenilebilen tohumlar?na verilen ad.

Kerestesi, dayan?kl?l?k ve dekoratif özellikleri bak?m?ndan me?e a?ac?n?n odununa benzemekle birlikte, kuruma esnas?nda çatlamas? ve e?rilmesi nedeniyle, bu a?açtan büyük boyutlu kereste elde edilememektedir. Ancak dayan?kl?l??? nedeniyle baz? ah?ap bahçe i?lerinde bu a?açtan faydalan?lmaktad?r. ?talya'da f?ç? yap?m?nda kullan?lmaktad?r.

Kuzey Anadolu ve Marmara Bölgesi'nde yay?l?? gösterir. Türkiye'de do?al olarak yeti?en tek kestane türü olan "Anadolu kestanesi" 30 m boya eri?ebilen, geni? tepeli bir a?açt?r. Ülkemizde 25.278 hektar koru, 3.614 hektar baltal?k kestane orman? bulunmaktad?r. Gençken düzgün olan gövde kabuklar? ya?land?kça çatlakl? bir görünüm al?r. M?zraks? yapraklar?n?n kenarlar? kaba di?lidir. Çiçekleri önemli bir bal kayna?? olan kestanenin meyvesi de ekonomik de?ere sahiptir.

Tohumlar, ate?te közlenmi?, ha?lan?? veya suda kaynat?lm?? olarak tüketilir. ?lkine ço?unlukla 'kestane kebap' denilmektedir, bu yöntem, kestane tohumlar? üst k?s?mlar? hafifçe çizildikten sonra, 200–220 °C ?s?da 10–15 dakika süreyle f?r?na verilerek haz?rlan?r. Kestane ayn? zamanda baz? çörek, kek ve pasta çe?itlerinde de kullan?lmaktad?r. Ayr?ca özellikle Bursa ilimizde Kestane ?ekeri ad?yla bilinen bir tatl? çe?idi de çok sevilmektedir ve oldukça büyük miktarlarda üretilmektedir.

KAYIN: K???n yapra??n? döken orman a?açlar?d?r. Çok say?da pullarla örtülmü? bulunan i? biçimindeki sivri uçlu ve büyük tomurcuklar sürgünlere yat?k de?il, onlarla aç? yapacak ?ekilde dizilmi?tir. Yaprak ayas? di?li veya düzdür; nispeten k?sa bir sap?, zamanla dökülen ?erit halinde kulakç?klar? vard?r. Aç?k gri veya koyu gri renkli kabuklar? a?açlar?n hayat? boyunca çatlamadan düz ve pürüzsüz kal?r. Meyvelerin tohumu ya?l?d?r.

Ülkemizde da??l???: Daha çok kuzey bölgelerimizde do?al yay?l?? göstermekle birlikte kay?n a?ac? güneydeki Amanoslar'da da yay?l?? gösterir. Saf ya da göknar, ladin, çam ve me?elerle kar???k geni? ormanlar kurar. Ülkemizde 713.842 Ha. koru ve 1.555 Ha. baltal?k kay?n orman? bulunmaktad?r. 40 m. boya ula?abilen kay?nlar?n düzgün ve silindirik gövdeleri vard?r. 6–9 cm uzunluktaki dalgal? kenarl? elips ?eklindeki yapraklar?n?n sonbahardaki k?rm?z? rengi çok etkileyicidir. Ya?l? meyveleri do?ada yaban hayvanlar? için önemli bir besin kayna??d?r.


Türkiye'de do?al olarak yeti?en türleri; Do?u Kay?n? (Fagus orientalis), Avrupa Kay?n? (Fagus silvatica).

LAD?N:Kuzey yar?kürenin ?l?man ve so?uk bölgelerinde yay?l?? gösteren a?aç türlerine verilen ad. Uzaktan bak?ld???nda köknara benzese de piramide benzer tepesi ve sark?k dallar? ile ondan ay?rt edilebilir. Boyu 40–50 m' ye kadar ula?abilir. ??ne yapraklar? k?sa, sivri uçlu ve kesitli dört kö?edir. Olgunla?m?? kozala??n?n pullar? da??lmaz.

Bulutlu nemli, sisli ve so?uk havalar? seven bir a?açt?r. Ülkemizde saf ladin ormanlar? ya da di?er orman a?açlar? ile kar???k halde bulunan ormanlar olu?turur. Ülkemizde genelde kuzey Anadolu ‘da özellikle Ordu’nun do?usundan itibaren Artvin çevresine do?ru uzan?r. Karadeniz da?lar?nda 2300 metrelere kadar ç?kan ladinler. Özellikle Ardanuç ve Gümü?hane yak?nlar?nda boylar? 60 metreye varan ladinler bulunur. Yumu?ak keresteli a?açlardand?r.

SARIÇAM: Kuzey Anadolu'nun yüksek da?l?k kesimlerinde saf ya da kar???k ormanlar kurmakla birlikte, küçük adac?klar halinde iç ve güney bölgelerimize kadar ula??r. Ülkemizde bulunan sar?çam ormanlar?n?n kaplad??? alan 757.426 hektard?r.
Ad?n?, levhalar halinde ayr?lan gövde kabu?unun tilki sar?s? renginden al?r. Narin gövdeli, sivri tepeli ve ince dall? bir a?açt?r. Yeti?kin a?açlar?n boyu 40 metreyi a?ar. ?nce yapraklar?n?n k?sal??? ve mavimsi ye?il rengi ilk bak??ta di?er çam türlerinden ay?rt edilecek özellikleridir.

??ne yapraklar? ikili, mavi-ye?il, k?vr?k, s?k dizilmi?, genellikle 4–5 cm uzunlukta, uçlar? sivri, genellikle 2–3 y?l, nadir olarak da 4–5 y?l ömrü vard?r. Kozalaklar? mat gri-kahverengi, konik, k?sa veya uzun sapl? uçlar? a?a??ya do?ru yönelmi?, tek veya 2-3'ü bir arada, 3–7 cm uzunluk ve 2–4 cm geni?liktedir. Tohumlar? gri veya siyah?ms? yumurta biçimindedir.

Ekolojik özellikleri: Uygun yerlerde h?zl? geli?ir. So?uk iklim ve rüzgâr?na kar?? dayan?kl?, bol güne? ister. Kumlu ve killi topraklarda geli?ebilir. Nispi nemi çok dü?ük olan iklimlerde ve kuru topraklarda geli?emez. Kaz?k kökleri sayesinde f?rt?nalara dayan?kl?d?r.

KIZILA?AÇ:Trakya, Marmara çevresi, Bat? Karadeniz ve Do?u Karadeniz'de saf ve kar???k olarak yay?l?? gösteren k?z?la?aç, boyu 20 m yi a?abilen, esmer kabuklu, seyrek dall? bir a?açt?r. Daha çok serin bölgelerde ve nemli dere yataklar?n?n bulundu?u yerlerde görülür. Ülkemizde 66.357 hektar koru, 297 hektar baltal?k k?z?la?aç orman? bulunmaktad?r.

Uzunlu?u 4–9 cm geni?li?i 3–7 cm aras?nda de?i?en ters yumurta biçimli ve testere di?li yapraklar? vard?r. Köklerinde bulunan, havan?n serbest azotunu ba?layan yumrular nedeniyle topraklar? azotça zenginle?tirir.


Türkiye'de geni? bir da??l?m gösteren adi k?z?la?ac?n ba?l?ca alt türleri; Do?u k?z?la?ac?, Sakall? k?z?la?açt?r.

ME?E:Ülkemizin hemen her bölgesinde türlerine ba?l? olarak yay?l?? gösterir. 25m boya ve 2m çapa eri?ebilen geni? tepeli a?açlardan, 3–5 m boya sahip çal?lara kadar de?i?en türleri vard?r. Kökler derinlere kadar gider. Yapraklar? da formlar? gibi de?i?kenlik gösterebilir, loplu, di?li ya da düz kenarl?d?r. Ülkemizde 747.856 hektar koru ve 4.984.149 hektar baltal?k me?e orman? bulunmaktad?r.



"Palamut" ad? verilen silindirik meyveleri bir kadeh içinde yer al?r. Odunlar?n?n anatomik özelliklerine göre k?rm?z? me?eler, ak me?eler ve her dem ye?il me?eler olmak üzere üçe ayr?lan me?elerin 18 türü bulunmaktad?r. Bunlardan önemli olanlar?; Sapl? me?e, Saps?z me?e, Saçl? me?esi, Kasnak me?esi, P?rnal me?esidir.


ARDIÇ: Üremesi, bir ba?ka türe ba?l? bir a?aç türü. Ard?ç a?ac? tohumlar?n? yere döker ancak bu tohumlar bir ard?ç ku?u (Karatavuk) taraf?ndan yenmedikçe hiçbir i?e yaramaz. Ard?ç ku?unun sindirim sisteminde ard?ç a?ac?n?n tohumlar?n?n kabuklar? aç?l?r. Ard?ç ku?u d??k?s? ile birlikte topra?a kar??an tohumlar tutar.
Sürüngen çal?lardan büyük a?açlara kadar çok çe?itli türleri olan ard?ç, hemen hemen bütün bölgelerimiz yüksek da?l?k kesimlerinde do?al yay?l?? gösterir. Baz?lar? servi gibi pul yapraklara, baz?lar? da bat?c? i?ne yapraklara sahiptir.


Ülkemizde 1.100.492 hektar saf ard?ç orman? bulunmakta ve önemli do?al türleri; Katran ard?c?, Adi ard?ç, Finike ard?c?, Kokulu ard?ç, Alp ard?c?, Sabin ard?c?, Boylu ard?çt?r.


GÖKNAR: So?uk ortamlar? tercih eden yaprak dökmeyen a?aç cinsidir. Do?ada 25 metreye kadar büyüyebilen piramidimsi a?açlard?r. Az ????a ihtiyaçlar? vard?r. So?uk iklimleri sevdikleri için fazla s?cak ortamlar? sevmezler ama ?s?ya kar?? toleranslar? vard?r.

Bunlar genel olarak ladin a?açlar?na göre so?u?a daha dayan?kl? olup genelde Karadeniz Bölgesinde ladinlerle sar?çamlar aras?nda bulunurlar. Bazen de bunlarla kar???k ormanlar olu?tururlar. Bu a?açlar so?u?a dayan?kl? ve genelde da?lar?n kuzey yamaçlar?nda nemli ve gölgeli ortamlar? seven a?açlard?r. Artvin –Pazar çevresinde saf orman olu?tururlar. Yumu?ak keresteli a?açlardand?r.


KIZILÇAM: çamgiller familyas?ndan Akdeniz'e özgü 5–20 m. boylar?nda h?zl? büyüyen kal?n dall? bir çam türü. Genç sürgünleri kal?n ve k?z?l renktedir. Kabuk genç bireylerde düzgün boz renkte iken ya?l?larda derince yar?l?r, esmer k?rm?z?ms? renkte ve kal?n kabuk durumunda görülür. ??ne yapraklar 10–16 cm uzunlu?unda kal?n sert ve koyu ye?il renktedir. Kozalak 6–11 cm boyunda, parlak aç?k kahverengi olup topaç biçimindedir. Çok k?sa sapl? kozalak sürgünlere dik oturur ya da yan durumlu olarak ço?unlukla 2–6 adedi bir arada seyrek olarak bulunur.

Dünyadaki en geni? yay?l??? Türkiye'dedir. Esas olarak Akdeniz ve Ege Bölgelerinde geni? ormanlar kurmakla birlikte, Bat? ve Orta Karadeniz Bölgesi'nde de mahallî yay?l?? gösterir. Ülkemizde 3.729.866 hektar saf K?z?lçam orman? bulunmaktad?r. Deniz seviyesinden 1000–2000 m yüksekli?e kadar ula?an K?z?lçam, ????? seven h?zl? büyüyen bir çam türüdür. 20 m'ye kadar boylanabilir. Kal?n ve genellikle koyu k?z?l renkteki genç sürgünlerinden dolay? bu ad? al?r.


KARAÇAM: Karaçam çamgiller familyas?ndan bir çam türü. Gövdesinin ve dallar?n?n kal?nl???, gri ve derin çatlakl? kabu?u, i?ne yapraklar?; 4–8 cm uzunlu?unda koyu ye?il ve serttir.Bol reçineli tomurcuklar büyük, silindirik ve uçlar? sivridir. Bu özellikleri ile di?er çam türlerinden ayr?l?r.30–35 m. ye kadar boylanabilir.

Yaz?n serin ve güne?li geçen, k???n ise karl? ortamlar? çok sever. K?z?lçam kadar kurakl??a dayan?kl? olmad??? için ülkemizde yaz?n kurak geçen ve k??lar? so?uk ve kar ya???l? alanlar olan yüksek kesimlerde daha iyi yeti?mektedir. Bütün k?y? bölgelerimizin da?l?k kesimlerinde saf ya da kar???k ormanlar kurar, hatta stepe kadar sokulur. Ülkemizde 2.527.685 hektar saf karaçam orman? bulunmaktad?r.

Bat? Anadolu’da U?ak, Kütahya, Manisa demirci çevresi, Biga yar?madas?nda Kaz da?lar?nda, Akdeniz de Toros da?lar?n?n yüksek kesimlerinde, Ege Bölgesinde ayd?n ve Boz da?larda, Marmara’da Uluda? çevresinde, ?ç ve do?u Anadolu’da yüksek kesimlerde, Karadeniz de ise bat? Karadeniz de ( Ordunun bat?s?nda) yer yer de da?lar?n güneye bakan yamaçlar?nda görülür.
Kerestesi çok de?erli olup mobilya ve do?rama yap?m?nda ( kap?, pencere) çok kullan?l?r.

10.SINIFLAR SAYFA 122 ETK?NL?K ÇALI?MASI

Türkiye ?klim ve Bitki Örtüsü Haritas?ndan ç?kan sonuçlar

1-Türkiye’de görülen Bitki Topluluklar?:

Orman, Maki, Orman-Çal?l?k-Antropojen Bozk?r, Bozk?r, Çay?r


2-Ormanlar daha çok nerelerde yo?unla?m??t?r:

Ormanlar?m?z?n genel olarak ülkemizin k?y? bölgelerinde yer ald??? görülür. Ayr?ca ormanlar?m?z?n da?l?k alanlarda özelliklede k?y? da?lar?n?n denize bakan yamaçlar?nda yo?unla?t??? denizden uzak iç bölgelerde azald??? ve parçalar halinde oldu?u görülür.

3-Ormanlar?n da??l???nda belirleyici olan iklim elemanlar?:

Özellikle s?cakl?k, ya???, ayr?ca da güne?lenme süresi, rüzgârlar, nemlilik gibi iklim faktörleri etkiler.


Ya???: Bitki örtüsü da??l???n? etkileyen en önemli faktörlerden olup, bitki da??l??? ya??? da??l???na paralellik sunar. Ya????n çok oldu?u yerlerde gür ormanlar, azal?nca orman seyrelir, daha azal?nca yerini bozk?r al?r. Ya???la orman azal?r veya ço?al?r.

S?cakl?k: Bitkilerin yeti?ebilmesi için ve hayati faaliyetlerinin sürmesi için s?cakl?k gerekli olup, belli derecelerde olmas? gerekir. S?cakl???n çok dü?ük oldu?u veya yetersiz oldu?u yerlerde veya da çok a??r? oldu?u yerlerde bitkiler yeti?emez. Her bitkinin de s?cakl?k iste?i ve so?u?a kar?? dayan?kl?l??? farkl?d?r. Bu özellik bitkilerin s?cakl?k ku?aklar?na göre da??l?m?na neden olur.

Not: Orman?n alt s?n?r?n? ya???, üst s?n?r?n? s?cakl?k belirler.
4-Ya????n az oldu?u yerlerdeki Bitki türü:


Bu bölgelerde bozk?r bitkileri görülür. Ayr?ca bu alanlarda yüksek da?l?k alanlarda kurakl??a dayan?kl? a?açlardan olu?an ormanlar ve akarsu boylar?nda kavak ve sö?üt a?açlar?na rastlan?r.

5-?ç bölgelerde Maki olmamas?n?n Sebebi:

Makiler y?l boyu ye?il kalan ve yaprak dökmeyen bitkilerdir. ?ç bölgelerde karasall?k etkisiyle k??lar? sert ve so?uk geçmesi ve kar ya???? ve don olaylar?n?n görülmesi nedeniyle.

10.SINIFLAR SAYFA 125-126-127 ETK?NL?K ÇALI?MASI Etkinlik sayfa 125
SORU-1-Makilerin ç?kabildi?i üst s?n?r?n bölgelere göre de?i?iklik göstermesinin nedenini belirtiniz.
Maki yeti?me s?n?r? için enleme ba?l? olarak s?cakl?klar?n kuzeye do?ru azalmas? buna ba?l? olarak ta nemlilik ve kurakl?k ?artlar?ndaki de?i?meler etkili olur.Akdeniz’e oranla Ege ve Marmara’da yeti?me üst s?n?r? daha alçaklardad?r.
SORU-2-Maki bitkisinin Akdeniz Bölgesine uyum sa?lad???n? gösteren özellikler.

Maki yaz s?cakl???na ve kurakl???na kar??; yaprak yap?s?, kaygan, tüylü kadifemsi yüzeyi ile buharla?may? azaltm?? olmas? nedeniyle dayan?kl?d?r. Kurak ortama uyum sa?layabilmek için derinlerdeki sulardan yararlanmak için çok uzun kök sistemlerine sahiptir.
K?saca YAPRAK ve KÖK yap?s? s?cak ve kurak ortama dayan?kl? özelliklere sahiptir.
Etkinlik sayfa 126
Kitab?n?zdaki resimlerden faydalanarak çay?r ve bozk?r?n yeti?me ko?ullar?n? kar??la?t?r?n?z.


Çay?r; karasal iklimin so?uk ve nemli yaz ya???? alan, yaz kurakl???n?n olmad??? yerlerinde,


10. SINIFLAR SAYFA 144 SICAKLIK VE KURAKLIK HAR?TALARI L?SE 2. SINIF SAYFA 144 ETK?NL?K ÇALI?MASI

S?cakl?k ve kurakl?k da??l???n? gösteren haritalar ile nüfus da??l??? haritas?n? kar??la?t?n?z.



Ülkemizde genel olarak nüfus da??l??? ile s?cakl?k da??l??? haritalar? birbirine uyar. S?cakl?k de?erlerinin yüksek oldu?u k?y? bölgeler ile alçak oval?k alanlar s?k nüfuslanm??t?r. Ancak bu duruma uymayan yerlerde bulundu?u belirtilmi?ti.

Denizin ?l?t?c? etkisiyle ?l?man iklim özellikleri görülen Marmara, Ege, Karadeniz ve Akdeniz k?y?lar? s?k nüfusludur. Buna kar??l?k denizden uzak ve yükseltinin çok oldu?u ve s?cakl???n dü?ük oldu?u bölgeler ve yüksek alanlarda nüfus çok seyrektir. Yüksek da? ve platolarda 1500 m ‘den sonras? yakla??k olarak bo?tur. Bunun nedeni, k??lar?n uzun yazlar?n k?sa sürmesi, tar?msal etkinliklerin k?s?tlanmas?d?r. Ula??m güçlükleri de nüfuslanman?n az olmas?nda etkilidir.
Ülkemizde genel olarak kurakl?k da??l??? ile nüfus da??l??? haritalar?nda da ba?lant? vard?r. Genel olarak denizde uzak ya??? ve nemin dü?ük oldu?u iç bölgelerde nüfus daha seyrek bulunmaktad?r. Genelde nüfusu ya????n fazla oldu?u k?y?larda toplanmas? bunun kan?t?d?r.

Buna kar??l?k baz? alanlar ise ya??? çok olmas?na ra?men yüksek engebeli olmas?, tar?m alanlar? olmamas? ula??m s?k?nt?lar? ve yükseltinin tar?m, orman ve yerle?me üst s?n?r?na ula?t??? yerlerde ise ya??? bol olmas?na kar??l?k nüfus seyrek hatta bo?tur.

Manisa Ve Afyonkarahisar’?n co?rafi özellikleri kar??la?t?r?larak;



Manisa
Afyonkarahisar
Nüfus
1.260.169
812.416
?klim
Akdeniz- karasal geçi?
Karasal
S?cakl?k ortalamas?
16,8 ºC
11,2 ºC
Y?ll?k ya??? miktar?
726,5 mm
455 mm
En so?uk ay ortalamas?
6,7 ºC
0,3 ºC
En s?cak ay ortalamas?
27,8 ºC
22,1 ºC
Donlu gün say?s?
30
94
Ürün çe?idi
Çok
Az
Ortalama yükselti
43- 750 m
1000- 1500 m
Nadas ( hektar)
16,590
119. 644
1-?ki ilden birincisi Manisa’da iklim ?artlar? uygun (s?cakl?k, ya???, s?cakl?k fark?, yükselti, donlu gün say?s?) bu tar?msal üretimin çok ve çe?itli olmas? ve bunlar?n i?leyen sanayilerin kurulmas?, tar?msal ürün ticaretinin artmas?, i?gücüne ihtiyac?n?n ço?almas?na ve nüfusu çekici etkiye yol açarak nüfusu kendine çekmi?tir.

?kinci il Afyonkarahisar’?n özellikleri ise Manisa’n?n özelliklerinden daha elveri?siz özelliklere sahiptir bu etkenler ekonomik faaliyetleri k?s?tlam??t?r.

2-Bu durum illerin ekonomilerine etkilemi?tir. Manisa illinde sanayi, ticaret, tar?m geli?mi? daha yüksek gelire sahip bir ekonomi olu?mu?tur.Afyon ise ekonomik geli?mi?likte Manisa’ya oranla daha az geli?me göstermi?tir.



Bursa ve Çanakkale’nin geli?mi?lik düzeyi verilerine göre:



Çanakkale
Bursa
Nüfus
464.975
2.125.140
Çal??an Nüfus
390.216
1.375. 868
Geli?me h?z?
30,7
42,1
?hracat( milyon dolar)
387
5.206
?thalat( milyon dolar)
337
6.646
Sanayide elektrik tüketimi
826.053
5.729.634


Bursa tam bir sanayi ?ehri...

1-Sanayile?me hangisinde fazlad?r?
Bursa’da fazlad?r. Çünkü Bursa’n?n hem ithalat ve ihracat rakamlar?, hem de sanayide kullan?lan elektrik miktar? Çanakkale’den katlarca fazlad?r. Ayr?ca çal??an nüfusu da oldukça çoktur.

2-Bunun nedenleri nelerdir?
Bursa daha düz ve verimli tar?m alanlar?na sahiptir. ?klim aç?s?ndan daha uygun ko?ullar daha fazlad?r. Bu üretilen tar?m ürünü miktar? ve çe?idini art?rm??t?r. Ayr?ca Bursa konum itibari ile sanayile?meye daha uygundur. Sanayisi geli?en illere daha yak?nd?r. Bu ilimizde sermaye sahibi insan daha fazlad?r. Bursa çok eskiden beri ba?kentlik yapm?? ve önemli bir ticaret merkezidir. Nüfus say?s? ve i?gücü daha fazlad?r.

3- Bu durum kentetlerin nüfusun nas?l etkilemi?tir?
Bursa’n?n daha fazla nüfuslanmas?na yol açm??t?r.Bursa’da Çanakkale’ye oranla göç alma özelli?i olu?turmu?tur.Çanakkale’de ekonomik faaliyetler daha k?s?tl?d?r nüfus olarak göç veren bir özellik gösterir.

4-Hangi il daha fazla göç almaktad?r?
Bursa ili ekonomik yap? olarak Çanakkale’ye oranla çok daha fazla geli?mi?tir.Çanakkale’ye oranla çekici özellikleri fazlad?r bu nedenle daha fazla göç al?r.



DERS DI?I ETK?NL?K ÇALI?MASI

1-Ya?ad???n?z çevrede i? imkânlar? yeterli midir?

Bu soruyu bulundu?unuz bölge özelliklerine göre cevapland?rmal?s?n?z.Çünkü bu özellik Türkiye genelinde farkl?l?klar gösterebilir.Marmara ,Ege k?y?lar?,?ç Anadolu ‘nun Eski?ehir Ankara ,Konya ,Kayseri Akdeniz K?y? bölgeleri genel olarak i? imkanlar? bak?m?ndan elveri?li özellikler gösterebilir bu bölgeler d???nda genel olarak i? imkanlar? yeterli oranda de?ildir denilebilir.Bölgeden bölgeye yetersiz olmas? de?i?ik nedenlere dayanabilir,konum özellikleri,iklim ?artlar?,yer ?ekilleri, ekonomik faaliyetlerin desteklenememesi ,bölgelerin sosyal kültürel yap?lar? e?itim olanaklar? geli?memelerinde etkili olan faktörler olarak kar??m?za ç?kabilir.

2-Ülkemizde çok önemli bir boyutta göç ya?anmaktad?r. Ülkemizde en fazla göç alan iller ve veren illeri tespit ediniz.

En çok göç alan il ?stanbul olup bu ilden sonra ?zmir, Bursa, Ankara, ?çel, Antalya nüfusu göçlerle sürekli artmaktad?r.

Her merkez farkl? özelli?i ile göç almaktad?r. ?stanbul, Ankara, ?zmir, Bursa gibi kentler sanayinin geli?mesi nedeniyle göç çekmektedir. Zonguldak, Karabük, Ere?li, ?skenderun, Batman madencilik ve sanayi nedeniyle, Antalya, Çe?me, Alanya, Ku?adas?, Marmaris, Bodrum turizm nedeniyle göç almaktad?r.


En çok göç veren il Tunceli’dir. Bu ilden sonra Kars, Erzurum, Gümü?hane, Sivas, Artvin, A?r?, Ardahan, Bingöl, Bitlis, Hakkâri gibi iller nüfusu verdi?i göçler nedeniyle azalmaktad?r.

3-Bu illerin göç alma ve verme nedenleri nelerdir?

Göç veren yerlerin ortak özellikleri; Göç veren illerin ortak özelli?i; do?um oran?n?n çok yüksek, i? imkânlar?n?n k?s?tl? olmas?d?r.

1-Nüfus art???n?n çok fazla olmas?,
2-K?rsal nüfus fazlad?r.
3-Topraklar?n miras yoluyla parçalanmas? ve toprak yetersizli?i,
4-K?rsal alanda tar?mda kullan?lan yeni teknolojilerin insan gücüne ihtiyac? azaltmas?
5-Ya??? azl??? ve düzensizli?i, erozyon vb nedenlerle topra??n verimsizle?mesi,
6-Sanayi ve ticaretin geli?memi? olmas?,
7-Arazisi da?l?k ve engebeli alanlard?r.
8-?klim ?artlar? olumsuz alanlar ( karasal sert – so?uk ya da kurak alanlar)
9-Ula??m imkânlar? k?s?tl? önemli yollardan uzak alanlar.

Ülkemizde çok göç alan alanlar?n ortak özellikleri:

1-Arazisi düz ve verimli alanlard?r.
2-?klim ?artlar?n?n uygun oldu?u alanlard?r.
3-Endüstrinin geli?ti?i alanlard?r.
4-Ula??m?n kolay oldu?u ve önemli ula??m yollar? üzerindeki alanlard?r.
5-Yeralt? ve yer üstü kaynaklar? bol olan alanlard?r.
6-Ticaret, turizm, e?itim, sa?l?k hizmetlerinin geli?ti?i alanlard?r.

4-Ülkemizdeki göçlerin nüfus da??l???n? nas?l etkilemektedir?
Ülkemizde nüfus da??l??? dengesizle?mekte, nüfus kentlere, ülkemizin k?y? kesimleri ve bat? bölgelerimize y???lmakta, buna kar??n k?rsal alanlar, ülkemizin do?u yar?s? iç k?s?mlar nüfus kaybetmekte özellikle de do?u yar?s? bo?almaktad?r.

YERLE?ME T?PLER?,KÖYALTI YERLE?MELER,DA?INIK VE TOPLU YERLE?ME TÜRK?YEDE YERLE?MELER

I-KIR YERLE?MELER?

Genel olarak nüfuslar? küçük nüfusu 10.000'in alt?nda olan, genel olarak köy ve köy alt? yerle?melerden olu?an ve geçimlerin kaynaklar?nda tar?m ve hayvanc?l?k faaliyetlerinin birlikte yap?ld??? ya da ön plana ç?kt??? yerle?melere denir. K?rsal yerle?melerin baz?lar?nda yerle?ik hayat tarz? (köy gibi), baz?lar?nda konar - göçerlik veya yaylac?l?k gibi yar? yerle?ik tarz görülür.

K?r yerle?melerin ortak özellikleri:

1-Nüfus say?lar? ve yo?unluklar? azd?r.

2-Ekonomileri tar?m ve hayvanc?l??a dayan?r.

3-Yay?ld?klar? alanlar dard?r.

4-Sosyal dayan??ma ve i?birli?i kuvvetlidir.

5-S?n?rlar? ve ortak mallar? vard?r.

6-Baz?lar? geçici yerle?meler olup, özel mülkiyet olanlar? vard?r.

7-Köylerde mesleki fakl?l?k az ve etnik yap? bak?m?ndan sade yap?dad?r.
KÖY ve KÖYALTI YERLE?ME diye 2 ‘ye ayr?l?r:

1-KÖYLER

K?rsal yerle?menin son iki ?ekli bucak ve köylerdir. Bucak idarî bak?mdan olu?turulmu? bir birimdir. Kendisine ba?l? köyler bulunur. Ekonomik faaliyetlerin cinsi ve insanlar?n ya?am biçimi köylerden farkl? de?ildir.

Bucak; ekonomi, güvenlik ve yerel hizmet aç?s?ndan aralar?nda ili?ki bulunan kasaba ve köylerden olu?an yönetim bölümüdür. K?rsal yerle?me ?ekillerinin en yayg?n olan? köydür.

Köy; cami, okul, otlak, yaylak, baltal?k gibi ortak mallar? bulunan ve toplu veya da??n?k oturan insanlar?n ba?, bahçe ve tarlalar?yla birlikte olu?turduklar? yerle?medir.

Tan?m?ndan da anla??laca?? gibi köyde yerle?ik ya?am söz konusudur. ?nsan ya?am? a?a?? yukar? tümüyle topra?a ba?l?d?r. Hayvanc?l?k, ormanc?l?k, avc?l?k, bal?kç?l?k ve el sanatlar?, tar?m?n ba?l?ca yard?mc? kollar?d?r. Nüfus da genelde 2000'nin alt?ndad?r. Bir yerle?im biriminin köy kabul edilebilmesi için devletin onay? gereklidir. Sadece nüfus büyüklü?ü köy statüsüne geçmek için yeterli de?ildir. Bunun için köyün tan?m?nda belirtilen ?artlar yan?nda güvenlik, ula??m, do?al çevre, içme suyu durumu gibi birtak?m faktörlerde dikkate al?nmaktad?r.

Köylerin ortak özellikleri;

1.Nüfuslar? azd?r ve kaplad?klar? alanlar küçüktür.

2.?dari bak?mdan muhtarl?kt?r.

3.S?n?rlar? ve ortak mallar? vard?r.

4.Ekonomisi tar?m ve hayvanc?l??a dayan?r.

5.??birli?i ve soysa dayan??ma kuvvetlidir

DOKULARINA GÖRE KÖYLER

Toplu Köy: Toplu köyde evlerin hepsi bir aradad?r. Sokaklar dar, evler genelde birbirine biti?iktir. Tarlalar çiftçi evlerinden ayr? ve uzaktad?r. Toplu köyün yararlar? aras?nda, toplumsal ili?ki olanaklar?n?n yüksek yat?r?mlardan bütünüyle yararlanma olana?? ve güvenlik unsuru say?labilir.

Buna kar??l?k toplu köy türünün birçok sak?ncas? vard?r: Tarlalara gidip gelme güçlü?ü aile bireylerinden uzakta çal??ma güçlükleri, salg?n hastal?klar?n kolayca yay?lmas? vb. gibi. Ülkemizde toplu yerle?imin ba?l?ca yay?lma alan? ?ç Anadolu, Güneydo?u Anadolu ve Do?u Anadolu bölgelerimizdir.

Da??n?k Köy: Da??n?k köy olarak kabul edilen yerle?me birimlerinde evler birbirinden belli Aral?klarla (50–100 m hatta bazen daha fazla) birer, iki?er bazen daha fazla say?da "hane"den meydana gelmek üzere araziye da??lm?? durumdad?rlar.

Bu köy türü büyük alanlar? kaplar. Engebeli ve da?l?k arazilerde görülen bu yerle?me ?eklinin en güzel örneklerine Karadeniz Bölgemizde rastlanmaktad?r. Da??n?k yerle?menin yararlar? aras?nda i?yerine gidip gelme güçlü?ü, güvenlik sorunlar?n?n ortaya ç?kmas?, tesisat ve ?ebekelerin kurulma güçlü?ü, devlet yat?r?mlar?ndan bütünüyle yararlanabilmenin s?n?rl?l???, kamu harcamalar?n?n artmas? vb.'dir.

Yerle?menin da??n?k ya da toplu olmas?n? etkileyen faktörler:

Yer ?ekilleri, iklim gibi do?al çevre ?artlar? yan?nda tarihî, siyasi ve ekonomik faktörlerin etkileri görülmektedir. Özellikle su kaynaklar? bu bak?mdan önemli bir role sahiptir. Arazinin da?l?k, tar?m arazilerinin parçal? ve da??n?k olmas? da bunda etkilidir. Suyun belli yerlerde arazinin yap?s?na ra?men yerle?me toplu, suyun bol ve her yerde bulundu?u yerlerde (örne?in Karadeniz Bölgemiz) da?l?kt?r. Yine düz arazilerde toplu, vadilerde parçalanm??, e?imli arazilerde ise da??n?k yerle?meler dikkati çekmektedir.

EKONOM?K FAAL?YETLER?NE GÖRE KÖYLER

Köylerin s?n?fland?r?lmas?nda esas al?nan bir ölçü de ekonomik faaliyetlerin cinsidir. Bu bak?mdan a?a??daki tipler seçilebilir.

Orman köyleri
Tah?l tar?m ile u?ra?anlar
Hayvanc?l?kla u?ra?anlar
Meyve ve sebzecilikle u?ra?anlar
El sanatlar? ve birtak?m imalât faaliyetlerinin önem kazand??? köyler.

Yurdumuzda orman köylerine daha çok Karadeniz Bölgesi'nde(özellikle Bat? Karadeniz'de) Y?ld?z da?lar?nda, Ege ve Akdeniz bölgelerimizin 500–600 metreden yüksek kesimlerindeki orman bölgelerinde rastlan?r.

Tah?l tar?m?n?n önem kazand??? köylerimiz ?ç Anadolu, Do?u Anadolu, Güneydo?u Anadolu bölgelerimizle Trakya'da yayg?nd?r.

Meyve, sebze ve sanayi bitkileri tar?m?n?n geli?ti?i köylerimiz daha çok Ege ve Akdeniz bölgelerimizde Güney Marmara'da ve Orta Karadeniz'de (Amasya, Tokat) dikkati çekerler.

Hayvanc?l???n ön plâna ç?kt??? köyler ise geni? yaylalar?n bulundu?u da?l?k ve yüksek alanlarda, ayr?ca iklim ?artlar?n?n tar?m çal??malar?n? güçle?tirdi?i (örne?in yaz mevsiminin k?sa geçti?i) yerlerde görülürler. Özellikle Do?u Anadolu Bölgemiz bu tür köylerin en yayg?n oldu?u aland?r.
El sanatlar? imalât faaliyetlerinin ba?l?ca geçim kayna?? oldu?u köylerimiz ise Isparta, Manisa (Kula, Demirci, Gördes) U?ak, Kayseri, (Bünyan), Mu?la (Milâs), Tokat (Niksar), Sivas, Siirt illerimizde daha yo?un olmak üzere yurdumuzun hemen hemen her bölgesine yay?lm??lard?r.

Köylerimizdeki evlerin biçimi ve ev yap?m?nda kullan?lan malzemeler de farkl?l?k göstermektedir. Ormanlar?n geni? yer kaplad?klar? bölgelerimizde ah?ap evler yayg?nd?r.

?ç bölgelerimizdeki evlerin temel yap? malzemesi ise toprak (kerpiç) ya da ta?t?r. Kerpiçten yap?lan evlere daha çok ?ç Anadolu, Güneydo?u ve Do?u Anadolu bölgelerimizde rastlan?r. Ta? evler ise Akdeniz Bölgemizde yayg?nd?r.

2-KÖYALTI YERLE?MELER

Köy olman?n gerekli ?artlar?na sahip olmayan, köyden daha basit yerle?me ?ekilleridir. Bunlar?n bir k?sm? sürekli (çiftlik, divan, mezraa, mahalle) bir k?sm? ise geçici (yayla, oba, kom, a??l) yerle?me ?ekilleridir.

Köy alt? yerle?melerin ortak özellikleri:

1-Geneli geçici yerle?melerdir.

2-Geneli özel mülkiyettir.

3-Tar?m ve hayvanc?l?kla geçinirler.

4-Bunlar ileride köy ve ?ehir yerle?melerini sa?larlar.

5-Genel olarak yap?lan ekonomik faaliyet türü veya bulundu?u bölgelere göre isim al?rlar.

Örne?in tar?m ve hayvanc?l?kla geçinen bu yerle?melere Ege’de çiftlik, Karadeniz’de Canik, Akdeniz’de oba, Do?u Anadolu’da mezra veya benzerine a??l denmektedir.

Köy alt? yerle?meleri olu?turan ba?l?ca sebepler:

1.Kalabal?k ailelerden kaçarak ba??ms?z ya?ama iste?i,

2.Aileler aras?nda ç?kan anla?mazl?klar,

3.Tar?m arazilerinin yetersiz ve birbirinden uzakta olmas?,

4.Hayvanlar?na otlak ve bar?nak temini,

5.Devlete ait arazilerin özellikle orman alanlar?n?n toprak kazanmak amac?yla yerle?me yap?lmas?.

Mahalle: Köyalt? yerle?me ?ekillerinin en geli?mi? olan?d?r. Tek ev ve eklentilerin yerle?me grubuna dönü?mesi ve bu gruplar?n ço?almas?yla olu?urlar. Bazen akrabalar?n biraraya gelmesiyle de olu?abilecekleri gibi, birbirini hiç tan?mayan, ancak sosyo–ekonomik ba?lar? bulunan insanlar?n toplanmas?yla da olu?abilirler. Yay?lma alanlar? ise yerle?menin toplu ya da da??n?k olmas?na göre çok geni? veya dar bir alan olabilir.

Oba: Anadolu'da ve özelilkle Ordu–Giresun yöresinin da?l?k kesimlerinde yayla yerle?melerine verilen add?r. Karadeniz Bölgemizde yayg?n olan obalar yaln?zca yaz mevsiminde kullan?l?rlar.

Etrafa göre yüksekte yer alan (1500–2000 m) obalar alan?na "yayla", k???n geçirildi?i daha a?a??daki yerlere ise "cenik" denilmektedir. Geçici bir yerle?me ?ekli özelli?i gösteren obalarda temel geçim kayna?? hayvanc?l?kt?r. Karadeniz Bölgesi'nden ba?ka Toroslarda, Bat? Anadolu'da, Güney Marmara'da ve Orta Anadolu'da rastlan?r.

Divan: Özellikle Bat? Karadeniz Bölgemizde küçük ve da??n?k yerle?melere verilen add?r. Orman açmalar? ile elde edilen topraklarda geli?en bu basit yerle?me ?ekli Sinop, Bolu, Adapazar? ve Kocaeli illerimizde yayg?nd?r.

Yerle?ik bir özellik gösterirler. Ço?unda akrabal?k ba?? hâkimdir. Tar?m, hayvanc?l?k ve ormanc?l?k ba?l?ca geçim kaynaklar?d?r.

Kom:Esas geçim kayna?? hayvanc?l?k olmak üzere tar?mda yap?lan, bir veya birkaç a??l ile çoban kulübeleri yerle?menin ba?l?ca fizikî varl?klar?d?r.


Yurdumuzda daha çok Do?u Anadolu Bölgesi'nde (Tunceli, Erzurum, Kars, Mu? ve A?r? illerimizde) bulunmaktad?r.

Mezraa: Hayvanc?l?k ve tar?m faaliyetlerinin bir arada yürütüldü?ü basit bir yerle?me ?eklidir. Köylerin ortak kullan?m sahalar?n?n d???nda olan 50'den fazla nüfusu geçindiremeyecek kadar dar topraklara sahip yerlerdir.


Do?u ve Güneydo?u Anadolu bölgelerimizde yayg?nd?r. Geçici mezraalar yan?nda; daha fazla nüfus bar?nd?ran, hayvanc?l?k ve çiftçili?in birlikte yap?ld???, sürekli ikamet edilen mezraalar da vard?r.Komlarda oldu?u gibi mezraalardaki meskenlerde de temel yap? malzemesi genelde ta?t?r.

Yayla: Mevsiminde ba?l? olarak hayvan sürüleriyle ç?k?l?p, geçici olarak yerle?ilen, da?lar?n üst k?s?mlar?ndaki düzlüklere yayla denir. Anadolu'nun büyük bir bölümünde hüküm süren yar? kurak iklim ?artlar? köy d???ndaki yüksek alanlar?n ot potansiyelinden yararlanmay? gerektirmi?tir. Yükseltiye ba?l? olarak daha fazla ya??? alan yaylalarda, otlar fazlaca boy atmakta, daha uzun süre ye?il kalmaktad?r.



Ayr?ca yaylalar?n serin havas? hayvanlara ve özellikle koyunlara iyi gelmekte, süt ürünlerinin bozulmas?n? da geciktirmektedir. Do?u Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerimizde oldukça yayg?n bir yerle?me ?eklidir. Yaylac?lar?n meskenleri çad?r ya da ta?tan yap?lm?? evlerdir. Su kaynaklar? bazen bir yamaç kayna??, ço?u zaman da kar sular?d?r. Yurdumuzda turizm ve yaz? serin bir yerde geçirmek amaçlar?na yönelik yayla yerle?meleri de bulunmaktad?r. Özellikle Orta Toroslar üzerindeki yaylalar?n ço?u yaz?n yak?c? s?caklar?ndan kurtulmak isteyenlerin ak?n?na u?ramaktad?r. Adana, Mersin, Tarsus gibi.

Çiftlik: Geni? bir arazi üzerinde tar?m veya hayvanc?l?k ya da ikisini birlikte yürütmek amac?yla kurulmu? yerle?me ünitesine çiftlik denir. Ekonomik faaliyetin y?l içindeki süreklilik durumuna göre çiftlik yerle?mesi sürekli ya da geçici olabilir. Ülkemizde çiftlik tipi yerle?melere daha çok Çukurova, Büyük ve Küçük Menderes ovalar?yla, Trakya'da rastlamaktay?z. Ege ve Akdeniz bölgelerimizdeki çiftliklerde pamuk, Trakya'dakilerde ise tah?l ve ayçiçe?i tar?m? hâkimdir.

A??l: K?rsal kesimde davarlar?n (koyun, keçi) bar?nd?r?ld??? üst aç?k çitle çevrili yerlere a??l denilmektedir. Bunlar genelde köyün d???nda bulunur.


Bazen ta? veya kerpiçten yap?lm?? binalar da bulunur. Genelde yaz mevsiminde kullan?l?r.

Yukar?da belirtti?imiz köy alt? yerle?im birimlerinden ba?ka ba? evi, dam, de?irmen, petrol istasyonu, kapl?ca, fabrika gibi yerle?meler de bulunmaktad?r.

Dam: Daha çok hayvan yeti?tirilen geçici yerle?melerdir.



Ba? evleri: Ba?c?l?k faaliyetlerini geli?tirmek amac?yla yap?lm?? evlerdir.


Dalyan: Deniz k?y?lar?nda bal?k üretmek için yap?lm?? yerle?melerdir.


II-KENT YERLE?MLER?:

?ehir: Az çok bir plan dâhilinde kurulmu?, nüfusu 10.000’nin üzerinde olan ekonomisi tar?m ve hayvanc?l?k sektörleri d???nda ba?ta ticaret, sanayi, hizmetlere dayal? büyük alanlara yay?lan, yönetim ve e?itim olmak üzere çe?itli görevleri bir araya toplayan, hayat tarz? ve çevresine etkileri bak?m?ndan farkl? olan büyük yerle?me birimidir. Yerle?im birimlerinin en büyü?ü ?ehirlerdir.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x532.

NOT: ?l ile ?ehir kavramlar? farkl?d?r. ?l idari bir birim, ?ehir ise ilin merkezidir. (Sakarya ilinin merkezi Adapazar?’d?r)


Kent yerle?meleri büyüklüklerine göre


a-Küçük
b-Orta
c-Büyük kent

Ekonomik Fonksiyonlar?na göre


a-Tar?m
b-Sanayi Madencilik
c-Turizm
d-Ticaret ve Liman

Kültürel Fonksiyonlar?na göre


a-Üniversite kentleri

?dari Fonksiyonlar?na göre


a-Ba?kent ?ehirleri diye özellik kazan?rlar.



?ehirleri k?r yerle?melerinden ay?ran özellikler:

1- Nüfuslar? fazlad?r.( Çok say?da insan? bar?nd?r?rlar.)

2-Yay?ld?klar? alanlar geni?tir.

3-Geçiminde tar?m d??? sektörler a??rl?ktad?r.

4-Meskenler yan?nda çar??, Pazar, fabrika, spor ve sanat merkezleri vb. bulunur.

5-Çevrelerindeki alanlara ekonomik, sosyal ve kültürel yönden etki ederler.

6-Çok büyük ?ehirlerde de?i?ik soy, din ve ?rktan insanlar birlikte ya?ar.

Benzer Özellikleri: ?nsanlar?n beslenme, bar?nma, korunma vb. temel ihtiyaçlar?n? kar??lamak için olu?mu?lard?r.

Temelinde insanlar?n yap?s? olan meskenler bir araya gelerek olu?mu?lard?r. Ba?lang?çta ufak olan yerle?melerin büyümeler ile olu?mu?lard?r.

DOKULARINA GÖRE YERLE?MELER:

Kent ve k?r yerle?melerinde farkl? dokular göze çarpar. Bu farkl?l???n en büyük nedeni yerle?melerin kuruldu?u yerlerin co?rafi özellikleridir. (?klim, yer ?ekilleri, su kaynaklar?, toprak verimi, ayr?ca insanlar?n kültürel ve ekonomik yap?lar?d?r.)

1-Da??n?k Yerle?me: Suyun (ya???lar?n) bol oldu?u yerlerde, ar?zal? ve e?imli bölgelerde, evlerin birbirinden uzak oldu?u bahçeler içerisinde insanlar da??n?k olarak yerle?mi?lerdir.

Türkiye’de Karadeniz Bölgesi, da??n?k yerle?menin en yayg?n olarak görüldü?ü yerdir. Da??n?k yerle?mede su fazlal??? ve yer?ekillerinin engebelili?i etkilidir.

2-Toplu Yerle?me: Evlerin birbirine yak?n oldu?u yerle?me biçimidir. Suyun az oldu?u yerlerde ve arazinin düz oldu?u oval?k alanlarda insanlar toplu olarak yerle?mi?lerdir.

Türkiye’de ?ç Anadolu, Do?u ve Güneydo?u Anadolu bölgelerinde su kaynaklar? az oldu?u için toplu yerle?meler fazlad?r.

3-Çizgisel yerle?me: Akarsu boylar?nda ve bir yol boyunca ( hat boyunca) kurulan ve uzanan yerle?melere “ Çizgisel yerle?me” denir.

4-Dairesel yerle?me: Düz bir arazide veya ovada kurulan dairesel ?ekle sahip yerle?melere “ dairesel yerle?me” denir.

5-K?y? boyu yerle?me: Genel olarak deniz, göl k?y?lar?nda k?y? boyuna kurulan yerle?melere “k?y? boyu yerle?me” denir.


10. SINIF SAYFA 147 ETK?NL?K ÇALI?MASI L?SE 2. SINIF SAYFA 147 ETK?NL?K ÇALI?MASI

1-Kitab?n?zdaki fonksiyonlar?n yerle?melerin farkl?la?mas?na etkileri nelerdir?
Yerle?meler de?i?ik fonksiyonlara sahiptir. Genel olarak tar?m hayvanc?l?k faaliyetlerinin oldu?u yerle?meleri k?r yerle?meleri oldu?u görülmektedir. Buna kar??l?k tar?m ve hayvanc?l???n d???ndaki sektörlerden yani sanayi, ticaret, turizm, ula?t?rma vb. sektörlerin a??rl?k kazand??? büyük nüfuslu ve alanl? yerle?melerin ?ehirler oldu?u görülür. Ayr?ca ?ehirler say?lan fonksiyonlardan bazen birinde baz? ?ehirlerde bu fonksiyonlar?n birço?unu bünyesinde ta??makta çok i?levli hale gelmektedir. Bu fonksiyonlar? yan?nda askeri, idari ve kültürel özellikler ile de yerle?meler farkl?la?maktad?r.

2- ?ehir ve k?r yerle?meleri kavramlar?n? aç?klay?n?z.

K?r yerle?mesi: Genel olarak nüfuslar? küçük nüfusu 10.000'in alt?nda olan ve geçimlerin kaynaklar?nda tar?m ve hayvanc?l?k faaliyetlerinin birlikte yap?ld??? ya da ön plana ç?kt??? yerle?melerdir.

K?r kelimesinin sözlük anlam?’’?ehir ve beldelerin d???nda kalan, ço?u bo? ve geni? yer demektir’’K?rsal yerle?melerin baz?lar?nda yerle?ik hayat tarz? (köy gibi), baz?lar?nda konar - göçerlik veya yaylac?l?k gibi yar? yerle?ik tarz görülür.


?ehir yerle?mesi:Az çok bir plan dâhilinde kurulmu?, nüfusu 10.000’nin üzerinde olan ekonomisi tar?m ve hayvanc?l?k sektörleri d???nda ba?ta ticaret, sanayi, hizmetlere dayal? büyük alanlara yay?lan, yönetim ve e?itim olmak üzere çe?itli görevleri bir araya toplayan, hayat tarz? ve çevresine etkileri bak?m?ndan farkl? olan büyük yerle?me birimidir.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x643.



3- ?ehir ve k?r yerle?melerinin özelliklerini gösteren kavram haritas?
haz?rlay?n?z.

?ehir yerle?melerinin özellikleri
1- Nüfuslar? fazlad?r.( Çok say?da insan? bar?nd?r?rlar.)

2-Yay?ld?klar? alanlar geni?tir.

3-Geçiminde tar?m d??? sektörler a??rl?ktad?r.

4-Meskenler yan?nda çar??, Pazar, fabrika, spor ve sanat merkezleri vb. bulunur.

5-Çevrelerindeki alanlara ekonomik, sosyal ve kültürel yönden etki ederler.

6-Çok büyük ?ehirlerde de?i?ik soy, din ve ?rktan insanlar birlikte ya?ar.


K?r yerle?melerinin özellikleri

1-Nüfus say?lar? ve yo?unluklar? azd?r.

2-Ekonomileri tar?m ve hayvanc?l??a dayan?r.

3-Yay?ld?klar? alanlar dard?r.

4-Sosyal dayan??ma ve i?birli?i kuvvetlidir.

5-S?n?rlar? ve ortak mallar? vard?r.

6-Baz?lar? geçici yerle?meler olup, özel mülkiyet olanlar? vard?r.

7-Köylerde mesleki fakl?l?k az ve etnik yap? bak?m?ndan sade yap?dad?r.


4- Sadece tar?mla u?ra?an yerle?meler hangi gruba girer.

K?r yerle?meleri.



L?SE 2 ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 149


Bulundu?u yer
Ya??? rejimi
Su kaynaklar?
Arazi ?ekli, tar?m alan?
Yükselti
Yerle?me ?ekli
Konya ovas?
Düzensiz
Yetersiz
Düz arazi, tar?m alan? geni?
800-900m.
Toplu
K?y? Ege
Düzensiz
Yeterli
Çöküntü ovalar? ve da?lar, tar?m alan? geni?
0- 50 m.
Toplu
Do?u Karadeniz
Düzenli
Yeterli
Da?l?k ve engebeli arazi, tar?m alanlar? dar ve parçal?
250 m. üstü
Da??n?k


1-K?r yerle?melerinin toplu ve da??n?k olmas?nda etkili olan faktörler nelerdir?

a-Yer ?ekilleri( yükselti, e?im, engebe durumu, da?lar?n uzan??? gibi),
b-?klim (Ya??? özellikleri- miktar? ve rejimi, kurakl?k),
c-Su kaynaklar?n?n durumu,
d-Be?eri faktörler(Toprak verimi, uygulanan tar?m yöntemleri, nüfus miktar?, mülkiyet durumu ve ekonomik faaliyetlerin ?ekli, Ayr?ca emniyet tedbirleri köyleri toplu hale getirir.)

2-Ya?ad???n?z yerdeki köyleri tablodaki ölçülerle kar??la?t?r?n?z.

Bulundu?unuz bölgenin özelliklerine köre yazabilirsiniz…Yukar?daki özellikleri de?erlendirerek sizde arazi ko?ullar?n?n düz yada engebeli olmas? su kaynaklar?n?n bol yada az olmas? ya??? rejimini de?erlendirerek gerekli aç?klamay? yapabilirsiniz.

3-Konya Ovas?nda toplu yerle?melerin olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Yer ?ekilleri yönünde düz ve arazinin tar?ma uygun olmas?.

Ya????n az oldu?u yer olmas?, Su kaynaklar?n?n k?t olmas?, genelde tarla tar?m? yap?l?yor olmas?.

4-Do?u Karadeniz’de da??n?k yerle?melerin olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Yer ?ekilleri yönünde da?l?k ve engebeli olmas?, tar?m alanlar?n?n dar ve parçal? olmas?.

Ya????n çok oldu?u yer olmas?, Su kaynaklar?n?n bol olmas?, genelde bahçe tar?m? yap?l?yor olmas?.

5-Ege k?y?lar?nda toplu yerle?melerin olmas?n?n nedenleri nelerdir?
Yer ?ekilleri yönünde düz ve arazinin tar?ma uygun olmas?.Ya????n yeterli olmas?, Su
kaynaklar?n?n yeterli olmas?, genelde tarla tar?m? yap?l?yor olmas?.

6-Yerle?menin da??n?k veya toplu olmas?n?n olumlu ve olumsuz yanlar?n? tart???n?z.
Da??n?k yerle?melerin olumsuz etkide olduklar? söylenebilir.Çünkü bunlara yol, su elektrik, telefon, e?itim, sa?l?k vb hizmetleri götürmek hem arazi yap?s? nedeniyle zor olmakta, hem de pahal?ya mal olmaktad?r.

10. SINIF SAYFA 151-152-153 ETK?NL?K ÇALI?MALARI L?SE 2. SINIF SAYFA 151 ETK?NL?K ÇALI?MASI
1-Köy alt? yerle?meleri olu?turan ba?l?ca sebepler nelerdir?
a-Kalabal?k ailelerden kaçarak ba??ms?z ya?ama iste?i
b-Aileler aras?nda ç?kan anla?mazl?klar
c-Tar?m arazilerinin yetersiz ve birbirinden uzakta olmas?
d-Hayvanlar?na otlak ve bar?nak temini
e-Devlete ait arazilerin özellikle orman alanlar?n?n toprak kazanmak amac?yla yerle?me yap?lmas?.
2-Yaylalar ba?l? bulunduklar? yerle?melere hangi ekonomik ve sosyal faydalar sa?lar?


Yaylalarda hayvanlar beslenir, hem süt, yün vb. hayvansal ürünler elde edilir, Yaylalar ayr?ca dinlenme ve e?lenme yerleridir. Birçok yayla turistik önem kazanm??t?r. Giresun, Rize, Ordu’daki yaylalarda panay?rlar kurularak buralara birer Pazaryeri haline dönü?ür. Karadeniz bölgesindeki yaylalarda son y?llarda turistik etkinlikler ço?ald? her y?l pek çok ?enlik düzenlenmektedir. Akdeniz Bölgesindeki yaylac?l?kta klasik yaylac?l?ktan farkl? olarak son y?llarda bunalt?c? yaz s?cakl?klar?ndan uzakla?arak serin bir yaz geçirme imkân? sa?layan yerle?meler olmu?lard?r.
ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 152
1- A- Noktalar?na dokular?na göre hangi tip k?r yerle?meleri kurulabilir?
A-da??n?k yerle?me, B- toplu yerle?meler.

2- Bu k?rsal yerle?melerin kurulu? nedenleri neler olabilir?
A- Yerle?mesi ormanc?l?k, hayvanc?l?k faaliyetleri yapmak üzere kurulabilir. Çünkü arazi engebeli ve ormanl?k, yükseltisi B ye göre fazla ya??? miktar? ve su kaynaklar? daha fazla ve hava daha serindir.B ise daha çok su kenar? düzlük arazi tar?msal faaliyetler…
3-A ve B noktalar?nda hangi do?al faktörler etkilidir?
A- Yer ?ekilleri( arazi yüksek ve engebeli ), ?klim ?artlar? ( Yüksek oldu?u için serin ve daha ya???l?)
B- ise daha alçak, arazi düz ve tar?m alanlar? geni?, su kaynaklar? var ( Akarsu boyunda).
4-Siz hangi yerle?me tipinde ya?ard?n?z? Neden?
Ki?isel tercihinize göre de?i?iklik gösterebilir.
B yerle?mesinde ya?ard?k. Toplu yerle?meye uygun düz ve verimli tar?m alanlar? vard?r. Ayr?ca tar?mda sulama imkân? vard?r. Ayr?ca her türlü altyap? ve üst yap? hizmetlerini alma ve geli?me imkân? vard?r.
K?r yerle?me Birimi
Dokusuna göre yerle?me tipi

10.SINIF SAYFA 178/179 ETK?NL?K ÇALI?MALARI ETK?NL?K/178

Kitab?n?zdaki ki?ilerin ya?amlar? ile ilgili verilen özelliklerden faydalanarak hangi sebeplerden dolay? göç etmi? olduklar?n? itici ve çekici faktör olarak tabloya yaz?n?z.


B?REYLER
?T?C? FAKTÖRLER
ÇEK?C? FAKTÖRLER
Hasan bey
Sa?l?k imkânlar?n?n yetersiz olmas?
Daha iyi sa?l?k imkân?
Önay Han?m
Tar?m topraklar?n?n yetersizli?i ve makinele?menin i? gücüne ihtiyac? azaltmas?
Daha fazla gelire sahip i? ?mkânlar?n?n bulunmas?,
Güler Han?m
E?itim ve sa?l?k imkânlar?n?n yetersizli?i
E?itim ve sa?l?k imkânlar?n?n ?ehirde geli?mi? olmas?
Alaattin Bey
Tar?m topraklar?n?n verimsizle?mesi
Daha fazla gelire sahip i? ?mkânlar?n?n bulunmas?,
Menek?e Han?m
Do?al afetlerin yol açt??? y?k?m
Yeni bir yerde ya?ama iste?i
?smail Bey
Küçük kentlerdeki çal??ma, Pazar üretim ve tüketim yetersizli?i (i?im kanlar?n?n k?s?tl? Olmas?)
?? ve i?letmelerini büyütecek imkanlara sahip olmas?,
ETK?NL?K / 179
Kitab?n?zdaki tabloda göçü etkileyen itici ve çekici faktörler verilmi?tir.Bunlar? panoda uygun ?ekilde i?aretleyiniz.



FAKTÖR
?T?C? FAKTÖRLER
ÇEK?C? FAKTÖRLER
Sa?l?k hizmetlerinin yetersizli?i
X

?? ?mkânlar?n?n fazla olmas?

X
E?itim imkânlar?n?n yetersizli?i
X

Daha kaliteli ya?am

X
Topraklar?n miras yoluyla bölünmesi
X

Tar?mda makinele?me
X

Do?al afetler
X

ETK?NL?K /179

Bulmaca çal??mas?…
1- Makinele?me,
2-Beyin göçü,
3-Erozyon,
4-Almanya,
5-Tar?m,
6-Sanayi,


10.SINIF KONULARI - CO?RAF? KE??FLER SEBEBLER? VE SONUÇLARI CO?RAF? KE?iFLER SEBEP VE SONUÇLARI

XV. ve XVI. yüzy?llarda Avrupal?’lar taraf?ndan yeni ada, k?ta, okyanus ve ticaret yollar?n?n bulunmas?na Co?rafi Ke?ifler denir.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 954x541.

Öncelikle merak ve ke?if amaçlar?yla ba?layan bu ha reketler XV. yüzy?l?n ikinci yar?s?nda aç?k bir ?ekilde ekonomik gayelere yönelmi?tir. Co?rafi Ke?ifler sonu cu Avrupa’da önemli de?i?iklikler meydana gelmi?tir.

KE??FLER?N NEDENLER?

1.Do?u ülkelerinin zenginli?i ve Avrupal?lar’?n burala ra gitmek için yeni yollar aramalar?
2.Türkler’in ?pek ve Baharat yollar?na hakim olmalar?
3.?stanbul’un fethiyle Do?u Avrupa ticaret yollar?n?n Türklerin kontrolüne geçmesi ve bundan dolay? da Bat? Avrupa k?y?s?ndaki ülkelerin aç?k denizlere ç?k ma ihtiyac? hissetmeleri
4.H?ristiyanl??? yayma dü?üncesi
5.Avrupa’da de?erli madenlerin azl???
6.Avrupa’da baz? krallar?n gemicileri desteklemesi
7.Do?udan Avrupa’ya gelen mallar?n pahal?ya mal olmas?

Nedenleri ile ilgili biraz ayr?nt?ya inersek:

a-Ticaret yollar?n?n Müslümanlar?n eline geçmesi: Çin'den ba?layan ?pek Yolu, Hazar Denizi'nde iki kola ayr?l?yor, kuzey kolu K?r?m limanlar?nda son bulurken güney kolu Karadeniz k?y?lar?ndan ?stanbul'a ula??yordu.


Di?er önemli bir yol olan Baharat Yolu ise Hindistan'dan ba?l?yor ve kuzeyde Suriye limanlar?nda, güneyde ise ?skenderiye'de son buluyordu. Özellikle denizci ?talyan devletleri bu limanlardan ald?klar? mallar? Avrupa'ya sat?yorlard?. Bu yollar?n tamam?n?n Osmanl? denetimine girmesi ve bir kaç el de?i?tiren mallar?n pahal?ya mal olmas? Avrupal?lar? yeni yollar aramaya sevketmi?tir.

b. Co?rafya bilgisinin ilerlemesi: Orta Ça?'da Avrupal?lar?n dünya hakk?ndaki bilgileri çok azd?. Avrupal?lar, dünyay? tepsi gibi düz zannediyorlard?. Ortas?nda Kudüs'ün bulundu?una inand?klar? dünyan?n kuzeyi buzlarla, güneyi ise kaynar sularla kapl?yd?. Bat?da sonsuz bir deniz, do?uda da Kaf da?lar? (Kafkas da?lar?) n?n bulundu?una ve onun ötesinde cinlerin ya?ad???na inan?rlard?. Özellikle Haçl? Seferleri ve daha sonraki ili?kiler ve seyyahlar?n gezi notlar?n?n incelenmesi sonras?nda, Avrupal?lar?n dünya hakk?ndaki bilgileri artm??, bo? inançlar y?k?lm??t?r.

Özellikle Venedikli seyyah Marco Polo do?u üzerine Çin'e kadar büyük bir seyehat yapt? (1271 - 1295).

Bu seyehati s?ras?nda yazd???, do?u ülkelerinin hem zenginliklerini, hem de co?rafyas?n? anlatt??? "Garibeler Kitab?" adl? eseri, Avrupal?lar üzerinde büyük etkiler meydana getirmi?tir.

c. Pusulan?n geli?tirilmesi: ?lk kez Çinliler taraf?ndan icat edilen pusula, Haçl? Seferleri s?ras?nda Avrupa'ya geçmi?tir. Kristof Kolomb'un pusulan?n sapma aç?s?n? düzeltmesiyle art?k yönlerini kaybetme korkusundan kurtulan Avrupal?lar, okyanuslara daha rahat ve korkusuzca aç?lmaya ba?lad?lar.


d. Gemicilik sanat?ndaki ilerlemeler: Eskiden kullan?lan kad?rgalar?n geli?tirilerek 30 metre uzunlu?unda, üç direkli be? yelkenli ve okyanuslara daha dayan?kl? Karavel tipi gemilerin yap?lmas? okyanuslara aç?lmada insanlar?n cesaretini art?rd?.

e. Efsane ve hurafelere inanmayan cesur gemicilerin yeti?mesi: Orta Ça?'da Avrupal?lar, Atlas okyanusunun içinde gemileri çeken çok büyük girdaplar?n oldu?u ve bu sularda dola?an gemicilerin zenciye dönü?ecekleri gibi hurafelere inan?rlard?. Ancak do?u ile olan ili?kiler ve co?rafya bilgisinin ilerlemesi bu gibi inançlar?n y?k?lmas?na neden olmu?tur.


KE??FLER? KOLAYLA?TIRAN FAKTÖRLER

vPusulan?n geli?tirilmesi

vGemicilik sanat?n?n ilerlemesi

vCo?rafya bilgisinin artmas?

YAPILAN ÖNEML? KE??FLER
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 938x508.



ÜM?T BURNU'NUN KE?F?



Portekizli bir denizci olan Bartelmi Diaz, 1 487’de Av rupa için yeni bir ümit kayna?? olan “Ümit Burnu”nu ke?fetti.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 984x591.

1497de ?talyan as?ll? Portekizli bir denizci olan Vasko dö Gama, Hindistan’a ula?may? ba?ard?. Böylece Hint ticaret yolu Portekizliler’in eline geçti.

AMER?KA'NIN KE?F?:

?spanyol denizcisi Kristof Kolomb, 1492de Hindistan sand??? Amerika k?tas?na ula?t?.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 1024x643.

Fakat buran?n yeni bir k?ta oldu?unu, Portekizli denizci Americo Vespuç çi ispatlad? ve bu k?taya “Amerika” ad? verildi.

DÜNYANIN ÇEVRES?N?N DOLA?ILMASI

Portekizli Macellan, Dünya’n?n yuvarlakl???n? ispat et mek için sürekli olarak bat?ya do?ru hareket etti. Fili pinler’de hayat?n? kaybedince bu seyahati yard?mc?s? Del Kano 1522’de tamamlad?. Böylece dünyan?n yu varlakl??? ispatlanm?? oldu.

KE??FLER?N SONUÇLARI

Siyasi Sonuçlar?

vOsmanl? Devleti Hint ticaret yolunun hakimiyeti için Portekizliler ile, Akdeniz hakimiyeti için ise ?spanyol lar ile mücadele etti.

vYeni ada ve k?talar?n ke?fi gerçekle?ti.

v?spanyol ve Portekizliler geni? ülkeler elde ederek ilk sömürge imparatorluklar?n? kurdular.

Ekonomik Sonuçlar?

vYeni ticaret yollar? bulundu, Baharat ve ?pek Yollar? önemini kaybetti.

vAkdeniz k?y?s?ndaki limanlar önemini kaybetti. Buna kar??l?k Atlas Okyanusu k?y?s?ndaki limanlar önem kazand?.

vKe?fedilen bölgelerdeki de?erli e?ya ve madenler Avrupa’ya ta??nd?. 0 zamana kadar “toprak” temel zenginlik kayna?? iken, bundan sonra “alt?n ve gü mü?” temel zenginlik kayna?? oldu.

vBurjuva s?n?f ? güçlendi. Bu durum, Avrupa’n?n siyasi ve sosyal yap?s?nda de?i?ikliklere neden oldu.

v?slam ülkeleri yoksulla?t?.

v?pek yolu ticaretinin önemini kaybetmesi sonucunda Türkistan hanl?klar? zay?flad?.


Co?rafi Ke?ifler’in Osmanl? Devleti’ndeki Etkileri:

vAvrupa’n?n Osmanl? Devleti’ne ba??ms?zl??? azald?.

vAkdeniz limanlar?n?n önem kaybetmesi, Osmanl? Devleti’nin ticari gelirlerini azaltt?.

vOsmanl? topraklar?nda ticaret ile u?ra?an köy ve kasabalarda ekonomik durum zay?flad?.

vOsmanl? Devleti, Co?rafi Ke?ifler’in olumsuz etkilerini önlemek için;

vSüvey? Kanal? Projesi’ni gerçekle?tirmek istedi. Fakat bunu ancak 1869’da gerçekle?tirebildi.

vH?nt Okyanusu nda Portek?zl?ler ?le sava?t? fakat ustünlük kuramad?.

vDon - Volga Kanal? Projesi’ni gerçekle?tirerek ipek Yolu’nu tekrar canland?rmak istedi. Fakat bunda da ba?ar?l? olamad?.

vAkdeniz limanlar?n? yeniden canland?rarak gümrük gelirlerini art?rmak için Avrupal? devletlere kapitülasyonlar verdi.

Bilimsel Sonuçlar

vYeni ?rklar, kültürler, hayvanlar, bitkiler ke?fedildi.

v?nsanlarda merak ve ara?t?rma iste?i uyand?.

vDü?ünce dünyas?nda önemli geli?meler meydana geldi.

vRonesans ve Reform Hareketler?’ne zemin haz?rland?,

vAvrupa’da sanattan zevk alan ve sanatç?lar? koruyan “Mesen” s?n?f? ortaya ç?kt?.

Dini Sonuçlar?

vKiliseye olan güven sars?ld?.

vH?ristiyanl??a ait inançlar temelinden sars?ld?.

vAvrupa’da dine dayal? dünya görü?ü de?i?ti.

Co?rafi Ke?ifler bütün insanl??? etkilemi?tir. Bu yönüyle “evrensel” bir özelli?e sahiptir. Avrupa’da daha sonra ortaya ç?kacak olan geli?melere neden olmu?tur.


10.SINIF SAYFA 186/188 ETK?NL?K ÇALI?MASI ETK?NL?K/186

Kitab?n?zdaki haritadan ve metinlerden faydalanarak a?a??daki sorunlar?n cevaplar?n? defterinize yaz?n?z.


1-?pek yolunun önemi nedir?

Dönemin en önemli ticaret yollar?ndan birisiydi kültürler aras? etkile?imde önemli bir geçi? noktas?yd?. ?pek yolu yükleri( ipek, porselen, baharat, kâ??t, de?erli madenleri) ta??yan kervanlar sadece ticaretin geli?mesini sa?laman?n yan? s?ra, Asya ile Avrupa aras?nda günümüzde de izleri görülen kültür al??veri?ini de( k?talar aras? kültür al??veri?ini) sa?lam??t?r.2000 y?ldan beri bölgede ya?ayan dillerin, kültürlerin, dinlerin, ?rklar?n da izlerini ta??r.

2-?pek olu hangi bölgeleri önemli k?l?yordu?

Uzak do?u, Orta Asya, Orta Do?u, Anadolu, Akdeniz ve Karedeniz limanlar?n? önemli k?l?yordu.

3-?pek yolu önemini ne zaman kaybetti?

Ümit Burnu ve Hint deniz yolunun bulunmas? ile önemini kaybetti.Bu yollar deniz yolu ta??mac?l???n?n ön plana ç?kmas?nda etkili olmu?tur.

4- Baharat ticareti hangi yollar?n önemini art?rd??

Akdeniz k?y?s? limanlar? ve deniz yolunu, ayr?ca önceleri Karadeniz, Yak?n do?u ülkeleri, sonralar? K?z?ldeniz M?s?r ve Suriye k?y?lar?ndaki liman kentlerini önemli k?l?yordu.

ETK?NL?K/188

A?a??daki tablodaki bo?luklar? doldurunuz.

Ticaret Yollar?
Önemi azalan
Önemi artan
Süvey? Kanal?n?n aç?lmas?
Hint Okyanusu ( Hint deniz yolu)
Akdeniz.
?pek yolu
Hint okyanusu
Akdeniz, Karadeniz,
Baharat yolu
Hint okyanusu
K?z?l deniz, Akdeniz,
Ümit Burnu’nun ke?fi
Akdeniz
Hint okyanusu
Panama Kanal?n?n aç?lmas?
Güney Amerika- Drake bo?az?
Orta Amerika - Kara

DÜNYA ÜZER?NDE ÖNEML? BO?AZ VE KANALLAR DÜNYA ÜZER?NDE ÖNEML? BO?AZLAR VE KANALLAR
?SM?
?stanbul Bo?az?
Çanakkale Bo?az?
Cebeli Tar?k Bo?az?
Bab-ül mendep bo?az?
Hürmüz bo?az?
Messina bo?az?
Bering bo?az?
Macellan Bo?az?
Malakka bo?az?
Sonde Bo?az?
Dover Bo?az?
Kiel Kanal?
Panama Kanal?
Suvey? Kanal?
KONUMU
Karadeniz - Marmara Denizi aras?
Marmara - Ege
Akdeniz – Atlas Okyanusu Aras?nda
K?z?l denizi Umman denizine (hint oky ) ba?lar.
Basra Körf. Umman D. (hint oky) ba?lar
Tren Denizi- Yunan Denizi
Bering Denizi- Kuzey Buz Denizi
Atlas Okyanusu- Büyük Okyanus
Sumatra adas? ile Malakka (Endonezya-Malezya)
Sumatra adas? ile Cava Adas? aras?(Endonezya)
Man? Denizi . ?ngiltere-Fransa aras?ndad?r.
Balt?k Denizini kuzey denize ba?lar
Atlas Okyanusu- Büyük Okyanus
Akdeniz-k?z?l deniz

?ki kara aras?nda kalan dar deniz. Bo?azlar çe?itli geni?likte olur. ?stanbul bo?az? gibi dar olanlar? (550 - 3300 metre) oldu?u gibi Bass Bo?az? gibi (224 kilometre) pek geni? olanlar, vard?r. Dünyan?n ço?u denizlerle kapl? oldu?undan türlü memleket aras?ndaki gidip gelmelerde su yollar? önemli bir yer tuttu?undan, bo?azlar da çe?itli su yollar?n?n birle?ti?i i?lek yerler olmu?, ticaret ve siyaset bak?m?ndan önem kazanm??lard?r. Yer yüzünde birçok bo?azlar vard?r.
?STANBUL BO?AZI: ?stanbul Bo?az?, Karadeniz ile Marmara Denizi'ni birle?tiren su yoluna verilen isim. ?stanbul'un Rumeli (Avrupa) ve Anadolu (Asya) yakalar?n? birbirinden ay?r?r. Uzunlu?u düz olarak 30 kilometredir. Girintileri ve ç?k?nt?lar? hesaba kat?l?nca k?y?lar?n?n uzunlu?u ortaya ç?kar.


Rumeli yakas?nda Rumeli Feneri'nden Haliç k?y?lar?n? dola?arak Ah?r kap? Feneri'ne kadar olan uzunlu?u 55 kilometre, Anadolu yakas?nda Anadolu Feneri ile K?z Kulesi aras?ndaki uzunlu?u 35 kilometre, Selimiye önündeki Kayak Burnu'na kadar olan uzunlu?u 36 kilometredir. ?stanbul Bo?az?'n?n en geni? yeri Anadolu Feneri ile Rumeli Feneri aras?nda 3600 metre, en dar yeri Anadolu Hisar? ile Rumeli Hisar? aras?nda 760 metredir. Bo?az?n en derin yeri Bebek ile Kandilli aras?nda 120 metredir.
?stanbul Bo?az?'nda su yüzünde Karadeniz'den Marmara'ya, su alt?nda Marmara'dan Karadeniz'e ak?nt?lar vard?r. Su yüzeyinde yer yer ters ak?nt?lar da görülür.
?stanbul Bo?az? üzerinde 1973 y?l?nda hizmete aç?lan 1073 metre boyundaki Bo?aziçi Köprüsü ve 1986 y?l?nda hizmete giren 1090 metre boyundaki Fatih Sultan Mehmet Köprüsü iki yakay? birbirine ba?lamaktad?r. Bo?az? alttan geçecek Marmara ray projesinin 2013'te tamamlanmas? beklenmektedir.
ÇANAKKALE BO?AZI:Çanakkale Bo?az?, 3. jeolojik zaman?n sonunda meydana gelen bir çöküntü ile olu?mu?tur. Uzunlu?u 65km'dir. Bo?az?n en geni? yeri 5. 800m,en dar yeri 1250m (kilit bahir kalesi çimenlik kalesi aras?)ve en derin yeri 106m'dir. Bo?az sular?nda ters bir ak?nt? vard?r. Ege denizinin binde 38 oran?ndaki tuzlu suyu dipten Marmara'ya akarken Karadeniz'in binde 26 oran?ndaki tuzlu suyu üstten ters ak?nt?y? olu?turmaktad?r. Bo?az?n çevresi da? karakterinde yüksek ve k?vr?ml? kütlelerle kapl?d?r. ??te Bo?az?n dar olmas?, Bo?az sular?nda ters bir ak?nt? olmas? ve Bo?az?n çevresinde yer. yer k?vr?ml? da? kütlelerinin olmas?; Bo?az?n savunulmas?n? kolayla?t?rm??t?r ve geçilmesini zorla?t?rm??t?r.


Cihad Hareketini etkisiz hale getirerek ?slam dünyas?n? çökertmek,Almanlar?n 1915 bahar?nda yapaca??n? hesaplad?klar? Büyük Taarruz için bu devletin dikkatini Çanakkale'ye çekerek Avrupa Cephesinden buraya kuvvet kayd?rmalar?n? sa?lamak ve Çanakkale ve ?stanbul Bo?az?n? geçerek zor durumda olan Rusya'ya yard?m etmek amac?n? ta??yorlard?.



Çanakkale sava?lar? 3 Kas?m 1914'te ?ngiliz ve Frans?z sava? gemilerinin Ertu?rul,Seddülbahir, Kumkale ve Orhaniye tabyalar?n? bombalamalar? ile Osmanl? Devletine resmen sava? ilan edilmeden ba?lam??t?r. ?ngiltere ve Fransa'n?n resmen sava? ilan etmeleri 5Kas?m1914'te olmu?tur. Böylece 1. Dünya sava??n?n en önemli ve en kanl? sava? cephesi aç?lm??t?r.
Çanakkale cephesinin aç?lmas?na sebep olan nedenler ?unlar olmu?tur:
Türkiye'nin Süvey? Kanal? ve dolay?s?yla Hint denizi yolu üzerindeki bask?lar?na son vermek,sava?a kat?lmakta tereddüt eden Bulgaristan'? Almanya'ya kapt?rmadan ?tilaf Devletleri yan?nda sava?a sokmak,?stanbul'u ele geçirerek Müslüman dünyas?n? etki alt?na sokmak ve halifenin ilan etti?i Cihad Hareketini etkisiz hale getirerek ?slam dünyas?n? çökertmek,Almanlar?n 1915 bahar?nda yapaca??n? hesaplad?klar? Büyük Taarruz için bu devletin dikkatini Çanakkale'ye çekerek Avrupa Cephesinden buraya kuvvet kayd?rmalar?n? sa?lamak ve Çanakkale ve ?stanbul Bo?az?n? geçerek zor durumda olan Rusya'ya yard?m etmek amac?n? ta??yorlard?.




Vatan?, namusu, dini için ?mparatorlu?unun dört bir yan?ndan (Trablusgarp, Cezayir, ?am, Kudüs; Üsküp, I?kodra, Selanik, Silstre)gelen kahramanlar?m?z Çanakkale'de gö?üs, gö?üse burun buruna çarp??m??lard?r. Anadolu'da ortalama her üç evden biri Çanakkale sava?lar?na kat?lm??t?r.Çanakkale sava?lar?ndan ilki olan Deniz harekat? 19 ?ubat 1915'te ba?lay?p 27 gün sürmü?tür. Deniz Harekat?nda büyük kay?plar veren i?gal kuvvetleri bo?az? geçemeyeceklerini anlayarak 25 Nisan 1915'ten itibaren Gelibolu yar?madas?nda Kara harekat?n? ba?latm??lard?r. 260 gün süren bu sald?r?larda da ba?ar?s?z olmu?lar ve büyük kay?plar vererek Çanakkale'yi terk etmek zorunda kalm??lard?r.
Çanakkale sava?lar?na ?tilaf devletleri önceleri küçük çapta kuvvet göndermi?ler fakat bunlar?n çok yetersiz oldu?unu anlay?nca bu say? 500. 000'e kadar ç?km??t?r. 400. 000bin ?ngiliz,79. 000 Frans?z askeri bu sava?a kat?lm??t?r. Bu sava?larda ?ngilizlerin kayb? 115. 000 ölü,yaral? ve kay?p,90. 000memlektine gönderilen hasta. Frans?zlar ise 47. 000 kay?p vermi?lerdir. Türklerin kayb? ise;?ehit,yaral?,ve hasta olmak üzere toplam olarak yakla??k252. 300 ü bulmu?tur.
Gerçektende 8,5 ay süren Çanakkale Kara sava?lar? darac?k toprak parças? üzerinde ve kötü arazi ko?ullar?nda burun buruna gö?üs, gö?üse çok zor ko?ullarda ba?lam?? ve devam etmi?tir. Bu sebeple çok kanl? ve k?y?c? sahneler ya?anm??t?r. Türklerin bu kadar kay?p vermelerinin sebebi,dü?man donanmas?n?n gece gündüz hiç eksilmeyen o korkunç bombard?man?n?n büyük rolü olmu?tur.
Çanakkale zaferi Türk ve dünya Tarihinde önemli sonuçlar do?urmu?tur. Çanakkale de dünya imparatorlu?una soyunmu? yeryüzünü tek elden yönetmek amac?yla yola ç?km?? ?ngiliz Krall???n? büyümesi durdu. Üzerinde güne? batmayan ?mparatorlu?un bir süre sonra üzerindeki güne? batar hale geldi. Türklerin dünya hakimiyetinde hala varoldu?unu ve büyük bir millet oldu?unu dünya bir kez daha anlam??t?r. En önemlisi Avrupa'n?n ?ark meselesi projesi Çanakkale Zaferi sebebiyle yok olmu?tur.
CEBEL?TARIK BO?AZININ ÖZELL?KLER?:
Derin bir bo?az olan Cebelitar?k'?n en s?? yeri 324 metredir. Bo?az?n yüzünde bat?dan do?uya do?ru giden kuvvetli bir ak?nt? vard?r. Bo?az?n iki k?y?s? da sarp ve kayal?kt?r. K?y?daki dar alçak araziler Cebelitar?k Kayas? ile çevrilidirler. Cebelitar?k'?n iklimi Akdeniz iklimi'dir, k??lar ?l?man ve yazlar s?cak geçer.


En alçak noktas?: Akdeniz 0 m;En yüksek noktas?: Cebelitar?k Kayas? 426 m.'dir.Cebeli Tarik, batidaki adiyla Gibraltar; Atlas Okyanusu ve Akdenizi birlestiren 60 km uzunlugundaki bogazin, ayni zamanda Avrupa'nin en guney ucunda bulunan, Afrika' ya 44 km uzaklikta, Ispanya'ya komsu Ingiliz somurgesi kucuk ulkenin adi.




Cebeli Tarik, adini Endulus'un buyuk kumandani Tarik bin Ziyad'dan aliyor. Kelime anlami Tarigin dagi demek. Neden bogaz degil de dag? Bunun sebebi hikmeti de, kiyidaki sarp kayalik: "Rock of Gibraltar". Gibraltar, Endulus'un dusmesi ile birlikte 1462 de Ispanyollarin eline gecmis. Burasi simdi Ingiltere somurgesinde kucuk bir ulke.
BABÜL-MENDEP BO?AZI



K?z?ldeniz'i Hint okyanusuna (Aden Körfezi) ba?layan 32 km uzunlu?undaki bo?az yemen ile somali k?y?lar? aras?ndad?r.Bo?az?n Arabistan yar?madas? k?y?s?na dü?en bölümü 1. dünya sava??na kadar Osmanl? kontrolünde idi.Stratejik önemi yüksek olan bo?az Perim adas?ndan (Yemen) denetlenir.

HÜRMÜZ BO?AZI :





S?cak sular? Hürmüz Bo?az? kanal?yla Umman Denizi ve Hint Okyanusu'na kar???r. Kuzeydo?uda ?attülarab (Ervend) ?rma?? a?z?ndan ba?layan ve Güneydo?uda Hürmüz Bo?az?'na kadar uzanan Basra Körfezi'nin uzunlu?u yakla??k olarak 805 km’dir. Geni?li?i yakla??k 280 km. derinli?i ise ortalama 40-50 m aras?nda de?i?mektedir. Derinli?in en fazla oldu?u ve 100 metreye ula?t??? yer Hürmüz Bo?az?'d?r.1980 ile 1988 aras?nda süren ?ran-Irak Sava??'n?n odak noktas?d?r. 1991 y?l?nda Körfez Sava??'nda temel olmu?tur.
MESS?NA BO?AZI:



Messina Bo?az? Sicilya adas?n? ?talya'n?n güneyindeki Calabria bölgesinde ay?ran bo?azd?r. En dar noktas?nda geni?li?i 3,3 kilometredir.


Messina Bo?az?' üzerinde bulunan önemli liman ?ehirleri Sicilya adas?ndaki Messina ve ana k?tada bulunan Reggio di Calabria'd?r.
BER?NG BO?AZI:
Bering Bo?az?, Asya'n?n en do?u noktas? (169° 44' W) ile Amerika 'n?n en bat? noktasi (168° 05' W) aras?nda bir bo?azd?r. Günümüzde Rusya ile ABD (Alaska) aras?nda co?rafi bir s?n?r konumunda olmas? ile birlikte Amerika ve Asya k?talar?n?n birbirine en yak?n oldu?u yerdir.



Bo?az yaklasik 92 km geni?li?inde, 30 - 50 m derinli?indedir ve kuzeyindeki Chukchi Denizi (Arktik Okyanusu) ile güneyindeki Bering Denizi'ni (Büyük Okyanus) birbirine ba?lamaktad?r. 1648 y?l?nda Semyon Dezhnev taraf?ndan geçildi?i kabul edilmesine ra?men; ismini bo?az? 1728 y?l?nda geçen Rus as?ll? Danimarkal? ka?if Vitus Bering'den alm??t?r.


Buzul ça?? s?ras?nda bo?az?n bir kara köprüsü vazifesi gördü?ü bilinmektedir. Baz? bilimadamlar?, bu ça?larda sular?n büyük k?sm?n?n buzula dönü?erek deniz seviyesini dü?ürdü?üne ve daha fazla kara parças?n? göz önüne ç?kard???na inanmaktayken; baz?lar? da bo?az?n tamamen dondu?unu, böylelikle insanlarla hayvanlar?n üzerinden geçmesinin mümkün oldu?una inanmaktad?r.
MACELLAN BO?AZI:
Macellan Bo?az?, Güney Amerika'n?n en güneyinde Atlas Okyanusu'nu Büyük Okyanus'una ba?layan bo?az. Ana k?ta ile Tierra del Fuego Tak?madalar?'n? ay?r?r. Bu tak?madalar, Arjantin ve ?ili aras?nda payla??lm??t?r. Macellan Bo?az?'n?n uzunlu?u 686 km, geni?li?i 4 ila 37 km'dir. Bo?az, 1520 y?l?nda Magellan taraf?ndan ke?fedildi?i için bu isimle an?lmaktad?r. Sis ve rüzgâr sebebiyle geçilmesi zordur. Bo?az üzerindeki en büyük liman, Punta Arenas't?r.




Macellan Bo?az?, Panama Kanal?'n?n in?aas?ndan önce çok büyük öneme sahip olsa da, hâlâ birçok gemi taraf?ndan kullan?l?r. F?rt?nal? güney ku?a??nda yer alan bo?az, tehlikeli bir su yolu olarak kabul edilir. Su seviyesindeki gelgitten olu?an olu?an farkl?l?klar, Patagonya'da hüküm süren kuvvetli rüzgârlar, kuvvetli ak?nt? ve dalgalara yol açar.
MALAKKA BO?AZI:
Malakka Bo?az?, Malezya Yar?madas? (Bat? Malezya) ve Endonezya'ya ba?l? Sumatra adas? aras?nda 805 km uzunlu?unda dar bir bo?azd?r.




Ekonomik ve stratejik aç?dan bak?ld???nda Malakka Bo?az? dünyan?n en önemli deniz yollar?ndan biri olup, Süvey? Kanal? ve Panama Kanal?´n?n bir e?de?eridir. Bo?az Hint Okyanusu ve Büyük Okyanus aras?nda ana denizyolu pasaj?n? olu?turmakla, ayn? anda dünyan?n en kalabal?k 3 ülkesi olan Hindistan, Endonezya ve Çin´i deniz yoluyla ba?l?l???n? sa?lamaktad?r. Bununla kalmay?p yörenin en geli?mi? Ticaret Devlerini; Japonya, Güney Kore ve Tayvan´? uluslararas? ticarete ba?lar.
DOVER BO?AZI:
Büyük Britanya adas?n?n Avrupadan ay?ran dar bo?az. Uzunlu?u 185, en dar yeri 31 kilometredir. Bu bo?aza Frans?zlar Pasde-Clais ad?n? vermi?lerdir.





Bo?az?n do?usunda Kuzey denizi, bat?s?nda Man? denizi bulunur. Çok eskiden beri, askerî ve iktisadî bak?mdan büyük de?er ta??yan bir bo?azd?r.
K?EL KANALI:
Balt?k Denizinde ula??m aç?s?ndan önem ta??r. Kuzey Denizinde Elbe Irma?? a?z?ndaki Brünsbüttelkoog'dan, do?uda Balt?k Denizi k?y?s?ndaki Kiel liman?nda yer alan Holtenau'ya kadar 98 km uzan?r. ?ki deniz aras?ndaki en güvenli, k?sa ve ucuz ula??m yoludur. Geni?li?i 103 m, derinli?i 11 m olan kanal?n üzerinde yakla??k 42 m yükseklikte yedi köprü bulunur.
Kanal, 1887-95 aras?nda, kuzeye gidecek sava? gemilerine kestirme bir yol sa?lamak amac?yla yap?ld?. Daha önce gemiler Danimarka'n?n çevresini dola?mak zorundayd?. 1907-14 aras?nda geni?letilerek büyük sava? gemilerinin geçi?ine elveri?li hale getirildi. O dönemde ad? Kaiser-Wilhelm olan kanal, I. Dünya Sava?? öncesinde Alman hükümetine aitti. 28 Haziran 1919'da imzalanan Versailles Antla?mas? ile uluslararas? statü kazand?, ama yönetimi Almanlarda kald?. Kanal trafi?i, yaln?zca genel polis, ula??m, sa?l?k ve gümrük kurallar?na uygun biçimde i?leyecekti. Adolf Hitler 1936'da bu hükümleri tan?mad???n? ilan etti. II. Dünya Sava??'ndan sonra kanal Schleswig-Holstein eyaletinde {Land) kald? ve seyrüsefer özgürlü?ü tan?yan Versailles Antla?mas? ko?ullar? yeniden uygulamaya kondu.
PANAMA KANALI:
Panama Kanal?, Orta Amerika'n?n en güney ülkesi Panama topraklar?nda yer al?r ve Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus'unu birbirine ba?layan su yolu.




Kanal?n yap?m?,tarihin en büyük ve en zor mühendislik projelerinden bir olmu?tur. Gemicilik üzerindeki etkileri ise, Güney Amerika k?tas?n?n en güney ucu olan Horn Burnu'ndan dola?ma külfetini ortadan kald?rm?? olmas? nedeniyle çok önemlidir.

Panama'da bir kanal in?a etme fikri 1500'lü y?llara kadar giderse de, ilk ciddi çal??malar, Frans?zlar?n öncülü?ünde 1880'de ba?lam?? fakat bir sonuç vermemi?tir. ?n?aat ABD taraf?ndan tamamlanm?? ve kanal 1914'te hizmete aç?lm??t?r. 77 kilometre uzunlu?undaki kanal?n yap?m? s?ras?nda, s?tma ve sar? humma gibi hastal?klardan büyük toprak kaymalar?na kadar her türlü güçlükle kar??la??lm?? ve yakla??k 27.500 kanal çal??an? bu süreçte can vermi?tir.
Bugün New York'tan San Francisco'ya giden bir geminin, Panama kanal?n? kullanarak 9.500 km yol yapmas?, Horn Burnu'nun dola??lmas?n? zorunlu k?lan eski günlerdeki 22.500 km yola oranla büyük bir kolayl?kt?r.Aç?l???ndan 2002 y?l?na dek, yakla??k 800.000 geminin geçti?i tahmin edilen Panama Kanal?'ndan her y?l 14.000'den fazla gemi geçmekte olup ta??nan yük miktar? 203 milyon tonu bulmaktad?r.Kanal boyunca yolculuk yakla??k 9 saat sürmektedir.
SÜVEY? KANALI:
Süvey? Kanal? (Arapça: قناةالسويس‎, Okunu?u: Qanā al-Suways). Akdeniz ile K?z?ldeniz'i birbirine ba?layan yapay suyoludur. Sina Yar?madas?'n?n bat?s?ndad?r. 163 kilometre uzunlu?unda ve en dar yerinde 300 metre geni?li?indedir. Kanal, Afrika çevresinde dola?maya gerek kalmadan Asya ile Avrupa aras?nda deniz ta??mac?l??? yap?lmas?n? sa?lar.



Dünya'n?n önemli kanallar?ndan birisi aras?nda yer al?r.Eski gemiciler ticarette çok uzun yol ve mesafe kat ettikleri için böyle bir kanal yapma gereksiniminde bulunmu?lard?r.Süvey? Kanal?'n?n aç?lmas?nda Osmanl? ?mparatorlu?u'nun da büyük önemi vard?r.M?s?r topraklar?nda bulunan ve Akdeniz ile K?z?ldeniz'i birle?tiren 161 km uzunlu?unda yapay suyolu. Kanal?n geni?li?i 70-125 m aras?nda de?i?mektedir. Derinli?i 11-12 m'dir. Su kesimi 10,36 m'den fazla olan gemiler kanaldan geçemez. 1951 y?l?nda trafi?i kolayla?t?rmak amac?yla el-Kantara ile el-Firdan aras?nda 13,5 km lik bir yan geçit aç?lm??t?r.




Dünyada kapaklar? olmayan en uzun kanald?r.Di?er kanallarla kar??la?t?r?ld???nda kaza oran? hemen hemen s?f?rd?r. Gece ve gündüz geçi? yap?labilir.

10.SINIF SAYFA 198/199 ETK?NL?K ÇALI?MALARI 10.SINIF SAYFA 198/199 ETK?NL?K ÇALI?MALARI

ETK?NL?K 198


1-Panama kanal?n?n bölgeye getirdi?i kazan?mlar nelerdir?




vKanalda yakla??k 9000 bin personel çal??maktad?r ve bunlar?n geçim kayna??d?r.
vPanama Kanal?'ndan elde edilen geçi? ücretleri ülke bütçesine her y?l ortalama 1,5 milyar dolar kaynak sa?l?yor.
vBu kanalla Panama halk?n?n refah düzeyi artm??t?r.
vAç?l???ndan 2002 y?l?na dek, yakla??k 800.000 geminin geçti?i tahmin edilen Panama Kanal?'ndan her gün ortalama 40 gemi geçiyor. Her y?l 14.000'den fazla gemi geçmekte olup ta??nan yük miktar? 203 milyon tonu bulmaktad?r. Bu dünya ticareti aç?s?ndan çok önemli bir de?erdir.
vTa??d??? bu ekonomik önemden dolay? küçük bir ülke olan Panama’y? jeopolitik aç?dan önemli hale getirmi?tir.
vÜlkenin ticari, ekonomik önemi artm??t?r.

2- Kanal?n deniz ula??m?na katk?lar? nelerdir?





vGemicilik üzerindeki etkileri ise, Güney Amerika k?tas?n?n en güney ucu olan Horn Burnu'ndan dola?ma külfetini ortadan kald?rm?? olmas? nedeniyle çok önemlidir. Panama kanal?n? kullanarak 9.500 km yol yapmas?, Horn Burnu'nun dola??lmas?n? zorunlu k?lan eski günlerdeki 22.500 km yola oranla büyük bir kolayl?kt?r.

vBu daha az yak?t ve maliyetin dü?mesi, yolda harcanacak sürenin k?salmas?, daha güvenli seyahat demektir. Ayr?ca dünyan?n enerji kaynaklar?n?n daha az tükenmesi anlam?na gelir. Ayr?ca azalan maliyetler ta??nan mallar?n tüketiciye daha ucuza ula?mas? anlam?na gelir.


3-Panama kanal?n?n iki y?l trafi?e kapand???n? dü?ünüldü?ünde ne gibi s?k?nt?lar olu?urdu?

vDeniz yolu ula??m? aksar, gemilerin çok uzun yollar kat etmesi ve seyahat zaman?n uzamas?, maliyetlerin artmas? dünya ekonomisi aç?s?ndan önemli risktir. Ayr?ca panama halk?n?n en önemli gelirlerinden yoksun kalmas? anlam?na gelirdi.



ETK?NL?K SAYFA 199

1 -Süvey? Kanal?n?n M?s?r ekonomisine getirdi?i kazan?mlar nelerdir?



Kaynak:


vSüvey? kanal? M?s?r için turizmden sonra ikinci gelir kayna??d?r. Bu kanal vas?tas?yla dünya deniz ticaretinin %7'si buradan yap?ld??? için M?s?r devlet bütçesi her y?l 4 milyar dolar gelir getirir.2005 te 4,8 milyar dolar gelir sa?lam??t?r.

2- Kanal?n küresel aç?dan önemi nedir?






vKanal, önceleri Ümit Burnu’nu ve Afrika sahillerini ba?tanba?a dola?an gemilerin yolunu k?saltm??t?r. Yolun k?salmas? demek gemilerin çabuk geri dönebilmesi ve bu da gemilerin performans?n?n üç kat?na ç?kmas? demektir. Bu sebeple nakliyat ücretleri fazla tutmam?? ve e?yalar daha ucuza nakledilmi? olur.
v1970’lerden itibaren y?lda 20.000 den fazla gemi bu kanaldan geçmektedir. Ortado?u petrollerinin tüketim merkezlerine daha ekonomik gitmesi sa?lanm?? olmaktad?r.

vDeniz yoluyla yap?lan dünya ticaretinin %7'si Süvey? kanal?ndan geçerek yap?l?r. Bu ticaret %35'i K?z?ldeniz ve Arap Körfezi limanlar?ndan yüklenir. %20'si Hint ve Güneydo?u Asya Limanlar? ve %39'u Uzakdo?u bölgesinden yap?l?r.

3-Süvey? kanal?n?n trafi?e kapand???n? dü?ünüldü?ünde ne gibi s?k?nt?lar olu?ur ve dünyay? nas?l etkiler?

vM?s?r’?n bu müddetçe geçi? paras? elde edemeyece?i yan?nda, di?er devletlere ait gemilerin yollar?n?n uzamas? dolay?s?yla yapt?klar? zarar bu miktar?n çok üstünde olacakt?r. Deniz yolu ula??m? aksar, gemilerin çok uzun yollar kat etmesi ve seyahat zaman?n uzamas?, maliyetlerin artmas? dünya ekonomisi aç?s?ndan önemli risktir. Ayr?ca M?s?r ekonomisi önemli bir gelirini kaybeder ve halk?n?n en önemli gelirlerinden yoksun kalmas? anlam?na gelirdi. Ayr?ca en çok petrol ta??yan gemilerin geçmemesi durumunda petrol fiyatlar?n?n t?rmanmas? ve ekonomik krizlerin ya?anmas?na yol açabilecektir.

10.SINIF SAYFA 201-203 ETK?NL?K ÇALI?MALARI ETK?NL?K SAYFA /201

Bo? b?rak?lan yerlere bo?az yada kanallar?n isimlerini yaz?n?z...

A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 942x588.


1-?stanbul Bo?az?nda ula?abilecek kazalar?n çevreye ne gibi etkileri olacakt?r?

Büyük çapta çevre kirlili?i, büyük yang?nlar, kitlesel ölümler, deniz canl?lar?n?n tamamen yok olmas? gibi sonuçlar do?abilece?i gibi, Dört denizimiz "kapal? deniz olmalar?" su yenileme zaman?n?n uzun olmas? dolay?s?yla, denize giren at?klar?n ortamda kalma süresi daha fazlad?r. Uzun zaman bu etkilerden kurtulmayacakt?r.

2- ?stanbul’un tarihini de dü?ünerek olu?acak kazalar?n tarihi eserlere olan etkileri neler olabilecektir?

?stanbul Bo?az?, 12 milyonu a?an nüfusuyla Yedi Tepeli Kent’i ikiye bölerken UNESCO’nun ‘dünya miras?’ listesinde yer al?yor. ?stanbul gibi bir tarih hazinesi ve kültür miras? büyük zarar görecektir. ?nsanl???n kültür miras? olan eserler yok olmas?na neden olacak ve bir tarih ortadan silinecektir.

3-?stanbul bo?az?n?n kaza riski yüksek suyollar?ndan biri olmas?n?n nedenleri nelerdir?

?stanbul Bo?az?, 31 kilometre uzunlu?unda en dar yerinde 700 metre enindedir. Çok say?da kesin dönü?ler bulundu?undan, gemiler Bo?az? geçerken en az 12 kere yer yer 80 dereceye varan rota de?i?tirmek zorunda kal?rlar. ?stanbul Bo?az? çok dar ve aniden geni?leyen ?ekliyle dünyan?n tehlikeli, kalabal?k, güç ve potansiyel olarak kazalara aç?k bir suyoludur.

Dünyan?n en riskli do?al dar suyolu olan ?stanbul Bo?az?'nda ise 1936 tarihli Montrö Bo?azlar Sözle?mesi'ne göre u?raks?z geçi? yapan gemilere k?lavuz kaptan ve römorkör kullanma zorunlulu?u bulunmad???, bu da ayr? bir risk olu?turmaktad?r.
Ayr?ca bu bo?azda gemi trafi?i çok yo?undur. Geçen gemilerinde ço?unu da oldukça büyük ham petrol ta??yan gemiler olu?turmaktad?r.

Bu konuda kazalar?n önlenmesi için; Türk Bo?azlar?'ndan "zarars?z geçi? hakk?" s?n?rs?z olmay?p, k?y? devletinin çevre güvenli?i ve sa?l??? yani vatanda?lar?n?n ya?am haklar? ile s?n?rland?r?lmal?d?r. Herhangi bir kazada, telafisi imkâns?z zararlar do?urabilecek tankerler için, Türkiye'nin milletleraras? seyrüseferi en az aksatacak ?ekilde k?s?tlamalar getirmesi, hem Montrö Sözle?mesi'nin hem de bu konudaki milletleraras? hukuk kurallar?n?n ruhuna uygundur.


1 Temmuz 2003 tarihi bo?az trafik düzeni için önemli bir ad?m at?lm?? ?stanbul Bo?az? Radar Gözetim A??’na kavu?turulmu?tur. 30 Aral?k 2003’den bu yana operasyonel anlamda hizmet veren sistemden, K?y? Emniyeti ve Gemi Kurtarma ??letmeleri Genel Müdürlü?ü sorumludur. Türkiye bo?azlarda gemi trafi?ini düzenleyen tüzü?ü 1994 y?l?nda de?i?tirdi. T?pk? karayollar?ndaki gibi çift yön uygulamas? ba?lad?. Gemi seyirleri belirli bir düzen içine al?nd?. Tehlikeli yük ta??yan geminin hemen arkas?nda ba?ka bir geminin geçi? yapmas?na izin verilmedi. Bu tür güvenlik art?r?c? çal??malar?n art?r?lmas? gerekir.

Ayr?ca ülkemizin bu konuyu uluslar aras? alanda iyi bir diplomasi ile Montreux Bo?azlar Sözle?mesi’ni günümüz ?artlar?na uygun hale getirmelidir.

Bunun yan? s?ra bo?azlardan ta??nan petrolün alternatif boru hatlar? ile ta??nmas? için giri?imler art?r?lmal?d?r.

4-?stanbul bo?az?n?n güvenli hale gelmesi dünya ticaretini nas?l etkiler?
Olumlu bir etki yapar ve uzun sürelerde rahat ve güvenli ticareti sa?lar. Belki ilk bak??ta petrol sevki yapan ve onu alan ülkeleri olumsuz etkilemesi dü?ünülse de bunun boru hatlar? ile ta??nmaya ba?lamas? ula??m? da zamanla ucuzlat?p o ülkeleri de karl? hale getirecektir. Ayr?ca dünyan?n en önde gelen tarih, kültür, ticaret ?ehri ?stanbul’un ayakta kalmas? hem ticari hem de turizm etkinliklerini art?racakt?r.



ETK?NL?K SAYFA /203

1- 1 numaral? bölgede kara yollar? neden seyrektir?

Bu bölge so?uk iklim etkisinde insanlar?n nüfus ve yerle?me say?s?n?n az oldu?u ve ekonomik faaliyetlerin geli?medi?i alan olmas?.

2- 2 numaral? bölgede kara yollar? neden seyrektir?

Bu bölge savan iklim özelli?i gösterir.Afrikan?n bu noktas? kentle?menin dü?ük oldu?u do?al ya?am alanlar?n?n bulundu?u bir noktad?r.Bu alanlar milli park ilan edilmi? ve mümkün oldu?unca insan yerle?mesine kapal? tutulmaktad?r.Bu etkenler bölgede karayolu a??n?n seyrek olmas?nda etkilidir.Afrika belgeselelerini bir ço?u buralarda çekilmektedir.


3- 3 numaral? bölgede kara yollar? neden kom?ular?ndan daha yo?undur?

Bu alan dünyan?n en s?k nüfuslu ve ekonomik faaliyetlerin yo?unla?t??? bir aland?r. Bundan dolay? burada insanlar ve yapt?klar? ekonomik faaliyetler ula??m? gerektirmi?tir.

4- 4- numaral? bölgede kara yollar? neden seyrektir?

Bu alan çöl bölgesi olup insan ya?am?na uygun saha de?ildir. B yüzden ula??m?n geli?medi?i alanlardand?r. Ayr?ca burada iklim ko?ullar? yol yap?m?na uygun de?ildir. ( a??r? s?caklar ve kum f?rt?nalar?)

5- 5 numaral? bölgede kara yollar? neden kom?ular?ndan daha yo?undur? Bu bölgenin ismi nedir?

Bu bölge Güney Afrika’da Kap bölgesidir. Burada Akdeniz iklim ?artlar? yerle?me ekonomik faaliyetlere uygundur. Nüfus fazlad?r. Ayr?ca bu alanda madencilili?in geli?mi? olmas? da ba?ka bir nedendir.



10.SINIF SAYFA 205 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI 10.SINIF SAYFA 205 ÖLÇME DE?ERLEND?RME SORULARI


BULMACA ETK?NL?K ÇALI?MASI

1-Cebeli Tar?k
2-Hürmüz
3-Süvey?
4-Macellan
5-Panama
6-Malaka
7-?pek yolu

A?a??daki sorular? cevapland?r?n?z.

1-Co?rafi ke?ifler sonras?nda hangi k?ta ve okyanuslar?n önemi artm??t?r.

Ke?ifler sonras?nda Hint okyanusunun Atlas okyanusunun ve Büyük okyanusun önemi artm?? beraberinde yeni bir k?ta olan Amerika ,Avrupa k?talar? önem kazanm??t?r.
2-Günümüzde Çin Hindistan,Japonya gibi ülkelerde üretilen mallar dünya pazarlar?na hangi yollarla ula?t?r?lmaktad?r.

Özellikle bu bölgede üretilen mallar dünya pazarlar?na deniz yolu ta??mac?l??? ile ta??nmaktad?r.Bu esnada bu bölgelere yak?n olan deniz yolu üzerindeki bo?azlar bu aktar?mda önemli bir rol oynar.

3-Panama Kanal?,Süvey? Kanal? ,Cebeli Tar?k Bo?az?,?stanbul ve Çanakkale Bo?azlar? olmasayd? dünya ticareti nas?l bir de?i?im gösterirdi.

Bu ticaret yollar? olmasayd? dünya ticareti daha dar kapsaml? iç Pazar piyasas?na dayal? gerçekle?irdi.Ticaret yollar? eskiden ön plana ç?kan ipek ve baharat yolu üzerine kurulur.Mümkün oldu?unca demir ve karayolu ba?lant?lar? ile sa?lan?rd?r.Maliyet artard?.

4-Afrika’n?n Güney kesimlerindeki demir yollar? daha çok hangi amaçla kullan?lmaktad?r.
Demir yollar? maden bölgelerini neden limanlara ba?lar.

Daha çok yer alt? kaynaklar? aktar?m?nda kullan?lmaktad?r.Maden bölgelerini limanlara ba?lar.Maden bölgelerindeki yer alt? kaynaklar?n?n d?? pazarlara ta??nmas?nda avantajlar sa?lad??? için liman ba?lant?l? olmas? önemlidir ve bu amaçlan?r.

5-Hindistan neden hem kara hem de demir yollar?n?n dan olu?an s?k bir ula??m a??na sahiptir.
Hindistan bulundu?u bölge içerisinde yo?un nüfus özelliklerine sahiptir.Ekonomik anlamda çevre bölgelere oranla daha aktif bir yap?ya sahiptir.Mevcut nüfus özellikleri ve ekonomik faaliyetlerinin yo?unlu?u kara ve demir yollar?n?n ön plana ç?kmas?nda etkilidir.Özellikle demir yollar? bak?m?ndan geli?mi?tir.

A?a??daki bo?luklar? uygun ifadelerle tamamlay?n?z.

1-Akdeniz’i K?z?ldeniz’e SÜVEY? Kanal? ba?lar.

2-Uzun mesafelerdeki yük ve yolcu ta??mac?l???nda en ekonomik yol DEN?Z yoludur.

3-?STANBUL ve ÇANAKKALE Bo?azlar? Karadeniz’i Akdeniz’e ba?lar.

4-Orta Do?u petrollerinin ta??nmas?nda HÜRMÜZ Bo?az? önemlidir.

10.SINIF DO?AL AFETLER VE TOPLUM SAYFA 211 - 214 - 215 - 216 Do?al Afetler ve toplum

ETK?NL?K ÇALI?MASI ( S/ 211)

1-Bir do?a olay?n?n afete dönü?mesine neler etki eder
1- Yeryüzü ?ekilleri,
2- Jeolojik yap?,
3- ?klim özellikleri,
4- Bitki örtülerinin durumu veya yok edilme durumlar?,
5- Be?eri yap?- insanlar?n bilgi tecrübe, afete haz?rl?k durumu, teknolojik geli?mi?lik düzeyleri)

Do?al afetin olu?um ?iddeti olarak en üst seviyeye ula?mas? afet gurubu içerisine girmesinde etkilidir.

2-Baz? do?al afetlerin dünyan?n belli bölgelerinde toplanmalar?n?n nedenleri nelerdir?

1- Volkanizma ve depremler genel olarak levha s?n?rlar?nda görülmesi, baz? afetleri de bunlar?n tetiklemesi nedeniyle bunlar?n yak?n çevrelerinde olu?ur. (Tsunami, heyelan, Ç?? dü?mesi vb.).

2- Ayr?ca tropikal bölge denizleri üzerinde kuvvetli bas?nç farklar?ndan do?an kuvvetli f?rt?na, kas?rga, hortum olaylar? görülmektedir. Bunlarla birlikte olan ?iddetli sa?anaklar sel ve bask?nlara yol açmaktad?r.

Özetlersek afetlerin belirli bölgelerde toplanmas? o bölgede olu?an afetin olu?ma ko?ullar?n?n bulunmas?d?r…

3-Ülkemizde son on y?lda meydana gelen do?al afetler içinde sellerin daha fazla yer tutmas?n?n nedenleri nelerdir?

1- Ülkemizin yüksek da?l?k ve engeli bir yap?da olmas?,
2- Ülkemizde genel olarak bitki örtülerinin çok yok edilmesi veya iç bölgelerde c?l?z olmas?,
3- Ülkemizde yar?m kurak karakterli iklim ve olu?an sa?anak ya???lar.
4- Sel tehlikesi an?nda insanlar?n do?ru ve zaman?nda uyar?lmas?n? sa?layacak uyar? sisteminin olmams?.
5- Çarp?k kentle?me ve alt yap? n?n yeterince yap?lmamas? veya yetersiz kalmas?.

4-Yak?n çevrenizde yak?n zamanda hiç sel felaketi ya?and? m??
Bu soruyu bölgenize göre cevapland?rabilirsiniz…

5-Sellere kar?? al?nacak önlemler neler olmal?d?r?

1- Türkiye’nin meteoroloji radarlar?ndan önce da?l?k alanlardaki ya??? miktarlar?n? iyi bir ?ekilde tahmin edebilen, ?ebeke ?eklinde bir ulusal uyar? sistemi geli?tirmek.( Türkiye’de, ya?an ya???? DM?, ak??a geçen ya???? ise DS? ölçmektedir.

Hâlbuki ülkemizde topra??n nem durumunu, f?rt?nan?n etkili olma süresi, ya?m?? ve ya?acak olan ya????n miktarlar?n? vb. belirleyip tahmin eden ve nehirdeki ak??? ve yükselmeleri hidro-meteorolojik modeller ile bir bütün içinde sürekli olarak takip edip sel ihbarlar?n? yapacak ?ekilde donat?lm?? ve görevlendirilmi?, bilimsel esaslara göre yönetilen bir teknik kurulu? olmal?d?r.

Bunun için Türkiye’de de, hidrolojik ve meteorolojik hizmetler bir an önce tek çat? alt?nda toplanmal?d?r.)

2- ?ehirlerin ?mar Planlar? haz?rlan?p yenilenirken, sel yataklar? hidro-meteorolojik analiz ve modeller ile ayr?nt?l? bir ?ekilde belirlenip buralarda yap?la?maya kesinlikle izin verilmemelidir.

3- Ülkemizde do?al bitki örtüsü tahribinden vazgeçilmelidir. Ülkemizin baz? bölgelerinde a??r? a?aç ve orman kesimlerinin neden oldu?u ve a?açlar?n suyu tutucu ve erozyonu önleyici rolünün göz ard? edilmesi sonucu ya?murlar sellere ve çamur deryalar?na dönü?mü?tür. Bunun tipik örnekleri Senirkent, Zonguldak ve Trabzon’da meydana gelmi?; trilyonlarca maddî zarar?n yan?nda, tamir edilemez çevresel zararlara sebebiyet vermi?tir.

4- Sellenme olaylar? olu?an akarsu havzalar?nda sel ve ta?k?nlar? önleyici ?slah çal??malar? ve barajlar?n yap?lmas?,

5- ?nsanlar?n bu afetler etkileri ve korunma yollar? konusunda e?itilmesi,( Sel öncesi, sel an? ve sonras?nda halk?n yap?lmas?/yap?lmamas? gerekenler konusunda bro?ür ve benzeri ?ekillerle sürekli olarak bilgilendirilmesi gerekir. Ayr?ca, ilk ve orta ö?retim ders kitaplar?ndaki meteoroloji ve meteorolojik afetler ile ilgili bilgilerin bu i?in uzmanlar?nca, do?ru ve yeterli bir ?ekilde verilmesi gerekmektedir.

6- Toprak bilinçli kullan?lmal? ve e?imli alanlar a?açland?r?lmal?d?r.

7- Modern Hava Durumu programlar? ile ?stanbul, Ankara, ?zmir gibi büyük ?ehirlerdeki f?rt?na, sel vb. tehlikeli hava ?artlar? normal yay?nlar kesilip an?nda, canl? olarak ve naklen verilmelidir.

Halk için selden korunman?n yollar? :

1- Sel yataklar?na yerle?memek,
2- Meteorolojik sel gözetleme ve uyar?lar?na an?nda uymak,
3- Görünü?e aldanmayarak dibi görülmeyen hiç bir sel suyuna yüzerek, yürüyerek ya da otomobil ile girmemek,
4- Yak?n bir yerde sel olu?umunun görüldü?ü veya duyuldu?u an, hemen daha yüksek güvenli yerlere t?rmanmak ve/ya kaçmak ?eklinde özetlenebilir.

5-Ya?ad???n?z çevrede ba?ka do?al afet oldumu çevreyi nas?l etkiledi?

17 A?ustos 1999 Marmara depremi ya?and?. ?lçemizde çok fazla y?k?m ve ölüme yol açmasa da yak?n çevremizde çok önemli can, mal kayb?na ve çevresel sorunlara neden olmu?tur.

ETK?NL?K ÇALI?MASI (SAYFA/ 214 )

1-Afetlerin s?kl?k ve ?iddet özelliklerini belirleyen faktörler nelerdir.
Afetlerin s?kl?k ve ?iddet özelliklerini belirleyen etkenler meydana gelen afetin bulundu?u konum arazi yap?s? itibariyle afet olu?umuna uygun ko?ullar? ta??mas? ,yada atmosfer özelliklerine sahip olmas? ile aç?klanabilir..Örneklendirmek gerekirse Japonya bulundu?u yer itibariyle levha alanlar?n?n kar??la?ma alan?d?r ,hareketli bir ku?ak üzerindedir.Volkanik faaliyetlere ve deprem afetlerine aç?kt?r.Meksika dolaylar? büyük okyanuslar ile büyük k?talar aras?nda tropikal hava hareketlerine aç?kt?r.En etkin bölgede olmak yada yak?n?nda bulunmak ?iddet olay?n? da etkiler.


2-Kobe,Marmara,Bam depremlerinin büyüklük özelliklerini kar??la?t?r?n?z.
A?a??daki resim küçültülmü?tür. Buraya t?klayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutlar? 800x416.




Kobe (Japonya) 7.2 ?iddetinde 6500 ki?i öldü ,Marmara 7.4 ?iddetinde 57.840 ki?i , öldü,Bam (?ran) 6.5 ?iddetinde 26000 ki?i ölmü?tür.

Kobe Depremi ?ran Bam depremi

3-Bu deprem örneklerinden yararlanarak do?al afetlerde kurtarma ve ilk yard?m?n önemini tart???n?z.

Do?al afetlerde ilk yard?m son derece önemlidir.olu?um ?iddetleri yakla??k ayn? olmas?na ra?men deprem sonras?ndaki müdahale ülkelerin kentle?me kaliteleri, deprem sonras? ortaya ç?kan can kayb?n? ciddi derecede artt?rm??t?r.Özellikle Türkiye ve ?ran’da ölü say?s? artm??t?r.

4-Kobe ,Marmara ve Bam depremlerinin insanlara olan etkilerini kar??la?t?r?n?z.

Sosyal,ekonomik ,psikolojik y?k?m olmu? bir çok insan hayat?n?,düzenini,kaybetmi? ba?ka bölgelere göç etmek zorunda kalm??,psikolojik tedavi alm??t?r.Bu etkiler artt?r?labilir.


5-Örneklerden yararlanarak ya?ad???n?z çevrede ve ya yurdumuzda meydana gelen bir afeti Dünya’n?n herhangi bir yerinde olu?mu? do?al afetle kar??la?t?r?n?z.

17 A?ustos Depremi ile Kobe depremi kar??la?t?r?ld???nda Japonlar depremle ya?amay? ö?renmi? gerekli teknik yap?lanmay? sa?lam?? deprem hayatlar?n?n bir parças? olmu?tur.Deprem an?ndaki yakla??mlar? ile müdahaleleri son derece bilinçlidir.Türkiye’de ise deprem s?k gerçekle?en bir afet olmamas? deprem an?nda insanlar? daha bilinçsiz davranmaya yöneltmi?tir.Teknik donan?m?m?z yetersizdir.Psikolojik olarak depreme çok haz?r bir toplum de?iliz.Bu verilerden yola ç?karak bu iki afet sonras? ortaya ç?kan can kay?plar?na bak?ld???nda deprem felaketi ile ilgili yap?lan çal??malar?n al?nan önlemlerin sonuçlar? ortaya ç?kmaktad?r.


ETK?NL?K ÇALI?MASI ( S/ 215):

Depremin bir ?ehre zarar vermesini önlemek için bir ?ehir planlamac?s? co?rafyac? olsayd?n?z neler yapard?n?z?

1- ?ehir kurulan veya ?ehrin geni?ledi?i alanlar?n zemin yap?s?n?n iyi incelenmesi ve yap?la?man?n sa?lam zeminlere yap?lamas?, yeralt? suyu bak?m?nda zengin olan alüvyal alanlara ve fay hatlar? üzerinde büyük yerle?im merkezleri kurulmamal?,
2- Çok katl? yap?la?madan uzak durmak, binalar?n yap?m?nda sa?lam zemin ve yap? malzemesi seçilmelidir.
3- Biti?ik nizam yap?la?madan uzak durmak,
4- ?n?aatlar?n yap?m?nda çok dikkatli davranmak, binalar deprem yönetmeli?ine uygun in?a etmek,
5- Deprem ihtimali fazla olan yerlerde elektrik, do?al gaz vb. büyük felaketlere sebep olabilecek sistemlerde erken uyar? sistemi kurulmal?d?r.
6- Sanayi tesisleri, yollar, barajlar, boru hatlar? ve tüneller depreme dayan?kl? yap?lmal?d?r.
7- Yüksek binalarda muhtemel depremlere kar?? yang?n merdivenleri kurulmal?d?r.
8- Depremin nedene olabilece?i tsunami konusunda deniz kenar?nda oturan insanlar bilinçlendirilmelidir.


ETK?NL?K ÇALI?MASI ( S/ 216)

1-Ayn? büyüklükteki depremler farkl? ?iddetlerdeki hasarlara neden olabilir mi?
Olabilir, Çünkü deprem ?iddeti sadece büyüklü?e ba?l? de?ildir. Deprem büyüklü?ü yanda ba?ka etkenlerde ?iddeti etkiler.

Depremin ?iddeti nelere ba?l?d?r?

1-) Büyüklü?üne(magnitüdü) ve süresine,
2-) Odak derinli?ine,
3-) Arazinin zemin yap?s?na,
4-) ?nsanlar?n deprem bilinci, bilgi ve teknoloji birikimine,
5-) Deprem merkezine uzakl?k durumu,
6-) Yap?lar?n depreme kar?? dayan?kl? yap?l?p yap?lmad??? gibi özelliklere göre de?i?ir.

2-Depremlerin insan ya?am?na do?rudan ve dolayl? etkileri nelerdir?
?nsanlar?n ölümlerine sakat kalmalar?na, kaybolmalar?na, ya?ad?klar? mekânlar?n y?k?lmas? ve hasar görmeleri, mal kay?plar?, yak?nlar?n? kaybetme, psikolojik sorunlar vb.

3-Deprem sonucu meydana gelecek can ve mal kay?plar?n? azaltmak için neler yap?lmal?d?r?
Depreme her yönüyle haz?rl?kl? olmak gerekir. Deprem öncesi, deprem s?ras? ve sonras?nda al?nacak önlemleri yi almak, insanlar? bu konuda iyi e?itmek gerekir.

4-Ülkemizdeki deprem bölgeleri ile yerle?im merkezlerini; sosyal, ekonomik, stratejik olarak ili?kilendiriniz.
Ülkemizde deprem ku?aklar? aç?s?ndan bak?ld??? zaman, Kuzey Anadolu Deprem Ku?a??, Bat? Anadolu Deprem Ku?a?? sahas? içinde ülkemizin nüfusunun en büyük k?sm? ya?amaktad?r. En büyük ?ehirlerimiz bu alanlarda bulunmakta, ülkemizin en büyük sanayi tesisleri buralarda bulunmakta, en önemli kara, demir, hava yollar? ve suyollar? bu alanlardan geçmekte, k?talar? ba?layan bo?az köprüleri buralarda bulunmaktad?r. Buralar ülkemizin ekonomisinin kalbini olu?turan alanlard?r. Ayr?ca ülkemizin en verimli tar?m alanlar?, önemli s?cak kaynaklar? hep bu hatlar üzerinde bulunmaktad?r.

10.SINIF SAYFA 219 /220 ETK?NL?K ÇALI?MALARI SEL ETK?NL?K ÇALI?MASI SAYFA 219

ETK?NL?K / 1 SAYFA 219


Dünyada sel ve ta?k?n haritas? incelenerek, en çok görülen ülkelerin tespit edilmesi;

Asya’da; Banglade?, Hindistan, Pakistan, Tayland, Laos, Vietnam, Filipinler, G. Ve K.Kore, Japonya, Malezya, ; Buhutan, Nepal, Yemen, Türkiye

Avrupa’da ; Portekiz, ?talya, Macaristan, Romanya,

Afrika’da ; Cezayir, Sudan, Somali, Mozambik, Zimbapve, Güney Afrika Cumhuriyeti,

Amerika’da; Meksika, Küba, Guatemala, Nikaragua, Dominik Cumhuriyeti, El Salvador, Panama, Kolombiya, Venezuela, Guyana, Surinam, Brezilya, Ekvator, Peru, Paraguay, Uruguay,
ETK?NL?K / 2 SAYFA 219

Ülkemiz sel ve ta?k?n haritas?n? ?nceleyerek ta?k?nlar?n çok oldu?u yerleri belirleyiniz.

Marmara Bölgesinde ; Meriç Havzas? ve ovas?, Susurluk havzas?, Sakarya Havzas?,

Karadeniz Bölgesinde ; Yenice havzas?, Bart?n Çay? havzas?, Sinop Çevresi, Bafra Ovas?, Ye?il ?rmak deltas? ve iç kesimdeki Kelkit Havas?, Amasya, Tokat, Çorum ovalar?, Tüm do?u Karadeniz k?y?lar?, Çoruh havzas?,

?ç Anadolu’da ; Delice havzas? ( K?z?l?rmak kolu), Yukar? Sakarya Ovalar?, Yukar? K?z?l?rmak havzas?,

Do?u ve Güneydo?u Anadolu’da ; F?rat, Dicle ve kollar? üzerindeki alçak ovalarda,

Akdeniz Bölgesinde ; Amik ovas?, Seyhan, Ceyhan havzalar? ve Çukurova, Göksu havzas? ve deltas?, Antalya Ovas?, Göller yöresindeki çöküntü alanlar? ve polyeler,

Ege Bölgesinde , Gediz, Büyük ve küçük Menderes havzalar? ve Bak?rçay havzas?

ETK?NL?K SAYFA /220

Banglade? Sel ver ta?k?n?- 1998 :Bu ülke Himalaya Da?lar?n?n güneyinde çok büyük nehirler olan Ganj ve Brahmaputra’n?n birle?erek denize döküldü?ü alanda bulunur. Bu ülkede muson ya???lar?n?n etkisi ile çok say?da sel olay? olu?maktad?r.

Bu ülkedeki 1998 y?l?nda olu?an selde 7 milyon ev tahrip oldu. 25 milyon insan evsiz kald?. 2379 ki?i öldü ve en az bu kadar insan evsiz kald?. Ülkenin % 80 i sular alt?nda kald?. ?çme sular? kirlendi binlerce insan hasta oldu.

Bu selin Ba?l?ca nedenleri:

1- Muson ikim etkisinde çok ya??? al?r. Bu sene al???lm???n üstünde ya??? ald?.
2- Bu ülkenin yukar?s?nda bulunan Hindistan, Nepal ile birlikte h?zl? bir orman tahribat? olmu?tur.
3- Ormanlar?n yok edilmesi ile ya?an ya???lar nehirlere k?sa sürede kar??arak ta?k?na neden oldu.
4- Ülkenin geneli çok alçak ve düz bir ülke olup % 80 i ancak alt? metre yüksekliktedir.
5- Ani s?cakl?k art??lar?n?n yüksek bölgelerde olu?turdu?u kar erimeleri sel olay?n? daha da korkunç hale getirdi.

 
 


Videolu Soru zmleri

?km?? Sorular

Facebook Sayfam?z

Mesleki ve Teknik E?itim

Mesleki ve Teknik E?itim
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugn89
mod_vvisit_counterDn1866
mod_vvisit_counterBu Hafta1955
mod_vvisit_counterBu Ay34969
mod_vvisit_counterToplam7458888

Kimler evrimii

Şu anda 54 ziyaretçi çevrimiçi

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size
  • default color
  • blue color
  • green color
Ödev